10.
Η ομιλία για τον ενάρετο
122.
Κάποτε ο σεβάσμιος Σαριπούττα και ο σεβάσμιος Μαχακόττχικα διέμεναν στη Μπαρανασί, στο Ισιπατάνα, στο πάρκο των ελαφιών.
Τότε ο σεβάσμιος Μαχακόττχικα, την απογευματινή περίοδο της ημέρας, αφού βγήκε από την απομόνωση, πλησίασε τον σεβάσμιο Σαριπούττα... κ.λπ...
είπε αυτό:
«Από έναν ηθικό μοναχό, φίλε Σαριπούττα, ποια φαινόμενα πρέπει να εξετάζονται συνετά;»
«Από έναν ηθικό μοναχό, φίλε Κόττχικα, τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης πρέπει να εξετάζονται συνετά ως παροδικά, ως πόνος, ως αρρώστια, ως απόστημα, ως βέλος, ως δυστυχία, ως πάθηση, ως ξένα, ως αποσύνθεση, ως κενά, ως μη-εαυτός.
Ποια πέντε;
Δηλαδή:
το συνάθροισμα της προσκόλλησης στην ύλη, το συνάθροισμα της προσκόλλησης στο αίσθημα, το συνάθροισμα της προσκόλλησης στην αντίληψη, το συνάθροισμα της προσκόλλησης στις δραστηριότητες, το συνάθροισμα της προσκόλλησης στη συνείδηση.
Από έναν ηθικό μοναχό, φίλε Κόττχικα, αυτά τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης πρέπει να εξετάζονται συνετά ως παροδικά, ως πόνος, ως αρρώστια, ως απόστημα, ως βέλος, ως δυστυχία, ως πάθηση, ως ξένα, ως αποσύνθεση, ως κενά, ως μη-εαυτός.
Είναι όμως δυνατόν, φίλε, ένας ηθικός μοναχός εξετάζοντας συνετά αυτά τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης ως παροδικά... κ.λπ...
ως μη-εαυτό, να πραγματοποιήσει τον καρπό της εισόδου στο ρεύμα».
«Από έναν εισερχόμενο στο ρεύμα μοναχό όμως, φίλε Σαριπούττα, ποια φαινόμενα πρέπει να εξετάζονται συνετά;» «Ακόμα και από έναν εισερχόμενο στο ρεύμα μοναχό, φίλε Κόττχικα, αυτά τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης πρέπει να εξετάζονται συνετά ως παροδικά... κ.λπ... ως μη-εαυτός. Είναι όμως δυνατόν, φίλε, ένας εισερχόμενος στο ρεύμα μοναχός εξετάζοντας συνετά αυτά τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης ως παροδικά... κ.λπ... ως μη-εαυτό, να πραγματοποιήσει τον καρπό της άπαξ επιστροφής».
«Από έναν άπαξ επιστρέφοντα μοναχό όμως, φίλε Σαριπούττα, ποια φαινόμενα πρέπει να εξετάζονται συνετά;» «Ακόμα και από έναν άπαξ επιστρέφοντα μοναχό, φίλε Κόττχικα, αυτά τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης πρέπει να εξετάζονται συνετά ως παροδικά... κ.λπ... ως μη-εαυτός. Είναι όμως δυνατόν, φίλε, ένας άπαξ επιστρέφων μοναχός εξετάζοντας συνετά αυτά τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης ως παροδικά... κ.λπ... ως μη-εαυτό, να πραγματοποιήσει τον καρπό της μη-επιστροφής».
«Από έναν μη-επιστρέφοντα μοναχό όμως, φίλε Σαριπούττα, ποια φαινόμενα πρέπει να εξετάζονται συνετά;» «Ακόμα και από έναν μη-επιστρέφοντα μοναχό, φίλε Κόττχικα, αυτά τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης πρέπει να εξετάζονται συνετά ως παροδικά... κ.λπ... ως μη-εαυτός. Είναι όμως δυνατόν, φίλε, ένας μη-επιστρέφων μοναχός εξετάζοντας συνετά αυτά τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης ως παροδικά... κ.λπ... ως μη-εαυτό, να πραγματοποιήσει την Αξιότητα».
«Από έναν Άξιο όμως, φίλε Σαριπούττα, ποια φαινόμενα πρέπει να εξετάζονται συνετά;» «Ακόμα και από έναν Άξιο, φίλε Κόττχικα, αυτά τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης πρέπει να εξετάζονται συνετά ως παροδικά, ως πόνος, ως αρρώστια, ως απόστημα, ως βέλος, ως δυστυχία, ως πάθηση, ως ξένα, ως αποσύνθεση, ως κενά, ως μη-εαυτός. Δεν υπάρχει πράγματι, φίλε, για τον Άξιο κάτι ανώτερο που πρέπει να γίνει ή συσσώρευση αυτού που έγινε· αλλά αυτά τα φαινόμενα όταν αναπτυχθούν και καλλιεργηθούν οδηγούν τόσο σε ευχάριστη διαμονή στην παρούσα ζωή όσο και στη μνήμη και ενσυνειδητότητα». Δέκατη.