10.
Η ομιλία στον Βέκανασα
278.
Έτσι έχω ακούσει -
Κάποτε ο Ευλογημένος διέμενε στη Σαβάτθι, στο άλσος του Τζέτα, στο μοναστήρι του Ανάθαπίντικα.
Τότε ο περιπλανώμενος ασκητής Βεκχανάσα πήγε προς τον Ευλογημένο·
αφού πλησίασε, χαιρέτησε τον Ευλογημένο.
Αφού ολοκλήρωσε την ευγενική και αξιομνημόνευτη συζήτηση, στάθηκε στο πλάι.
Καθώς στεκόταν στο πλάι, ο περιπλανώμενος ασκητής Βεκχανάσα εξέφρασε αυτόν τον εμπνευσμένο λόγο κοντά στον Ευλογημένο:
«Αυτή είναι η ύψιστη ομορφιά, αυτή είναι η ύψιστη ομορφιά».
«Γιατί όμως εσύ, Κατσάνα, λες έτσι - 'αυτή είναι η ύψιστη ομορφιά, αυτή είναι η ύψιστη ομορφιά'; Ποια, Κατσάνα, είναι αυτή η ύψιστη ομορφιά;»
«Από την οποία ομορφιά, αγαπητέ Γκόταμα, δεν υπάρχει άλλη ομορφιά πιο ανώτερη ή πιο εξαίσια, αυτή είναι η ύψιστη ομορφιά».
«Ποια όμως είναι, Κατσάνα, αυτή η ομορφιά από την οποία δεν υπάρχει άλλη ομορφιά πιο ανώτερη ή πιο εξαίσια;»
«Από την οποία ομορφιά, αγαπητέ Γκόταμα, δεν υπάρχει άλλη ομορφιά πιο ανώτερη ή πιο εξαίσια, αυτή είναι η ύψιστη ομορφιά».
«Ακόμη και μακρά θα ήταν αυτή για σένα, Κατσάνα - 'από την οποία ομορφιά, αγαπητέ Γκόταμα, δεν υπάρχει άλλη ομορφιά πιο ανώτερη ή πιο εξαίσια, αυτή είναι η ύψιστη ομορφιά' λες, αλλά αυτή την ομορφιά δεν τη διακηρύσσεις. Όπως, Κατσάνα, ένας άνθρωπος θα έλεγε έτσι - "εγώ επιθυμώ και ποθώ εκείνη που είναι η ωραιότερη γυναίκα σε αυτή τη χώρα". Θα του έλεγαν έτσι - 'Ε, άνθρωπε, αυτή την ωραιότερη γυναίκα της χώρας που επιθυμείς και ποθείς, γνωρίζεις αν αυτή η ωραιότερη γυναίκα της χώρας - είναι κσατρίγια ή βραχμάνα ή βαϊσία ή σούδρα;' Ερωτηθείς έτσι, θα έλεγε "όχι". Θα του έλεγαν έτσι - 'Ε, άνθρωπε, αυτή την ωραιότερη γυναίκα της χώρας που επιθυμείς και ποθείς, γνωρίζεις αν αυτή η ωραιότερη γυναίκα της χώρας έχει τέτοιο όνομα και τέτοιο σόι;'... κ.λπ... είναι ψηλή ή κοντή ή μεσαία, ή σκούρα ή ξανθιά ή με χρυσαφένιο δέρμα;... είναι σε τάδε χωριό ή κωμόπολη ή πόλη;' Ερωτηθείς έτσι, θα έλεγε "όχι". Θα του έλεγαν έτσι - 'Ε, άνθρωπε, αυτή που δεν γνωρίζεις και δεν βλέπεις, αυτή επιθυμείς και ποθείς;' Ερωτηθείς έτσι, θα έλεγε "ναι".
«Τι νομίζεις, Κατσάνα, αν αυτό είναι έτσι, δεν αποδεικνύεται ότι η ρήση εκείνου του ανθρώπου δεν έχει βάση;» «Σίγουρα, αγαπητέ Γκόταμα, αν αυτό είναι έτσι, αποδεικνύεται ότι η ρήση εκείνου του ανθρώπου δεν έχει βάση». «Ακριβώς με τον ίδιο τρόπο κι εσύ, Κατσάνα, 'από την οποία ομορφιά, αγαπητέ Γκόταμα, δεν υπάρχει άλλη ομορφιά πιο ανώτερη ή πιο εξαίσια, αυτή είναι η ύψιστη ομορφιά' λες· αλλά αυτή την ομορφιά δεν τη διακηρύσσεις». «Όπως, αγαπητέ Γκόταμα, ένα πολύτιμο πετράδι βηρύλλιο, όμορφο, γνήσιας ποιότητας, οκτάπλευρο, καλά επεξεργασμένο, τοποθετημένο σε μια ωχροκίτρινη μάλλινη κουβέρτα, λάμπει και θερμαίνει και ακτινοβολεί, έτσι ο εαυτός έχει τέτοια ομορφιά, είναι υγιής μετά το θάνατο».
279.
«Τι νομίζεις, Κατσάνα, είτε ένα πολύτιμο πετράδι βηρύλλιο, όμορφο, γνήσιας ποιότητας, οκτάπλευρο, καλά επεξεργασμένο, τοποθετημένο σε μια ωχροκίτρινη μάλλινη κουβέρτα, που λάμπει και θερμαίνει και ακτινοβολεί, είτε στο σκοτάδι και την ομίχλη της νύχτας ένα σκουλήκι πυγολαμπίδα - από αυτές τις δύο ομορφιές ποια ομορφιά είναι πιο ανώτερη και πιο εξαίσια;»
«Αυτό, αγαπητέ Γκόταμα, στο σκοτάδι και την ομίχλη της νύχτας το σκουλήκι πυγολαμπίδα, αυτό από αυτές τις δύο ομορφιές είναι πιο ανώτερο και πιο εξαίσιο».
«Τι νομίζεις, Κατσάνα, είτε στο σκοτάδι και την ομίχλη της νύχτας ένα σκουλήκι πυγολαμπίδα, είτε στο σκοτάδι και την ομίχλη της νύχτας μια λάμπα με λάδι - από αυτές τις δύο ομορφιές ποια ομορφιά είναι πιο ανώτερη και πιο εξαίσια;» «Αυτή, αγαπητέ Γκόταμα, στο σκοτάδι και την ομίχλη της νύχτας η λάμπα με λάδι, αυτή από αυτές τις δύο ομορφιές είναι πιο ανώτερη και πιο εξαίσια».
«Τι νομίζεις, Κατσάνα, είτε στο σκοτάδι και την ομίχλη της νύχτας μια λάμπα με λάδι, είτε στο σκοτάδι και την ομίχλη της νύχτας μια μεγάλη μάζα φωτιάς - από αυτές τις δύο ομορφιές ποια ομορφιά είναι πιο ανώτερη και πιο εξαίσια;» «Αυτή, αγαπητέ Γκόταμα, στο σκοτάδι και την ομίχλη της νύχτας η μεγάλη μάζα φωτιάς, αυτή από αυτές τις δύο ομορφιές είναι πιο ανώτερη και πιο εξαίσια».
«Τι νομίζεις, Κατσάνα, είτε στο σκοτάδι και την ομίχλη της νύχτας μια μεγάλη μάζα φωτιάς, είτε κοντά στο χάραμα της αυγής της νύχτας, όταν ο ουρανός είναι καθαρός και χωρίς σύννεφα, το αστέρι της αυγής - από αυτές τις δύο ομορφιές ποια ομορφιά είναι πιο ανώτερη και πιο εξαίσια;» «Αυτό, αγαπητέ Γκόταμα, κοντά στο χάραμα της αυγής της νύχτας, όταν ο ουρανός είναι καθαρός και χωρίς σύννεφα, το αστέρι της αυγής, αυτό από αυτές τις δύο ομορφιές είναι πιο ανώτερο και πιο εξαίσιο». «Τι νομίζεις, Κατσάνα, είτε κοντά στο χάραμα της αυγής της νύχτας, όταν ο ουρανός είναι καθαρός και χωρίς σύννεφα, το αστέρι της αυγής, είτε την ημέρα της τήρησης των κανόνων, τη δέκατη πέμπτη, όταν ο ουρανός είναι καθαρός και χωρίς σύννεφα, τα μεσάνυχτα η σελήνη - από αυτές τις δύο ομορφιές ποια ομορφιά είναι πιο ανώτερη και πιο εξαίσια;» «Αυτή, αγαπητέ Γκόταμα, την ημέρα της τήρησης των κανόνων, τη δέκατη πέμπτη, όταν ο ουρανός είναι καθαρός και χωρίς σύννεφα, τα μεσάνυχτα η σελήνη, αυτή από αυτές τις δύο ομορφιές είναι πιο ανώτερη και πιο εξαίσια». «Τι νομίζεις, Κατσάνα, είτε την ημέρα της τήρησης των κανόνων, τη δέκατη πέμπτη, όταν ο ουρανός είναι καθαρός και χωρίς σύννεφα, τα μεσάνυχτα η σελήνη, είτε τον τελευταίο μήνα της βροχερής εποχής, κατά την φθινοπωρινή περίοδο, όταν ο ουρανός είναι καθαρός και χωρίς σύννεφα, τη μεσημεριανή περίοδο της ημέρας ο ήλιος - από αυτές τις δύο ομορφιές ποια ομορφιά είναι πιο ανώτερη και πιο εξαίσια;» «Αυτός, αγαπητέ Γκόταμα, τον τελευταίο μήνα της βροχερής εποχής, κατά την φθινοπωρινή περίοδο, όταν ο ουρανός είναι καθαρός και χωρίς σύννεφα, τη μεσημεριανή περίοδο της ημέρας ο ήλιος - αυτό από αυτές τις δύο ομορφιές είναι πιο ανώτερο και πιο εξαίσιο». «Γι' αυτό λοιπόν, Κατσάνα, πολλοί, πολύ περισσότεροι είναι οι θεοί που δεν βιώνουν τη λάμψη αυτής της σελήνης και του ήλιου, αυτό εγώ κατανοώ. Και όμως δεν λέω: 'από την οποία ομορφιά δεν υπάρχει άλλη ομορφιά πιο ανώτερη και πιο εξαίσια'. Και όμως εσύ, Κατσάνα, 'αυτή η ομορφιά που είναι πιο κατώτερη και πιο απορριπτέα από ένα σκουλήκι πυγολαμπίδα, αυτή είναι η ύψιστη ομορφιά' λες· αλλά αυτή την ομορφιά δεν τη διακηρύσσεις».
280.
«Αυτά, Κατσάνα, είναι τα πέντε είδη αισθησιακής ηδονής.
Ποια πέντε;
Υλικές μορφές αντιληπτές από το μάτι, επιθυμητές, ελκυστικές, ευχάριστες, αγαπητές, συνδεδεμένες με την αισθησιακή ηδονή, δελεαστικές· ήχοι αντιληπτοί από το αυτί... κ.λπ...
Οσμές αντιληπτές από τη μύτη...
Γεύσεις αντιληπτές από τη γλώσσα...
απτά αντικείμενα αντιληπτά από το σώμα, επιθυμητά, ελκυστικά, ευχάριστα, αγαπητά, συνδεδεμένα με την αισθησιακή ηδονή, δελεαστικά -
αυτά, Κατσάνα, είναι τα πέντε είδη αισθησιακής ηδονής.
Η ευτυχία και η ευαρέσκεια, Κατσάνα, που εγείρεται εξαρτώμενη από αυτά τα πέντε είδη αισθησιακής ηδονής, αυτή ονομάζεται ηδονική ευτυχία.
Έτσι από τις ηδονές η ηδονική ευτυχία, από την ηδονική ευτυχία η υπέρτατη ευτυχία, σε αυτήν φαίνεται η κορυφαία».
Όταν αυτό ειπώθηκε, ο περιπλανώμενος ασκητής Βεκχανάσα είπε στον Ευλογημένο: «Καταπληκτικό, αγαπητέ Γκόταμα, εκπληκτικό, αγαπητέ Γκόταμα! Πόσο καλά ειπωμένο είναι αυτό από τον αξιότιμο Γκόταμα - 'από τις ηδονές η ηδονική ευτυχία, από την ηδονική ευτυχία η υπέρτατη ευτυχία, σε αυτήν φαίνεται η κορυφαία'. - «Αυτό είναι δυσνόητο, Κατσάνα, για σένα που έχεις διαφορετική άποψη, διαφορετική αποδοχή, διαφορετική προτίμηση, διαφορετική άσκηση και διαφορετική διδαχή δασκάλου - είτε οι ηδονές είτε η ηδονική ευτυχία είτε η υπέρτατη ευτυχία. Εκείνοι, Κατσάνα, οι μοναχοί που είναι Άξιοι, που έχουν εξαλείψει τις νοητικές διαφθορές, που έχουν ολοκληρώσει την άγια ζωή, που έχουν κάνει αυτό που έπρεπε να γίνει, που έχουν αποθέσει το φορτίο, που έχουν επιτύχει τον δικό τους σκοπό, που έχουν εξαλείψει πλήρως τους δεσμούς του γίγνεσθαι, πλήρως απελευθερωμένοι μέσω της τελικής γνώσης, αυτοί θα γνώριζαν αυτό - είτε τις ηδονές είτε την ηδονική ευτυχία είτε την υπέρτατη ευτυχία».
281.
Όταν αυτό ειπώθηκε, ο περιπλανώμενος ασκητής Βεκχανάσα, θυμωμένος και δυσαρεστημένος, χλευάζοντας τον Ευλογημένο, περιφρονώντας τον Ευλογημένο, κατηγορώντας τον Ευλογημένο, σκεπτόμενος «ο ασκητής Γκόταμα θα με οδηγήσει σε κακό», είπε αυτό στον Ευλογημένο:
«Ακριβώς έτσι, ωστόσο, κάποιοι ασκητές και βραχμάνοι εδώ, μη γνωρίζοντας το παρελθόν, μη βλέποντας το μέλλον, και όμως διακηρύσσουν: "η γέννηση έχει εξαλειφθεί, η άγια ζωή έχει βιωθεί, αυτό που έπρεπε να γίνει έχει γίνει, δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο για αυτή την κατάσταση ύπαρξης" -
κατανοούμε -
παραδέχονται.
Αυτά τα λόγια τους αποδεικνύονται απλώς γελοία, αποδεικνύονται απλώς ασήμαντα, αποδεικνύονται απλώς κενά, αποδεικνύονται απλώς κούφια».
«Εκείνοι, Κατσάνα, οι ασκητές και βραχμάνοι που μη γνωρίζοντας το παρελθόν, μη βλέποντας το μέλλον, διακηρύσσουν: "η γέννηση έχει εξαλειφθεί, η άγια ζωή έχει βιωθεί, αυτό που έπρεπε να γίνει έχει γίνει, δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο για αυτή την κατάσταση ύπαρξης" -
κατανοούμε -
παραδέχονται·
αυτή ακριβώς είναι η εύλογη αναίρεσή τους.
Αλλά, Κατσάνα, ας αφήσουμε το παρελθόν, ας αφήσουμε το μέλλον.
Ας έρθει ένας νοήμων άνθρωπος, χωρίς δολιότητα, χωρίς απάτη, με ευθεία φύση· εγώ θα τον καθοδηγήσω, εγώ θα διδάξω τη Διδασκαλία.
Ακολουθώντας σύμφωνα με τις οδηγίες, σε σύντομο χρονικό διάστημα θα γνωρίσει ο ίδιος, θα δει ο ίδιος -
"έτσι λένε υπάρχει σωστή απελευθέρωση από τον δεσμό, δηλαδή τον δεσμό της άγνοιας".
Όπως, Κατσάνα, ένας νεαρός πρίγκιπας, ανόητος, ξαπλωμένος ανάσκελα, θα ήταν δεμένος με πέντε δεσμά μαζί με τον λαιμό, με δεσμά από νήμα·
ακολουθώντας την ανάπτυξή του, ακολουθώντας την ωρίμανση των ικανοτήτων του, εκείνα τα δεσμά θα λύνονταν·
αυτός θα γνώριζε "είμαι ελεύθερος", αλλά όχι τον δεσμό.
Ακριβώς έτσι, Κατσάνα, ας έρθει ένας νοήμων άνθρωπος, χωρίς δολιότητα, χωρίς απάτη, με ευθεία φύση· εγώ θα τον καθοδηγήσω, εγώ θα διδάξω τη Διδασκαλία·
ακολουθώντας σύμφωνα με τις οδηγίες, σε σύντομο χρονικό διάστημα θα γνωρίσει ο ίδιος, θα δει ο ίδιος -
"έτσι λένε υπάρχει σωστή απελευθέρωση από τον δεσμό, δηλαδή τον δεσμό της άγνοιας"».
Όταν αυτό ειπώθηκε, ο περιπλανώμενος ασκητής Βεκχανάσα είπε στον Ευλογημένο: «Θαυμάσιο, αγαπητέ Γκόταμα... κ.λπ... Ας με θεωρεί ο αξιότιμος Γκόταμα λαϊκό ακόλουθο που έχει καταφύγει στο καταφύγιο εφ' όρου ζωής από σήμερα και στο εξής».
Τέλος της ομιλίας Βεκχανάσα, δέκατη.