10.
Η ομιλία για την ανάπτυξη των αισθητήριων ικανοτήτων
453.
Έτσι έχω ακούσει -
Κάποτε ο Ευλογημένος διέμενε στη Γκατζάνγκαλα, στο άλσος Σουβέλου.
Τότε ο νεαρός βραχμάνος Ούτταρα, μαθητευόμενος του Παρασίβια, πήγε εκεί όπου ήταν ο Ευλογημένος·
αφού πλησίασε, χαιρέτησε τον Ευλογημένο.
Αφού ολοκλήρωσε την ευγενική και αξιομνημόνευτη συζήτηση, κάθισε στο πλάι.
Στον νεαρό βραχμάνο Ούτταρα, μαθητευόμενο του Παρασίβια, που καθόταν στο πλάι, ο Ευλογημένος είπε αυτό:
«Διδάσκει, Ούτταρα, ο βραχμάνος Παρασίβιος στους μαθητές του την ανάπτυξη των ικανοτήτων;»
«Διδάσκει, αγαπητέ Γκόταμα, ο βραχμάνος Παρασίβιος στους μαθητές του την ανάπτυξη των ικανοτήτων».
«Πώς όμως, Ούτταρα, διδάσκει ο βραχμάνος Παρασίβιος στους μαθητές του την ανάπτυξη των ικανοτήτων;»
«Εδώ, αγαπητέ Γκόταμα, με το μάτι δεν βλέπει μορφές, με το αυτί δεν ακούει ήχους -
έτσι, αγαπητέ Γκόταμα, διδάσκει ο βραχμάνος Παρασίβιος στους μαθητές του την ανάπτυξη των ικανοτήτων».
«Αφού έτσι έχουν τα πράγματα, Ούτταρα, ο τυφλός θα είναι αυτός με αναπτυγμένες ικανότητες, ο κουφός θα είναι αυτός με αναπτυγμένες ικανότητες·
σύμφωνα με τα λόγια του βραχμάνου Παρασίβια.
Διότι ο τυφλός, Ούτταρα, με το μάτι δεν βλέπει μορφές, ο κουφός με το αυτί δεν ακούει ήχους».
Όταν αυτό ειπώθηκε, ο νεαρός βραχμάνος Ούτταρα, μαθητευόμενος του Παρασίβια, έμεινε σιωπηλός, ντροπιασμένος, με σκυμμένους ώμους, με το κεφάλι κάτω, σκεπτόμενος βαθιά, χωρίς οξυδέρκεια, καθισμένος.
Τότε ο Ευλογημένος, γνωρίζοντας ότι ο νεαρός βραχμάνος Ούτταρα, μαθητευόμενος του Παρασίβια, ήταν σιωπηλός, ντροπιασμένος, με σκυμμένους ώμους, με το κεφάλι κάτω, σκεπτόμενος βαθιά, χωρίς οξυδέρκεια, απευθύνθηκε στον σεβάσμιο Άναντα: «Διαφορετικά, Άναντα, διδάσκει ο βραχμάνος Παρασίβιος στους μαθητές του την ανάπτυξη των ικανοτήτων, και διαφορετικά όμως, Άναντα, στη διαγωγή των ευγενών υπάρχει η ανυπέρβλητη ανάπτυξη των ικανοτήτων». «Είναι ο κατάλληλος χρόνος γι' αυτό, Ευλογημένε· είναι ο κατάλληλος χρόνος γι' αυτό, Καλότυχε· ο Ευλογημένος να διδάξει την ανυπέρβλητη ανάπτυξη των ικανοτήτων στη διαγωγή των ευγενών. Αφού ακούσουν από τον Ευλογημένο, οι μοναχοί θα το θυμούνται». «Τότε λοιπόν, Άναντα, άκουσε, πρόσεχε καλά· θα μιλήσω». «Ναι, σεβάσμιε κύριε», απάντησε ο σεβάσμιος Άναντα στον Ευλογημένο. Ο Ευλογημένος είπε αυτό:
454.
«Και πώς, Άναντα, στη διαγωγή των ευγενών υπάρχει η ανυπέρβλητη ανάπτυξη των ικανοτήτων;
Εδώ, Άναντα, σε έναν μοναχό που έχει δει μια μορφή με το μάτι, εγείρεται το ευχάριστο, εγείρεται το δυσάρεστο, εγείρεται το ευχάριστο-και-δυσάρεστο.
Αυτός κατανοεί έτσι -
«Αυτό το ευχάριστο έχει εγερθεί σε μένα, έχει εγερθεί το δυσάρεστο, έχει εγερθεί το ευχάριστο-και-δυσάρεστο.
Και αυτό είναι συνθηκοκρατημένο, χονδροειδές, εξαρτώμενα γεγενημένο.
Αυτό είναι γαλήνιο, αυτό είναι εξαίσιο, δηλαδή -
η αταραξία».
Εκείνο το εγερθέν ευχάριστο, το εγερθέν δυσάρεστο, το εγερθέν ευχάριστο-και-δυσάρεστο του καταπαύει·
η αταραξία παραμένει.
Όπως, Άναντα, ένας άνθρωπος με καλή όραση, αφού ανοίξει τα μάτια του θα τα έκλεινε, ή αφού κλείσει τα μάτια του θα τα άνοιγε·
ακριβώς έτσι, Άναντα, σε οποιονδήποτε τόσο γρήγορα, τόσο σύντομα, τόσο εύκολα το εγερθέν ευχάριστο, το εγερθέν δυσάρεστο, το εγερθέν ευχάριστο-και-δυσάρεστο καταπαύει, η αταραξία παραμένει -
αυτή, Άναντα, ονομάζεται η ανυπέρβλητη ανάπτυξη των ικανοτήτων στη διαγωγή των ευγενών σχετικά με τα υλικά φαινόμενα αντιληπτά με το μάτι.
455.
«Επιπλέον, Άναντα, σε έναν μοναχό που έχει ακούσει έναν ήχο με το αυτί, εγείρεται το ευχάριστο, εγείρεται το δυσάρεστο, εγείρεται το ευχάριστο-και-δυσάρεστο.
Αυτός κατανοεί έτσι -
«Αυτό το ευχάριστο έχει εγερθεί σε μένα, έχει εγερθεί το δυσάρεστο, έχει εγερθεί το ευχάριστο-και-δυσάρεστο.
Και αυτό είναι συνθηκοκρατημένο, χονδροειδές, εξαρτώμενα γεγενημένο.
Αυτό είναι γαλήνιο, αυτό είναι εξαίσιο, δηλαδή -
η αταραξία».
Εκείνο το εγερθέν ευχάριστο, το εγερθέν δυσάρεστο, το εγερθέν ευχάριστο-και-δυσάρεστο του καταπαύει·
η αταραξία παραμένει.
Όπως, Άναντα, ένας δυνατός άνδρας θα χτυπούσε τα δάχτυλα χωρίς δυσκολία·
ακριβώς έτσι, Άναντα, σε οποιονδήποτε τόσο γρήγορα, τόσο σύντομα, τόσο εύκολα το εγερθέν ευχάριστο, το εγερθέν δυσάρεστο, το εγερθέν ευχάριστο-και-δυσάρεστο καταπαύει, η αταραξία παραμένει -
αυτή, Άναντα, ονομάζεται η ανυπέρβλητη ανάπτυξη των ικανοτήτων στη διαγωγή των ευγενών σχετικά με τους ήχους αντιληπτούς από το αυτί.
456.
«Επιπλέον, Άναντα, σε έναν μοναχό που έχει μυρίσει μια οσμή με τη μύτη, εγείρεται το ευχάριστο, εγείρεται το δυσάρεστο, εγείρεται το ευχάριστο-και-δυσάρεστο.
Αυτός κατανοεί έτσι -
«Αυτό το ευχάριστο έχει εγερθεί σε μένα, έχει εγερθεί το δυσάρεστο, έχει εγερθεί το ευχάριστο-και-δυσάρεστο.
Και αυτό είναι συνθηκοκρατημένο, χονδροειδές, εξαρτώμενα γεγενημένο.
Αυτό είναι γαλήνιο, αυτό είναι εξαίσιο, δηλαδή -
η αταραξία».
Εκείνο το εγερθέν ευχάριστο, το εγερθέν δυσάρεστο, το εγερθέν ευχάριστο-και-δυσάρεστο του καταπαύει·
η αταραξία παραμένει.
Όπως, Άναντα, σε ένα φύλλο λωτού ελαφρώς κεκλιμένο οι σταγόνες νερού κυλούν, δεν παραμένουν·
ακριβώς έτσι, Άναντα, σε οποιονδήποτε τόσο γρήγορα, τόσο σύντομα, τόσο εύκολα το εγερθέν ευχάριστο, το εγερθέν δυσάρεστο, το εγερθέν ευχάριστο-και-δυσάρεστο καταπαύει, η αταραξία παραμένει -
αυτή, Άναντα, ονομάζεται η ανυπέρβλητη ανάπτυξη των ικανοτήτων στη διαγωγή των ευγενών σχετικά με τις οσμές αντιληπτές με τη μύτη.
457.
«Επιπλέον, Άναντα, σε έναν μοναχό που έχει γευτεί μια γεύση με τη γλώσσα, εγείρεται το ευχάριστο, εγείρεται το δυσάρεστο, εγείρεται το ευχάριστο-και-δυσάρεστο.
Αυτός κατανοεί έτσι -
«Αυτό το ευχάριστο έχει εγερθεί σε μένα, έχει εγερθεί το δυσάρεστο, έχει εγερθεί το ευχάριστο-και-δυσάρεστο.
Και αυτό είναι συνθηκοκρατημένο, χονδροειδές, εξαρτώμενα γεγενημένο.
Αυτό είναι γαλήνιο, αυτό είναι εξαίσιο, δηλαδή -
η αταραξία».
Εκείνο το εγερθέν ευχάριστο, το εγερθέν δυσάρεστο, το εγερθέν ευχάριστο-και-δυσάρεστο του καταπαύει·
η αταραξία παραμένει.
Όπως, Άναντα, ένας δυνατός άνδρας, αφού συγκεντρώσει μια μπάλα σάλιου στην άκρη της γλώσσας, θα την έφτυνε χωρίς δυσκολία· ακριβώς έτσι, Άναντα, σε οποιονδήποτε τόσο γρήγορα, τόσο σύντομα, τόσο εύκολα το εγερθέν ευχάριστο, το εγερθέν δυσάρεστο, το εγερθέν ευχάριστο-και-δυσάρεστο καταπαύει, η αταραξία παραμένει -
αυτή, Άναντα, ονομάζεται η ανυπέρβλητη ανάπτυξη των ικανοτήτων στη διαγωγή των ευγενών σχετικά με τις γεύσεις αντιληπτές με τη γλώσσα.
458.
«Επιπλέον, Άναντα, σε έναν μοναχό που έχει αγγίξει ένα απτό αντικείμενο με το σώμα, εγείρεται το ευχάριστο, εγείρεται το δυσάρεστο, εγείρεται το ευχάριστο-και-δυσάρεστο.
Αυτός κατανοεί έτσι -
«Αυτό το ευχάριστο έχει εγερθεί σε μένα, έχει εγερθεί το δυσάρεστο, έχει εγερθεί το ευχάριστο-και-δυσάρεστο.
Και αυτό είναι συνθηκοκρατημένο, χονδροειδές, εξαρτώμενα γεγενημένο.
Αυτό είναι γαλήνιο, αυτό είναι εξαίσιο, δηλαδή -
η αταραξία».
Εκείνο το εγερθέν ευχάριστο, το εγερθέν δυσάρεστο, το εγερθέν ευχάριστο-και-δυσάρεστο του καταπαύει·
η αταραξία παραμένει.
Όπως, Άναντα, ένας δυνατός άνδρας θα άπλωνε το λυγισμένο χέρι του ή θα λύγιζε το απλωμένο χέρι του·
ακριβώς έτσι, Άναντα, σε οποιονδήποτε τόσο γρήγορα, τόσο σύντομα, τόσο εύκολα το εγερθέν ευχάριστο, το εγερθέν δυσάρεστο, το εγερθέν ευχάριστο-και-δυσάρεστο καταπαύει, η αταραξία παραμένει -
αυτή, Άναντα, ονομάζεται η ανυπέρβλητη ανάπτυξη των ικανοτήτων στη διαγωγή των ευγενών σχετικά με τα απτά αντικείμενα αντιληπτά με το σώμα.
459.
«Επιπλέον, Άναντα, σε έναν μοναχό που έχει αντιληφθεί ένα νοητικό φαινόμενο με τον νου, εγείρεται το ευχάριστο, εγείρεται το δυσάρεστο, εγείρεται το ευχάριστο-και-δυσάρεστο.
Αυτός κατανοεί έτσι -
«Αυτό το ευχάριστο έχει εγερθεί σε μένα, έχει εγερθεί το δυσάρεστο, έχει εγερθεί το ευχάριστο-και-δυσάρεστο.
Και αυτό είναι συνθηκοκρατημένο, χονδροειδές, εξαρτώμενα γεγενημένο.
Αυτό είναι γαλήνιο, αυτό είναι εξαίσιο, δηλαδή -
η αταραξία».
Εκείνο το εγερθέν ευχάριστο, το εγερθέν δυσάρεστο, το εγερθέν ευχάριστο-και-δυσάρεστο του καταπαύει·
η αταραξία παραμένει.
Όπως, Άναντα, ένας δυνατός άνδρας θα έριχνε δύο ή τρεις σταγόνες νερού σε ένα σιδερένιο καζάνι ζεσταμένο όλη την ημέρα.
Αργή, Άναντα, είναι η πτώση των σταγόνων νερού, αλλά γρήγορα θα οδηγούνταν σε πλήρη εξάλειψη και εξάντληση·
ακριβώς έτσι, Άναντα, σε οποιονδήποτε τόσο γρήγορα, τόσο σύντομα, τόσο εύκολα το εγερθέν ευχάριστο, το εγερθέν δυσάρεστο, το εγερθέν ευχάριστο-και-δυσάρεστο καταπαύει, η αταραξία παραμένει -
αυτή, Άναντα, ονομάζεται η ανυπέρβλητη ανάπτυξη των ικανοτήτων στη διαγωγή των ευγενών σχετικά με τα νοητικά φαινόμενα αντιληπτά από τον νου.
Έτσι λοιπόν, Άναντα, στη διαγωγή των ευγενών υπάρχει η ανυπέρβλητη ανάπτυξη των ικανοτήτων.
460.
«Και πώς, Άναντα, ένας μαθητευόμενος ασκεί την πρακτική;
Εδώ, Άναντα, σε έναν μοναχό που έχει δει μια μορφή με το μάτι, εγείρεται το ευχάριστο, εγείρεται το δυσάρεστο, εγείρεται το ευχάριστο-και-δυσάρεστο.
Αυτός στενοχωριέται, ντρέπεται και αηδιάζει από αυτό το εγερθέν ευχάριστο, το εγερθέν δυσάρεστο, το εγερθέν ευχάριστο-και-δυσάρεστο.
Έχοντας ακούσει έναν ήχο με το αυτί... κ.λπ...
έχοντας μυρίσει μια οσμή με τη μύτη...
έχοντας γευτεί μια γεύση με τη γλώσσα...
έχοντας αγγίξει ένα απτό αντικείμενο με το σώμα...
έχοντας αντιληφθεί ένα νοητικό φαινόμενο με τον νου, εγείρεται το ευχάριστο, εγείρεται το δυσάρεστο, εγείρεται το ευχάριστο-και-δυσάρεστο.
Αυτός στενοχωριέται, ντρέπεται και αηδιάζει από αυτό το εγερθέν ευχάριστο, το εγερθέν δυσάρεστο, το εγερθέν ευχάριστο-και-δυσάρεστο.
Έτσι λοιπόν, Άναντα, ένας μαθητευόμενος ασκεί την πρακτική.
461.
«Και πώς, Άναντα, είναι κάποιος ευγενής με αναπτυγμένες ικανότητες;
Εδώ, Άναντα, σε έναν μοναχό που έχει δει μια μορφή με το μάτι, εγείρεται το ευχάριστο, εγείρεται το δυσάρεστο, εγείρεται το ευχάριστο-και-δυσάρεστο.
Αυτός αν επιθυμεί -
'να διαμένω αντιλαμβανόμενος το αποκρουστικό ως μη αποκρουστικό', διαμένει εκεί αντιλαμβανόμενος το μη αποκρουστικό.
Αν επιθυμεί -
'να διαμένω αντιλαμβανόμενος το μη αποκρουστικό ως αποκρουστικό', διαμένει εκεί αντιλαμβανόμενος το αποκρουστικό.
Αν επιθυμεί -
'να διαμένω αντιλαμβανόμενος τόσο το αποκρουστικό όσο και το μη αποκρουστικό ως μη αποκρουστικό', διαμένει εκεί αντιλαμβανόμενος το μη αποκρουστικό.
Αν επιθυμεί -
'να διαμένω αντιλαμβανόμενος τόσο το μη αποκρουστικό όσο και το αποκρουστικό ως αποκρουστικό', διαμένει εκεί αντιλαμβανόμενος το αποκρουστικό.
Αν επιθυμεί -
'να διαμένω με αταραξία, μνήμων και με πλήρη επίγνωση, αποφεύγοντας και τα δύο, τόσο το αποκρουστικό όσο και το μη αποκρουστικό', διαμένει εκεί με αταραξία, μνήμων και με πλήρη επίγνωση.
462.
«Επιπλέον, Άναντα, σε έναν μοναχό που έχει ακούσει έναν ήχο με το αυτί... κ.λπ...
έχοντας μυρίσει μια οσμή με τη μύτη...
έχοντας γευτεί μια γεύση με τη γλώσσα...
έχοντας αγγίξει ένα απτό αντικείμενο με το σώμα...
έχοντας αντιληφθεί ένα νοητικό φαινόμενο με τον νου, εγείρεται το ευχάριστο, εγείρεται το δυσάρεστο, εγείρεται το ευχάριστο-και-δυσάρεστο.
Αυτός αν επιθυμεί -
'να διαμένω αντιλαμβανόμενος το αποκρουστικό ως μη αποκρουστικό', διαμένει εκεί αντιλαμβανόμενος το μη αποκρουστικό.
Αν επιθυμεί -
'να διαμένω αντιλαμβανόμενος το μη αποκρουστικό ως αποκρουστικό', διαμένει εκεί αντιλαμβανόμενος το αποκρουστικό.
Αν επιθυμεί -
'να διαμένω αντιλαμβανόμενος τόσο το αποκρουστικό όσο και το μη αποκρουστικό ως μη αποκρουστικό', διαμένει εκεί αντιλαμβανόμενος το μη αποκρουστικό.
Αν επιθυμεί -
'να διαμένω αντιλαμβανόμενος τόσο το μη αποκρουστικό όσο και το αποκρουστικό ως αποκρουστικό', διαμένει εκεί αντιλαμβανόμενος το αποκρουστικό.
Αν επιθυμεί -
'να διαμένω με αταραξία, μνήμων και με πλήρη επίγνωση, αποφεύγοντας και τα δύο, τόσο το αποκρουστικό όσο και το μη αποκρουστικό', διαμένει εκεί με αταραξία, μνήμων και με πλήρη επίγνωση.
Έτσι λοιπόν, Άναντα, είναι κάποιος ευγενής με αναπτυγμένες ικανότητες.
463.
«Έτσι λοιπόν, Άναντα, διδάχθηκε από εμένα η ανυπέρβλητη ανάπτυξη των ικανοτήτων στη διαγωγή των ευγενών, διδάχθηκε η πρακτική του μαθητευόμενου, διδάχθηκε ο ευγενής με αναπτυγμένες ικανότητες.
Αυτό, Άναντα, που πρέπει να γίνει από τον Διδάσκαλο για τους μαθητές, αναζητώντας το καλό τους, με συμπόνια, από συμπόνια, αυτό έχει γίνει για εσάς από εμένα.
Αυτές, Άναντα, είναι οι βάσεις των δένδρων, αυτές είναι οι άδειες οικίες· διαλογίζεστε, Άναντα, μην αμελείτε, μη νιώσετε μετάνοια αργότερα.
Αυτή είναι η παραίνεσή μας προς εσάς».
Αυτά είπε ο Ευλογημένος. Ο σεβάσμιος Άναντα, ευχαριστημένος, αγαλλίασε με τα λόγια του Ευλογημένου.
Τέλος της ομιλίας Ιντρίγια-μπαβάνα, δέκατη.