1.
Η ομιλία με την παρομοίωση της οχιάς
238.
«Όπως, μοναχοί, τέσσερα δηλητηριώδη φίδια με έντονη δύναμη και τρομερό δηλητήριο.
Τότε θα ερχόταν ένας άνθρωπος που επιθυμεί να ζήσει, που επιθυμεί να μην πεθάνει, που επιθυμεί την ευτυχία, που αποστρέφεται τον πόνο.
Θα του έλεγαν έτσι -
"Αυτά είναι για σένα, ε άνθρωπε, τέσσερα δηλητηριώδη φίδια με έντονη δύναμη και τρομερό δηλητήριο· κατά καιρούς πρέπει να τα σηκώνεις, κατά καιρούς πρέπει να τα λούζεις, κατά καιρούς πρέπει να τα ταΐζεις, κατά καιρούς πρέπει να τα βάζεις να κοιμηθούν.
Όταν όμως, ε άνθρωπε, κάποιο από αυτά τα τέσσερα δηλητηριώδη φίδια με έντονη δύναμη και τρομερό δηλητήριο εξοργιστεί, τότε εσύ, ε άνθρωπε, θα υποστείς θάνατο ή οδύνη ίση με θάνατο.
Ό,τι πρέπει να γίνει από σένα, ε άνθρωπε, αυτό κάνε."
«Τότε, μοναχοί, εκείνος ο άνθρωπος, φοβισμένος από τα τέσσερα δηλητηριώδη φίδια με έντονη δύναμη και τρομερό δηλητήριο, θα έτρεχε εδώ κι εκεί. Θα του έλεγαν έτσι - "Αυτοί, ε άνθρωπε, οι πέντε φονιάδες εχθροί σε ακολουθούν από κοντά· όπου θα σε δούμε, εκεί θα σου αφαιρέσουμε τη ζωή." Ό,τι πρέπει να γίνει από σένα, ε άνθρωπε, αυτό κάνε."
«Τότε, μοναχοί, εκείνος ο άνθρωπος, φοβισμένος από τα τέσσερα δηλητηριώδη φίδια με έντονη δύναμη και τρομερό δηλητήριο, φοβισμένος από τους πέντε φονιάδες εχθρούς, θα έτρεχε εδώ κι εκεί. Θα του έλεγαν έτσι - "Αυτός είναι για σένα, ε άνθρωπε, ο έκτος φονιάς που περιφέρεται κρυφά με υψωμένο ξίφος, σε ακολουθεί από κοντά· όπου θα σε δω, εκεί θα σου κόψω το κεφάλι." Ό,τι πρέπει να γίνει από σένα, ε άνθρωπε, αυτό κάνε."
«Τότε, μοναχοί, εκείνος ο άνθρωπος, φοβισμένος από τα τέσσερα δηλητηριώδη φίδια με έντονη δύναμη και τρομερό δηλητήριο, φοβισμένος από τους πέντε φονιάδες εχθρούς, φοβισμένος από τον έκτο φονιά που περιφέρεται κρυφά με υψωμένο ξίφος, θα έτρεχε εδώ κι εκεί. Αυτός θα έβλεπε ένα κενό χωριό. Σε όποιο σπίτι κι αν έμπαινε, θα έμπαινε σε άδειο· θα έμπαινε σε κούφιο· θα έμπαινε σε κενό. Όποιο δοχείο κι αν άγγιζε, θα άγγιζε άδειο· θα άγγιζε κούφιο· θα άγγιζε κενό. Θα του έλεγαν έτσι - "Τώρα, ε άνθρωπε, σε αυτό το κενό χωριό εισέρχονται κλέφτες που καταστρέφουν χωριά. Ό,τι πρέπει να γίνει από σένα, ε άνθρωπε, αυτό κάνε."
«Τότε, μοναχοί, εκείνος ο άνθρωπος, φοβισμένος από τα τέσσερα δηλητηριώδη φίδια με έντονη δύναμη και τρομερό δηλητήριο, φοβισμένος από τους πέντε φονιάδες εχθρούς, φοβισμένος από τον έκτο φονιά που περιφέρεται κρυφά με υψωμένο ξίφος, φοβισμένος από τους κλέφτες που καταστρέφουν χωριά, θα έτρεχε εδώ κι εκεί. Αυτός θα έβλεπε μια μεγάλη έκταση νερού, με την κοντινή όχθη επικίνδυνη και γεμάτη φόβο, με τη μακρινή όχθη ασφαλή και χωρίς φόβο. Και δεν θα υπήρχε πλοίο για να διασχίσει ή γέφυρα για να περάσει από τη μια όχθη στην άλλη. Τότε, μοναχοί, σε εκείνον τον άνθρωπο θα ερχόταν αυτή η σκέψη: "Αυτή είναι μια μεγάλη έκταση νερού, η κοντινή όχθη είναι επικίνδυνη και γεμάτη φόβο, η μακρινή όχθη είναι ασφαλής και χωρίς φόβο· και δεν υπάρχει πλοίο για να διασχίσω ή γέφυρα για να περάσω από τη μια όχθη στην άλλη. Γιατί να μη μαζέψω χόρτα, ξύλα, κλαδιά και φύλλα, και αφού δέσω μια σχεδία, στηριζόμενος σε αυτή τη σχεδία, προσπαθώντας με τα χέρια και τα πόδια, να περάσω με ασφάλεια στην άλλη όχθη;"
«Τότε, μοναχοί, εκείνος ο άνθρωπος, αφού μάζεψε χόρτα, ξύλα, κλαδιά και φύλλα, αφού έδεσε μια σχεδία, στηριζόμενος σε αυτή τη σχεδία, προσπαθώντας με τα χέρια και τα πόδια, θα περνούσε με ασφάλεια στην άλλη όχθη· αυτός που έχει διαβεί, που έχει υπερβεί, στέκεται στη στεριά, ο βραχμάνος.
«Αυτή η παρομοίωση έγινε από μένα, μοναχοί, για να γίνει κατανοητό το νόημα. Και αυτό είναι εδώ το νόημα - Τα τέσσερα δηλητηριώδη φίδια με έντονη δύναμη και τρομερό δηλητήριο, μοναχοί, αυτή είναι ονομασία των τεσσάρων πρωταρχικών υλικών στοιχείων - του στερεού στοιχείου, του υγρού στοιχείου, του θερμού στοιχείου, του στοιχείου του αέρα.
«'Πέντε φονιάδες εχθροί', μοναχοί, αυτή είναι ονομασία αυτών των πέντε συναθροισμάτων της προσκόλλησης, δηλαδή - του συναθροίσματος της προσκόλλησης στην ύλη, του συναθροίσματος της προσκόλλησης στο αίσθημα, του συναθροίσματος της προσκόλλησης στην αντίληψη, του συναθροίσματος της προσκόλλησης στις δραστηριότητες, του συναθροίσματος της προσκόλλησης στη συνείδηση.
«'Ο έκτος φονιάς που περιφέρεται μέσα με υψωμένο ξίφος', μοναχοί, αυτή είναι ονομασία της απόλαυσης και του πάθους.
«'Κενό χωριό', μοναχοί, αυτή είναι ονομασία των έξι εσωτερικών αισθητήριων βάσεων. Αν ένας σοφός, έμπειρος, ευφυής άνθρωπος το εξετάζει από το μάτι, μοναχοί, φαίνεται απλώς κενό, φαίνεται απλώς κούφιο, φαίνεται απλώς άδειο... κ.λπ... αν από τη γλώσσα, μοναχοί... κ.λπ... αν ένας σοφός, έμπειρος, ευφυής άνθρωπος το εξετάζει από τον νου, μοναχοί, φαίνεται απλώς κενό, φαίνεται απλώς κούφιο, φαίνεται απλώς άδειο.
«'Κλέφτες καταστροφείς χωριών', μοναχοί, αυτή είναι ονομασία των έξι εξωτερικών αισθητήριων βάσεων. Το μάτι, μοναχοί, τιμωρείται από τις ευχάριστες και δυσάρεστες υλικές μορφές· το αυτί, μοναχοί... κ.λπ... η μύτη, μοναχοί... κ.λπ... η γλώσσα, μοναχοί, τιμωρείται από τις ευχάριστες και δυσάρεστες γεύσεις· το σώμα, μοναχοί... κ.λπ... ο νους, μοναχοί, τιμωρείται από τα ευχάριστα και δυσάρεστα νοητικά φαινόμενα.
«'Μεγάλη έκταση νερού', μοναχοί, αυτή είναι ονομασία αυτών των τεσσάρων νοητικών πλημμυρών - της νοητικής πλημμύρας της αισθησιακής ηδονής, της νοητικής πλημμύρας του γίγνεσθαι, της νοητικής πλημμύρας της λανθασμένης άποψης, της νοητικής πλημμύρας της άγνοιας.
«'Η κοντινή όχθη επικίνδυνη και γεμάτη φόβο', μοναχοί, αυτή είναι ονομασία της ταυτότητας.
«'Η μακρινή όχθη ασφαλής και χωρίς φόβο', μοναχοί, αυτή είναι ονομασία του Νιμπάνα.
«'Σχεδία', μοναχοί, αυτή είναι ονομασία της ευγενούς οκταμελούς οδού, δηλαδή - ορθή άποψη... κ.λπ... ορθή αυτοσυγκέντρωση.
«'Η προσπάθειά του με τα χέρια και τα πόδια', μοναχοί, αυτή είναι ονομασία της διέγερσης της ενεργητικότητας.
«'Αυτός που έχει διαβεί, που έχει υπερβεί, στέκεται στη στεριά, ο βραχμάνος', μοναχοί, αυτή είναι ονομασία του Άξιου». Πρώτο.