3.
Η ομιλία για τον Γιάμακα
85.
Κάποτε ο σεβάσμιος Σαριπούττα διέμενε στη Σαβάτθι, στο άλσος του Τζέτα, στο μοναστήρι του Ανάθαπίντικα.
Εκείνη την περίοδο στον μοναχό ονόματι Γιάμακα είχε εγερθεί μια τέτοια κακόβουλη λανθασμένη άποψη:
«Έτσι γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, ότι ένας μοναχός που έχει εξαλείψει τις νοητικές διαφθορές με την κατάρρευση του σώματος εκμηδενίζεται, καταστρέφεται και παύει να υπάρχει μετά το θάνατο».
Αρκετοί μοναχοί άκουσαν ότι στον μοναχό ονόματι Γιάμακα, λένε, είχε εγερθεί μια τέτοια κακόβουλη λανθασμένη άποψη: «Έτσι γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, ότι ένας μοναχός που έχει εξαλείψει τις νοητικές διαφθορές με την κατάρρευση του σώματος εκμηδενίζεται, καταστρέφεται και παύει να υπάρχει μετά το θάνατο». Τότε εκείνοι οι μοναχοί πήγαν εκεί όπου ήταν ο σεβάσμιος Γιάμακα· αφού πλησίασαν, χαιρέτησαν τον σεβάσμιο Γιάμακα. Αφού ολοκλήρωσαν την ευγενική και αξιομνημόνευτη συζήτηση, κάθισαν στο πλάι. Καθισμένοι στο πλάι, εκείνοι οι μοναχοί είπαν στον σεβάσμιο Γιάμακα:
«Είναι αλήθεια, λοιπόν, φίλε Γιάμακα, ότι σου έχει εγερθεί μια τέτοια κακόβουλη λανθασμένη άποψη: 'Έτσι γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, ότι ένας μοναχός που έχει εξαλείψει τις νοητικές διαφθορές με την κατάρρευση του σώματος εκμηδενίζεται, καταστρέφεται και παύει να υπάρχει μετά το θάνατο';» «Ακριβώς έτσι, φίλοι, γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος: 'Ένας μοναχός που έχει εξαλείψει τις νοητικές διαφθορές με την κατάρρευση του σώματος εκμηδενίζεται, καταστρέφεται και παύει να υπάρχει μετά το θάνατο'».
«Μην μιλάς έτσι, φίλε Γιάμακα, μην συκοφαντείς τον Ευλογημένο. Διότι δεν είναι καλό να συκοφαντεί κανείς τον Ευλογημένο. Διότι ο Ευλογημένος δεν θα έλεγε έτσι - 'Ένας μοναχός που έχει εξαλείψει τις νοητικές διαφθορές με την κατάρρευση του σώματος εκμηδενίζεται, καταστρέφεται και παύει να υπάρχει μετά το θάνατο'». Ακόμη κι έτσι, ο σεβάσμιος Γιάμακα, ενώ του μιλούσαν εκείνοι οι μοναχοί, εκείνη ακριβώς την κακόβουλη λανθασμένη άποψη με πείσμα και προσκόλληση, αφού προσκολλήθηκε, εξέφραζε: «Έτσι γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, ότι ένας μοναχός που έχει εξαλείψει τις νοητικές διαφθορές με την κατάρρευση του σώματος εκμηδενίζεται, καταστρέφεται και παύει να υπάρχει μετά το θάνατο».
Όταν εκείνοι οι μοναχοί δεν μπόρεσαν να απαλλάξουν τον σεβάσμιο Γιάμακα από αυτή την κακόβουλη λανθασμένη άποψη, τότε εκείνοι οι μοναχοί σηκώθηκαν από τη θέση τους και πήγαν εκεί όπου ήταν ο σεβάσμιος Σαριπούττα· αφού πλησίασαν, είπαν στον σεβάσμιο Σαριπούττα: «Στον μοναχό ονόματι Γιάμακα, φίλε Σαριπούττα, έχει εγερθεί μια τέτοια κακόβουλη λανθασμένη άποψη: 'Έτσι γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, ότι ένας μοναχός που έχει εξαλείψει τις νοητικές διαφθορές με την κατάρρευση του σώματος εκμηδενίζεται, καταστρέφεται και παύει να υπάρχει μετά το θάνατο'. Καλό θα ήταν αν ο σεβάσμιος Σαριπούττα έρθει εκεί όπου είναι ο μοναχός Γιάμακα από συμπόνια». Ο σεβάσμιος Σαριπούττα αποδέχθηκε με σιωπή. Τότε ο σεβάσμιος Σαριπούττα, την απογευματινή περίοδο της ημέρας, αφού βγήκε από την απομόνωση, πήγε εκεί όπου ήταν ο σεβάσμιος Γιάμακα· αφού πλησίασε, χαιρέτησε τον σεβάσμιο Γιάμακα... κ.λπ... Καθισμένος στο πλάι, ο σεβάσμιος Σαριπούττα είπε στον σεβάσμιο Γιάμακα:
«Είναι αλήθεια, λοιπόν, φίλε Γιάμακα, ότι σου έχει εγερθεί μια τέτοια κακόβουλη λανθασμένη άποψη: 'Έτσι γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, ότι ένας μοναχός που έχει εξαλείψει τις νοητικές διαφθορές με την κατάρρευση του σώματος εκμηδενίζεται, καταστρέφεται και παύει να υπάρχει μετά το θάνατο';» «Ακριβώς έτσι, φίλε, γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, ότι ένας μοναχός που έχει εξαλείψει τις νοητικές διαφθορές με την κατάρρευση του σώματος εκμηδενίζεται, καταστρέφεται και παύει να υπάρχει μετά το θάνατο».
«Τι νομίζεις, φίλε Γιάμακα, η ύλη είναι μόνιμη ή παροδική;» «Παροδική, φίλε». «Το αίσθημα είναι μόνιμο... η αντίληψη... οι δραστηριότητες... η συνείδηση είναι μόνιμη ή παροδική;» «Παροδική, φίλε». Γι' αυτό εδώ... κ.λπ... βλέποντας έτσι... κ.λπ... κατανοεί ότι δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο για αυτή την κατάσταση ύπαρξης».
«Τι νομίζεις, φίλε Γιάμακα, θεωρείς την ύλη ως τον Τατάγκατα;» «Όχι, φίλε»... «θεωρείς το αίσθημα ως τον Τατάγκατα;» «Όχι, φίλε»... «την αντίληψη... τις δραστηριότητες... θεωρείς τη συνείδηση ως τον Τατάγκατα;» «Όχι, φίλε».
«Τι νομίζεις, φίλε Γιάμακα, θεωρείς τον Τατάγκατα μέσα στην ύλη;» «Όχι, φίλε». «Θεωρείς τον Τατάγκατα χωριστά από την ύλη;» «Όχι, φίλε». «Στο αίσθημα... χωριστά από το αίσθημα... κ.λπ... στην αντίληψη... χωριστά από την αντίληψη... στις δραστηριότητες... χωριστά από τις δραστηριότητες... θεωρείς τον Τατάγκατα μέσα στη συνείδηση;» «Όχι, φίλε». «Θεωρείς τον Τατάγκατα χωριστά από τη συνείδηση;» «Όχι, φίλε».
«Τι νομίζεις, φίλε Γιάμακα, την ύλη... το αίσθημα... την αντίληψη... τις δραστηριότητες... θεωρείς τη συνείδηση ως τον Τατάγκατα;» «Όχι, φίλε».
«Τι νομίζεις, φίλε Γιάμακα, αυτός που είναι άυλος... χωρίς αίσθημα... χωρίς αντίληψη... χωρίς δραστηριότητες... χωρίς συνείδηση, τον θεωρείς ως τον Τατχάγκατα;» «Όχι, φίλε». «Εδώ λοιπόν, φίλε Γιάμακα, ενώ ο Τατχάγκατα δεν βρίσκεται ως αληθινός και σταθερός στην παρούσα ζωή, είναι άραγε κατάλληλη αυτή η δήλωσή σου - 'Έτσι γνωρίζω τη Διδασκαλία που έχει διδάξει ο Ευλογημένος, ότι ένας μοναχός που έχει εξαλείψει τις νοητικές διαφθορές με την κατάρρευση του σώματος εκμηδενίζεται, καταστρέφεται και παύει να υπάρχει μετά το θάνατο';»
«Είχα πράγματι, φίλε Σαριπούττα, εκείνη την κακόβουλη λανθασμένη άποψη όταν ήμουν μη σοφός στο παρελθόν· αλλά τώρα, αφού άκουσα τη διδαχή της Διδασκαλίας του σεβάσμιου Σαριπούττα, εκείνη η κακόβουλη λανθασμένη άποψη έχει εγκαταλειφθεί και η Διδασκαλία έχει συνειδητοποιηθεί πλήρως από εμένα».
«Αν, φίλε Γιάμακα, σε ρωτούσαν έτσι - 'Εκείνος, φίλε Γιάμακα, ο μοναχός που είναι Άξιος, που έχει εξαλείψει τις νοητικές διαφθορές, αυτός με την κατάρρευση του σώματος κατά τον θάνατο τι γίνεται;' Έτσι ερωτηθείς εσύ, φίλε Γιάμακα, πώς θα απαντούσες;» «Αν, φίλε, με ρωτούσαν έτσι - 'Εκείνος, φίλε Γιάμακα, ο μοναχός που είναι Άξιος, που έχει εξαλείψει τις νοητικές διαφθορές, αυτός με την κατάρρευση του σώματος κατά τον θάνατο τι γίνεται;' Έτσι ερωτηθείς εγώ, φίλε, έτσι θα απαντούσα - 'Η ύλη, φίλε, είναι παροδική. Ό,τι είναι παροδικό, αυτό είναι οδυνηρό· ό,τι είναι οδυνηρό, αυτό κατέπαυσε, αυτό παρήλθε. Το αίσθημα... η αντίληψη... οι δραστηριότητες... η συνείδηση είναι παροδική. Ό,τι είναι παροδικό, αυτό είναι οδυνηρό· ό,τι είναι οδυνηρό, αυτό κατέπαυσε, αυτό παρήλθε'. Έτσι ερωτηθείς εγώ, φίλε, έτσι θα απαντούσα».
«Καλώς, καλώς, φίλε Γιάμακα! Τότε λοιπόν, φίλε Γιάμακα, θα σου δώσω μια παρομοίωση για ακόμη μεγαλύτερη κατανόηση αυτού του νοήματος. Όπως, φίλε Γιάμακα, ένας οικοδεσπότης ή ο γιος ενός οικοδεσπότη πλούσιος, με μεγάλο πλούτο, με μεγάλες απολαύσεις· και αυτός είναι τέλειος στην προστασία. Σε αυτόν κάποιος άνθρωπος θα εμφανιζόταν που επιθυμεί τη βλάβη, επιθυμεί το κακό, επιθυμεί την έλλειψη ελευθερίας από τις δεσμεύσεις, επιθυμεί να αφαιρέσει τη ζωή. Θα σκεφτόταν - «Αυτός ο οικοδεσπότης ή ο γιος ενός οικοδεσπότη είναι πλούσιος, με μεγάλο πλούτο, με μεγάλες απολαύσεις· και αυτός είναι τέλειος στην προστασία· δεν είναι εύκολο να του αφαιρεθεί η ζωή με τη βία. Γιατί να μην του αφαιρέσω τη ζωή αφού τον πλησιάσω;» Αυτός αφού πλησίαζε εκείνον τον οικοδεσπότη ή τον γιο του οικοδεσπότη θα έλεγε έτσι - «Θα σε υπηρετήσω, σεβάσμιε κύριε». Εκείνος ο οικοδεσπότης ή ο γιος του οικοδεσπότη θα τον έβαζε να τον υπηρετεί. Αυτός θα υπηρετούσε σηκωνόμενος πριν από αυτόν και πηγαίνοντας για ύπνο μετά από αυτόν, κάνοντας ό,τι του ζητούσε, συμπεριφερόμενος ευχάριστα, μιλώντας γλυκά. Εκείνος ο οικοδεσπότης ή ο γιος του οικοδεσπότη θα τον εμπιστευόταν ως φίλο· θα τον εμπιστευόταν ως καλόκαρδο· και θα έφτανε σε εμπιστοσύνη σε αυτόν. Όταν λοιπόν, φίλε, σε εκείνον τον άνθρωπο θα ερχόταν αυτή η σκέψη - «Αυτός ο οικοδεσπότης ή ο γιος του οικοδεσπότη με εμπιστεύεται πλήρως», τότε γνωρίζοντας ότι βρίσκεται σε απόκρυφο μέρος θα του αφαιρούσε τη ζωή με κοφτερό μαχαίρι.
«Τι νομίζεις, φίλε Γιάμακα, όταν εκείνος ο άνθρωπος αφού πλησίασε εκείνον τον οικοδεσπότη ή τον γιο του οικοδεσπότη είπε έτσι - «Θα σε υπηρετήσω, σεβάσμιε κύριε», ακόμη και τότε αυτός ήταν φονιάς. Αλλά ενώ ήταν φονιάς δεν τον αναγνώρισε - «Αυτός είναι ο φονιάς μου». Και όταν αυτός υπηρετούσε σηκωνόμενος πριν από αυτόν και πηγαίνοντας για ύπνο μετά από αυτόν, κάνοντας ό,τι του ζητούσε, συμπεριφερόμενος ευχάριστα, μιλώντας γλυκά, ακόμη και τότε αυτός ήταν φονιάς. Αλλά ενώ ήταν φονιάς δεν τον αναγνώρισε - «Αυτός είναι ο φονιάς μου». Και όταν γνωρίζοντας ότι βρίσκεται σε απόκρυφο μέρος του αφαιρεί τη ζωή με κοφτερό μαχαίρι, ακόμη και τότε αυτός ήταν φονιάς. Αλλά ενώ ήταν φονιάς δεν τον αναγνώρισε - «Αυτός είναι ο φονιάς μου»». «Ναι, φίλε». «Ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, φίλε, ο αδαής κοινός άνθρωπος που δεν βλέπει τους ευγενείς, που δεν είναι επιδέξιος στην ευγενή διδασκαλία, που δεν είναι πειθαρχημένος στην ευγενή διδασκαλία, που δεν βλέπει τα ενάρετα άτομα, που δεν είναι επιδέξιος στη διδασκαλία των ενάρετων ατόμων, που δεν είναι πειθαρχημένος στη διδασκαλία των ενάρετων ατόμων, θεωρεί την ύλη ως εαυτό, ή τον εαυτό ως έχοντα ύλη· ή την ύλη στον εαυτό, ή τον εαυτό στην ύλη. Το αίσθημα... την αντίληψη... τις δραστηριότητες... θεωρεί τη συνείδηση ως εαυτό, ή τον εαυτό ως έχοντα συνείδηση· ή τη συνείδηση στον εαυτό, ή τον εαυτό στη συνείδηση».
«Αυτός δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι την παροδική ύλη ως 'η ύλη είναι παροδική'. Δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι το παροδικό αίσθημα ως 'το αίσθημα είναι παροδικό'. Δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι την παροδική αντίληψη ως 'η αντίληψη είναι παροδική'. Δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι τις παροδικές δραστηριότητες ως 'οι δραστηριότητες είναι παροδικές'. Δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι την παροδική συνείδηση ως 'η συνείδηση είναι παροδική'.
«Δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι την οδυνηρή ύλη ως 'η ύλη είναι οδυνηρή'. Το οδυνηρό αίσθημα... την οδυνηρή αντίληψη... τις οδυνηρές δραστηριότητες... δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι την οδυνηρή συνείδηση ως 'η συνείδηση είναι οδυνηρή'.
«Δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι την ύλη που είναι μη-εαυτός ως 'η ύλη είναι μη-εαυτός'. Το αίσθημα που είναι μη-εαυτός... την αντίληψη που είναι μη-εαυτός... τις δραστηριότητες που είναι μη-εαυτός... δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι τη συνείδηση που είναι μη-εαυτός ως 'η συνείδηση είναι μη-εαυτός'.
«Δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι τη συνθηκοκρατημένη ύλη ως 'η ύλη είναι συνθηκοκρατημένη'. Το συνθηκοκρατημένο αίσθημα... τη συνθηκοκρατημένη αντίληψη... τις συνθηκοκρατημένες δραστηριότητες... δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι τη συνθηκοκρατημένη συνείδηση ως 'η συνείδηση είναι συνθηκοκρατημένη'.
«Δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι τη φονική ύλη ως 'η ύλη είναι φονική'. Το φονικό αίσθημα ως 'το αίσθημα είναι φονικό'... τη φονική αντίληψη ως 'η αντίληψη είναι φονική'... δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι τις φονικές δραστηριότητες ως 'οι δραστηριότητες είναι φονικές'. Δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι τη φονική συνείδηση ως 'η συνείδηση είναι φονική'.
«Αυτός πλησιάζει την ύλη, προσκολλάται, καθορίζει 'αυτός είναι ο εαυτός μου'. Το αίσθημα... την αντίληψη... τις δραστηριότητες... πλησιάζει τη συνείδηση, προσκολλάται, καθορίζει 'αυτός είναι ο εαυτός μου'. Αυτά τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης, που έχουν πλησιαστεί και προσκολληθεί, οδηγούν για πολύ καιρό σε βλάβη και οδύνη.
«Ο μορφωμένος όμως, φίλε, ευγενής μαθητής που βλέπει τους ευγενείς... κ.λπ... που είναι καλά πειθαρχημένος στη διδασκαλία των ενάρετων ατόμων, δεν θεωρεί την ύλη ως εαυτό, ούτε τον εαυτό ως έχοντα ύλη· ούτε την ύλη στον εαυτό, ούτε τον εαυτό στην ύλη. Δεν θεωρεί το αίσθημα... ούτε την αντίληψη... ούτε τις δραστηριότητες... δεν θεωρεί τη συνείδηση ως εαυτό, ούτε τον εαυτό ως έχοντα συνείδηση· ούτε τη συνείδηση στον εαυτό, ούτε τον εαυτό στη συνείδηση.
«Αυτός κατανοεί όπως πραγματικά είναι την παροδική ύλη ως 'παροδική είναι η ύλη'. Το παροδικό αίσθημα... την παροδική αντίληψη... τις παροδικές δραστηριότητες... κατανοεί όπως πραγματικά είναι την παροδική συνείδηση ως 'παροδική είναι η συνείδηση'.
«Κατανοεί όπως πραγματικά είναι την οδυνηρή ύλη ως 'οδυνηρή είναι η ύλη'. Το οδυνηρό αίσθημα... την οδυνηρή αντίληψη... τις οδυνηρές δραστηριότητες... κατανοεί όπως πραγματικά είναι την οδυνηρή συνείδηση ως 'οδυνηρή είναι η συνείδηση'.
«Κατανοεί όπως πραγματικά είναι την ύλη που είναι μη-εαυτός ως 'η ύλη είναι μη-εαυτός'. Το αίσθημα που είναι μη-εαυτός... την αντίληψη που είναι μη-εαυτός... τις δραστηριότητες που είναι μη-εαυτός... κατανοεί όπως πραγματικά είναι τη συνείδηση που είναι μη-εαυτός ως 'η συνείδηση είναι μη-εαυτός'.
«Κατανοεί όπως πραγματικά είναι τη συνθηκοκρατημένη ύλη ως 'συνθηκοκρατημένη είναι η ύλη'. Το συνθηκοκρατημένο αίσθημα... τη συνθηκοκρατημένη αντίληψη... τις συνθηκοκρατημένες δραστηριότητες... κατανοεί όπως πραγματικά είναι τη συνθηκοκρατημένη συνείδηση ως 'συνθηκοκρατημένη είναι η συνείδηση'.
«Κατανοεί όπως πραγματικά είναι τη φονική ύλη ως 'φονική είναι η ύλη'. Το φονικό αίσθημα... τη φονική αντίληψη... κατανοεί όπως πραγματικά είναι τις φονικές δραστηριότητες ως 'οι δραστηριότητες είναι φονικές'. Κατανοεί όπως πραγματικά είναι τη φονική συνείδηση ως 'φονική είναι η συνείδηση'.
«Αυτός δεν πλησιάζει την ύλη, δεν προσκολλάται, δεν την καθορίζει ως - 'ο εαυτός μου'. Το αίσθημα... την αντίληψη... τις δραστηριότητες... τη συνείδηση δεν πλησιάζει, δεν προσκολλάται, δεν την καθορίζει ως - 'ο εαυτός μου'. Αυτά τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης, μη προσεγγισμένα, μη προσκολλημένα, οδηγούν για πολύ καιρό στην ευημερία και την ευτυχία του». «Έτσι είναι αυτό, φίλε Σαριπούττα, για όσους σεβασμίους υπάρχουν τέτοιοι σύντροφοι στην άγια ζωή, συμπονετικοί, που επιθυμούν το καλό, νουθετητές, παραινετές. Και τώρα, αφού άκουσα τη διδαχή της Διδασκαλίας του σεβασμίου Σαριπούττα, μέσω της μη προσκόλλησης η συνείδησή μου απελευθερώθηκε από τις νοητικές διαφθορές». Τρίτη.