3.
Η δεύτερη ομιλία για τον Ισιντάττα
345.
Κάποτε πολλοί πρεσβύτεροι μοναχοί διέμεναν στη Ματσικασάντα, στο άλσος Αμπατάκα.
Τότε ο οικοδεσπότης Τσίττα πήγε εκεί όπου ήταν οι πρεσβύτεροι μοναχοί·
αφού πλησίασε, απέδωσε σεβασμό στους πρεσβύτερους μοναχούς και κάθισε στο πλάι.
Καθισμένος στο πλάι, ο οικοδεσπότης Τσίττα είπε στους πρεσβύτερους μοναχούς:
«Ας αποδεχθούν οι πρεσβύτεροι, σεβάσμιοι κύριοι, το αυριανό γεύμα από μένα».
Οι πρεσβύτεροι μοναχοί αποδέχθηκαν με σιωπή.
Τότε ο οικοδεσπότης Τσίττα, γνωρίζοντας τη συναίνεση των πρεσβύτερων μοναχών, σηκώθηκε από τη θέση του, απέδωσε σεβασμό στους πρεσβύτερους μοναχούς, τους περιήλθε κρατώντας τους στα δεξιά του και έφυγε.
Τότε οι πρεσβύτεροι μοναχοί, αφού πέρασε εκείνη η νύχτα, ντύθηκαν το πρωί και παίρνοντας το κύπελλο και τους χιτώνες τους, πήγαν στην κατοικία του οικοδεσπότη Τσίττα·
αφού πλησίασαν, κάθισαν στο προετοιμασμένο κάθισμα.
Τότε ο οικοδεσπότης Τσίττα πήγε εκεί όπου ήταν οι πρεσβύτεροι μοναχοί· αφού πλησίασε, απέδωσε σεβασμό στους πρεσβύτερους μοναχούς και κάθισε στο πλάι. Καθισμένος στο πλάι, ο οικοδεσπότης Τσίττα είπε στον σεβάσμιο πρεσβύτερο: «Αυτές οι ποικίλες απόψεις που εγείρονται στον κόσμο, σεβάσμιε πρεσβύτερε - 'ο κόσμος είναι αιώνιος' ή 'ο κόσμος είναι μη-αιώνιος' ή 'ο κόσμος είναι πεπερασμένος' ή 'ο κόσμος είναι άπειρος' ή 'η ψυχή είναι το ίδιο με το σώμα' ή 'η ψυχή είναι κάτι άλλο και το σώμα κάτι άλλο' ή 'ο Τατχάγκατα υπάρχει μετά το θάνατο' ή 'ο Τατχάγκατα δεν υπάρχει μετά το θάνατο' ή 'ο Τατχάγκατα και υπάρχει και δεν υπάρχει μετά το θάνατο' ή 'ο Τατχάγκατα ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει μετά το θάνατο'. Και αυτές οι εξήντα δύο λανθασμένες απόψεις που αναφέρθηκαν στο Βραχματζάλα· αυτές οι απόψεις, σεβάσμιε κύριε, όταν υπάρχει τι υπάρχουν, όταν δεν υπάρχει τι δεν υπάρχουν;»
Όταν αυτό ειπώθηκε, ο σεβάσμιος πρεσβύτερος έμεινε σιωπηλός. Για δεύτερη φορά ο οικοδεσπότης Τσίττα... κ.λπ... για τρίτη φορά ο οικοδεσπότης Τσίττα είπε στον σεβάσμιο πρεσβύτερο: «Αυτές οι ποικίλες απόψεις που εγείρονται στον κόσμο, σεβάσμιε πρεσβύτερε - 'ο κόσμος είναι αιώνιος' ή 'ο κόσμος είναι μη-αιώνιος' ή 'ο κόσμος είναι πεπερασμένος' ή 'ο κόσμος είναι άπειρος' ή 'η ψυχή είναι το ίδιο με το σώμα' ή 'η ψυχή είναι κάτι άλλο και το σώμα κάτι άλλο' ή 'ο Τατχάγκατα υπάρχει μετά το θάνατο' ή 'ο Τατχάγκατα δεν υπάρχει μετά το θάνατο' ή 'ο Τατχάγκατα και υπάρχει και δεν υπάρχει μετά το θάνατο' ή 'ο Τατχάγκατα ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει μετά το θάνατο'. Και αυτές οι εξήντα δύο λανθασμένες απόψεις που αναφέρθηκαν στο Βραχματζάλα· αυτές οι απόψεις, σεβάσμιε κύριε, όταν υπάρχει τι υπάρχουν, όταν δεν υπάρχει τι δεν υπάρχουν;» Για τρίτη φορά ο σεβάσμιος πρεσβύτερος έμεινε σιωπηλός.
Εκείνη την περίοδο ο σεβάσμιος Ισιντάττα ήταν ο πιο νέος σε εκείνη την κοινότητα μοναχών. Τότε ο σεβάσμιος Ισιντάττα είπε στον σεβάσμιο πρεσβύτερο: «Να απαντήσω εγώ, σεβάσμιε πρεσβύτερε, σε αυτή την ερώτηση του οικοδεσπότη Τσίττα;» «Απάντησε εσύ, φίλε Ισιντάττα, σε αυτή την ερώτηση του οικοδεσπότη Τσίττα». «Έτσι λοιπόν εσύ, οικοδεσπότη, ρωτάς: 'Αυτές οι ποικίλες απόψεις που εγείρονται στον κόσμο, σεβάσμιε πρεσβύτερε - ή 'ο κόσμος είναι αιώνιος'... κ.λπ... αυτές οι απόψεις, σεβάσμιε κύριε, όταν υπάρχει τι υπάρχουν, όταν δεν υπάρχει τι δεν υπάρχουν;'» «Ναι, σεβάσμιε κύριε». «Αυτές οι ποικίλες απόψεις που εγείρονται στον κόσμο, οικοδεσπότη - 'ο κόσμος είναι αιώνιος' ή 'ο κόσμος είναι μη-αιώνιος' ή 'ο κόσμος είναι πεπερασμένος' ή 'ο κόσμος είναι άπειρος' ή 'η ψυχή είναι το ίδιο με το σώμα' ή 'η ψυχή είναι κάτι άλλο και το σώμα κάτι άλλο' ή 'ο Τατχάγκατα υπάρχει μετά το θάνατο' ή 'ο Τατχάγκατα δεν υπάρχει μετά το θάνατο' ή 'ο Τατχάγκατα και υπάρχει και δεν υπάρχει μετά το θάνατο' ή 'ο Τατχάγκατα ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει μετά το θάνατο'. Και αυτές οι εξήντα δύο λανθασμένες απόψεις που αναφέρθηκαν στο Βραχματζάλα· αυτές οι απόψεις, οικοδεσπότη, όταν υπάρχει η άποψη περί ταυτότητας υπάρχουν, όταν δεν υπάρχει η άποψη περί ταυτότητας δεν υπάρχουν».
«Πώς όμως, σεβάσμιε κύριε, υπάρχει η άποψη περί ταυτότητας;» «Εδώ, οικοδεσπότη, ο αδαής κοινός άνθρωπος που δεν βλέπει τους ευγενείς, που δεν είναι επιδέξιος στην ευγενή διδασκαλία, που δεν είναι πειθαρχημένος στην ευγενή διδασκαλία, που δεν βλέπει τα ενάρετα άτομα, που δεν είναι επιδέξιος στη διδασκαλία των ενάρετων ατόμων, που δεν είναι πειθαρχημένος στη διδασκαλία των ενάρετων ατόμων, θεωρεί την ύλη ως εαυτό, ή τον εαυτό ως έχοντα ύλη, ή την ύλη στον εαυτό, ή τον εαυτό στην ύλη· θεωρεί το αίσθημα ως εαυτό... κ.λπ... την αντίληψη... τις δραστηριότητες... θεωρεί τη συνείδηση ως εαυτό, ή τον εαυτό ως έχοντα συνείδηση, ή τη συνείδηση στον εαυτό, ή τον εαυτό στη συνείδηση. Έτσι λοιπόν, οικοδεσπότη, υπάρχει η άποψη περί ταυτότητας».
«Πώς όμως, σεβάσμιε κύριε, δεν υπάρχει η άποψη περί ταυτότητας;» «Εδώ, οικοδεσπότη, ο μορφωμένος ευγενής μαθητής που βλέπει τους ευγενείς, που είναι επιδέξιος στην ευγενή διδασκαλία, που είναι καλά πειθαρχημένος στην ευγενή διδασκαλία, που βλέπει τα ενάρετα άτομα, που είναι επιδέξιος στη διδασκαλία των ενάρετων ατόμων, που είναι καλά πειθαρχημένος στη διδασκαλία των ενάρετων ατόμων, δεν θεωρεί την ύλη ως εαυτό, ούτε τον εαυτό ως έχοντα ύλη, ούτε την ύλη στον εαυτό, ούτε τον εαυτό στην ύλη· δεν θεωρεί το αίσθημα... ούτε την αντίληψη... ούτε τις δραστηριότητες... δεν θεωρεί τη συνείδηση ως εαυτό, ούτε τον εαυτό ως έχοντα συνείδηση, ούτε τη συνείδηση στον εαυτό, ούτε τον εαυτό στη συνείδηση. Έτσι λοιπόν, οικοδεσπότη, δεν υπάρχει η άποψη περί ταυτότητας».
«Από πού, σεβάσμιε κύριε, έρχεται ο κύριος Ισιντάττα;» «Από την Αβάντι, οικοδεσπότη, έρχομαι». «Υπάρχει, σεβάσμιε κύριε, στην Αβάντι ένας γιος καλής οικογένειας ονόματι Ισιντάττα, φίλος μας που δεν τον έχουμε δει, που έγινε αναχωρητής; Τον έχει δει ο σεβάσμιος;» «Ναι, οικοδεσπότη». «Πού λοιπόν, σεβάσμιε κύριε, διαμένει τώρα εκείνος ο σεβάσμιος;» Όταν αυτό ειπώθηκε, ο σεβάσμιος Ισιντάττα έμεινε σιωπηλός. «Ο κύριος είναι, σεβάσμιε κύριε, ο Ισιντάττα;» «Ναι, οικοδεσπότη». «Ας ευχαριστηθεί, σεβάσμιε κύριε, ο κύριος Ισιντάττα στη Ματσικασάντα. Γοητευτικό είναι το άλσος Αμπατάκα. Εγώ θα φροντίσω για τον κύριο Ισιντάττα τα αναγκαία είδη χιτώνων, προσφερόμενης τροφής, καταλύματος και φαρμάκων για ασθενείς». «Αυτό που λες είναι καλό, οικοδεσπότη».
Τότε ο οικοδεσπότης Τσίττα, αφού χάρηκε και εξέφρασε ευχαριστίες για τα λόγια του σεβασμίου Ισιντάττα, ιδιοχείρως ικανοποίησε και περιποιήθηκε τους πρεσβύτερους μοναχούς με εξαίσια στερεά και μαλακή τροφή. Τότε οι πρεσβύτεροι μοναχοί, αφού τελείωσαν να τρώνε, με τα χέρια απομακρυσμένα από τα κύπελλα, σηκώθηκαν από τη θέση τους και έφυγαν. Τότε ο σεβάσμιος πρεσβύτερος μοναχός είπε στον σεβάσμιο Ισιντάττα: «Καλώς, φίλε Ισιντάττα, αυτή η ερώτηση σου ήρθε στον νου. Αυτή η ερώτηση δεν μου ήρθε εμένα στον νου. Επομένως λοιπόν, φίλε Ισιντάττα, όποτε έρθει και πάλι τέτοια ερώτηση, ας σου έρθει αυτό στον νου». Τότε ο σεβάσμιος Ισιντάττα, αφού τακτοποίησε το κατάλυμά του, πήρε το κύπελλο και τους χιτώνες του και αναχώρησε από τη Ματσικασάντα. Αφού αναχώρησε από τη Ματσικασάντα, έτσι αναχωρημένος έμεινε, δεν επέστρεψε ξανά. Τρίτη.