1.
Η ομιλία για την Κχεμά
410.
Κάποτε ο Ευλογημένος διέμενε στη Σαβάτθι, στο άλσος του Τζέτα, στο μοναστήρι του Ανάθαπίντικα.
Εκείνη την περίοδο η μοναχή Κχεμά, περιπλανώμενη στους Κοσάλα, είχε καταλύσει στο Τοράναβάτθου, μεταξύ της Σαβάτθι και της Σακέτα.
Τότε ο βασιλιάς Πασενάντι της Κοσάλα, πηγαίνοντας από τη Σακέτα στη Σαβάτθι, πήγε να περάσει μια νύχτα στο Τοράναβάτθου, μεταξύ της Σακέτα και της Σαβάτθι.
Τότε ο βασιλιάς Πασενάντι της Κοσάλα απευθύνθηκε σε κάποιον άνθρωπο:
«Έλα εσύ, άνθρωπε, βρες στο Τοράναβάτθου κάποιον τέτοιο ασκητή ή βραχμάνο που θα μπορούσα να υπηρετήσω σήμερα».
«Ναι, μεγαλειότατε», απάντησε εκείνος ο άνθρωπος στον βασιλιά Πασενάντι της Κοσάλα και περιπλανώμενος σε ολόκληρο το Τοράναβάτθου δεν είδε κάποιον τέτοιο ασκητή ή βραχμάνο που ο βασιλιάς Πασενάντι της Κοσάλα θα μπορούσε να υπηρετήσει. Εκείνος ο άνθρωπος είδε τη μοναχή Κχεμά που είχε καταλύσει στο Τοράναβάτθου. Αφού την είδε, πλησίασε τον βασιλιά Πασενάντι της Κοσάλα· αφού πλησίασε, είπε στον βασιλιά Πασενάντι της Κοσάλα:
«Δεν υπάρχει, μεγαλειότατε, στο Τοράναβάτθου κάποιος τέτοιος ασκητής ή βραχμάνος που η μεγαλειότητά σας θα μπορούσε να υπηρετήσει. Υπάρχει όμως, μεγαλειότατε, μια μοναχή ονόματι Κχεμά, μαθήτρια εκείνου του Ευλογημένου, του Άξιου, του Πλήρως Αυτοφωτισμένου. Για αυτή την κυρία έχει διαδοθεί αυτή η καλή φήμη: 'σοφή, ικανή, ευφυής, πολυμαθής, ευχάριστη ομιλήτρια, με καλή οξυδέρκεια'. Ας την υπηρετήσει η μεγαλειότητά σας».
Τότε ο βασιλιάς Πασενάντι της Κοσάλα πλησίασε τη μοναχή Κχεμά· αφού πλησίασε, απέδωσε σεβασμό στη μοναχή Κχεμά και κάθισε στο πλάι. Καθισμένος στο πλάι, ο βασιλιάς Πασενάντι της Κοσάλα είπε στη μοναχή Κχεμά: «Τι λοιπόν, κυρία, ο Τατχάγκατα υπάρχει μετά το θάνατο;» «Αυτό έχει μείνει αδήλωτο, μεγάλε βασιλιά, από τον Ευλογημένο - 'ο Τατχάγκατα υπάρχει μετά το θάνατο'». «Τι όμως, κυρία, ο Τατχάγκατα δεν υπάρχει μετά το θάνατο;» «Και αυτό, μεγάλε βασιλιά, έχει μείνει αδήλωτο από τον Ευλογημένο - 'ο Τατχάγκατα δεν υπάρχει μετά το θάνατο'». «Τι λοιπόν, κυρία, ο Τατχάγκατα και υπάρχει και δεν υπάρχει μετά το θάνατο;» «Αυτό έχει μείνει αδήλωτο, μεγάλε βασιλιά, από τον Ευλογημένο - 'ο Τατχάγκατα και υπάρχει και δεν υπάρχει μετά το θάνατο'». «Τι όμως, κυρία, ο Τατχάγκατα ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει μετά το θάνατο;» «Και αυτό, μεγάλε βασιλιά, έχει μείνει αδήλωτο από τον Ευλογημένο - 'ο Τατχάγκατα ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει μετά το θάνατο'».
«"Ο Τατχάγκατα υπάρχει μετά το θάνατο;" - όταν ρωτήθηκες έτσι, "αυτό έχει μείνει αδήλωτο, μεγάλε βασιλιά, από τον Ευλογημένο - ο Τατχάγκατα υπάρχει μετά το θάνατο" λες. "Ο Τατχάγκατα δεν υπάρχει μετά το θάνατο;" - όταν ρωτήθηκες έτσι, "και αυτό, μεγάλε βασιλιά, έχει μείνει αδήλωτο από τον Ευλογημένο - ο Τατχάγκατα δεν υπάρχει μετά το θάνατο" λες. "Ο Τατχάγκατα και υπάρχει και δεν υπάρχει μετά το θάνατο;" - όταν ρωτήθηκες έτσι, "αυτό έχει μείνει αδήλωτο, μεγάλε βασιλιά, από τον Ευλογημένο - ο Τατχάγκατα και υπάρχει και δεν υπάρχει μετά το θάνατο" λες. "Ο Τατχάγκατα ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει μετά το θάνατο;" - όταν ρωτήθηκες έτσι, "και αυτό, μεγάλε βασιλιά, έχει μείνει αδήλωτο από τον Ευλογημένο - ο Τατχάγκατα ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει μετά το θάνατο" λες. Ποια άραγε, κυρία, είναι η αιτία, ποια η συνθήκη για την οποία αυτό έχει μείνει αδήλωτο από τον Ευλογημένο;»
«Τότε λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, θα σε ρωτήσω κάτι σχετικά με αυτό. Όπως σου αρέσει, έτσι να απαντήσεις. Τι νομίζεις, μεγάλε βασιλιά, υπάρχει κάποιος λογιστής ή υπολογιστής ή αριθμητικός που είναι ικανός να μετρήσει την άμμο του Γάγγη - τόση άμμος, ή τόσες εκατοντάδες κόκκοι άμμου, ή τόσες χιλιάδες κόκκοι άμμου, ή τόσες εκατοντάδες χιλιάδες κόκκοι άμμου;» «Όχι, κυρία». «Υπάρχει όμως κάποιος λογιστής ή υπολογιστής ή αριθμητικός που είναι ικανός να μετρήσει το νερό στον μεγάλο ωκεανό - τόσα μέτρα νερού, ή τόσες εκατοντάδες μέτρα νερού, ή τόσες χιλιάδες μέτρα νερού, ή τόσες εκατοντάδες χιλιάδες μέτρα νερού;» «Όχι, κυρία». «Για ποιο λόγο;» «Ο ωκεανός, κυρία, είναι μεγάλος, βαθύς, αμέτρητος, δυσκατάδυτος». «Ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, μεγάλε βασιλιά, η ύλη με την οποία κάποιος περιγράφοντας τον Τατχάγκατα θα τον περιέγραφε, εκείνη η ύλη έχει εγκαταλειφθεί από τον Τατχάγκατα, η ρίζα της έχει κοπεί, έχει γίνει σαν κορμός φοίνικα, έχει οδηγηθεί στην εξαφάνιση, έχει τη φύση της μη-έγερσης στο μέλλον. Απελευθερωμένος μέσω της εξάλειψης της ύλης, μεγάλε βασιλιά, ο Τατχάγκατα είναι βαθύς, αμέτρητος, δυσκατάδυτος - όπως ο μεγάλος ωκεανός. "Ο Τατχάγκατα υπάρχει μετά το θάνατο" δεν ισχύει, "ο Τατχάγκατα δεν υπάρχει μετά το θάνατο" δεν ισχύει, "ο Τατχάγκατα και υπάρχει και δεν υπάρχει μετά το θάνατο" δεν ισχύει, "ο Τατχάγκατα ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει μετά το θάνατο" δεν ισχύει.
«Το αίσθημα με το οποίο κάποιος περιγράφοντας τον Τατχάγκατα θα τον περιέγραφε, εκείνο το αίσθημα έχει εγκαταλειφθεί από τον Τατχάγκατα, η ρίζα του έχει κοπεί, έχει γίνει σαν κορμός φοίνικα, έχει οδηγηθεί στην εξαφάνιση, έχει τη φύση της μη-έγερσης στο μέλλον. Απελευθερωμένος μέσω της εξάλειψης του αισθήματος, μεγάλε βασιλιά, ο Τατχάγκατα είναι βαθύς, αμέτρητος, δυσκατάδυτος - όπως ο μεγάλος ωκεανός. "Ο Τατχάγκατα υπάρχει μετά το θάνατο" δεν ισχύει, "ο Τατχάγκατα δεν υπάρχει μετά το θάνατο" δεν ισχύει, "ο Τατχάγκατα και υπάρχει και δεν υπάρχει μετά το θάνατο" δεν ισχύει, "ο Τατχάγκατα ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει μετά το θάνατο" δεν ισχύει.
«Η αντίληψη με την οποία τον Τατχάγκατα... κ.λπ... οι δραστηριότητες με τις οποίες κάποιος περιγράφοντας τον Τατχάγκατα θα τον περιέγραφε, εκείνες οι δραστηριότητες έχουν εγκαταλειφθεί από τον Τατχάγκατα, η ρίζα τους έχει κοπεί, έχουν γίνει σαν κορμός φοίνικα, έχουν οδηγηθεί στην εξαφάνιση, έχουν τη φύση της μη-έγερσης στο μέλλον. Απελευθερωμένος μέσω της εξάλειψης των δραστηριοτήτων, μεγάλε βασιλιά, ο Τατχάγκατα είναι βαθύς, αμέτρητος, δυσκατάδυτος - όπως ο μεγάλος ωκεανός. "Ο Τατχάγκατα υπάρχει μετά το θάνατο" δεν ισχύει, "ο Τατχάγκατα δεν υπάρχει μετά το θάνατο" δεν ισχύει, "ο Τατχάγκατα και υπάρχει και δεν υπάρχει μετά το θάνατο" δεν ισχύει, "ο Τατχάγκατα ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει μετά το θάνατο" δεν ισχύει.
«Η συνείδηση με την οποία κάποιος περιγράφοντας τον Τατχάγκατα θα τον περιέγραφε, εκείνη η συνείδηση έχει εγκαταλειφθεί από τον Τατχάγκατα, η ρίζα της έχει κοπεί, έχει γίνει σαν κορμός φοίνικα, έχει οδηγηθεί στην εξαφάνιση, έχει τη φύση της μη-έγερσης στο μέλλον. Απελευθερωμένος μέσω της εξάλειψης της συνείδησης, μεγάλε βασιλιά, ο Τατχάγκατα είναι βαθύς, αμέτρητος, δυσκατάδυτος - όπως ο μεγάλος ωκεανός. 'Ο Τατχάγκατα υπάρχει μετά το θάνατο' δεν ισχύει, 'ο Τατχάγκατα δεν υπάρχει μετά το θάνατο' δεν ισχύει, 'ο Τατχάγκατα και υπάρχει και δεν υπάρχει μετά το θάνατο' δεν ισχύει, 'ο Τατχάγκατα ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει μετά το θάνατο' δεν ισχύει». Τότε ο βασιλιάς Πασενάντι της Κοσάλα, αφού χάρηκε και ευχαρίστησε για τη ρήση της μοναχής Κχεμά, σηκώθηκε από τη θέση του, απέδωσε σεβασμό στη μοναχή Κχεμά, την περιήλθε κρατώντας την στα δεξιά του και έφυγε.
Τότε ο βασιλιάς Πασενάντι της Κοσάλα, αργότερα, πλησίασε τον Ευλογημένο· αφού πλησίασε, απέδωσε σεβασμό στον Ευλογημένο και κάθισε στο πλάι. Καθισμένος στο πλάι, ο βασιλιάς Πασενάντι της Κοσάλα είπε στον Ευλογημένο: «Τι λοιπόν, σεβάσμιε κύριε, ο Τατχάγκατα υπάρχει μετά το θάνατο;» «Αυτό έχει μείνει αδήλωτο, μεγάλε βασιλιά, από εμένα - 'ο Τατχάγκατα υπάρχει μετά το θάνατο'». «Τι όμως, σεβάσμιε κύριε, ο Τατχάγκατα δεν υπάρχει μετά το θάνατο;» «Και αυτό λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, έχει μείνει αδήλωτο από εμένα - 'ο Τατχάγκατα δεν υπάρχει μετά το θάνατο'». «Τι λοιπόν, σεβάσμιε κύριε, ο Τατχάγκατα και υπάρχει και δεν υπάρχει μετά το θάνατο;» «Αυτό έχει μείνει αδήλωτο, μεγάλε βασιλιά, από εμένα - 'ο Τατχάγκατα και υπάρχει και δεν υπάρχει μετά το θάνατο'». «Τι όμως, σεβάσμιε κύριε, ο Τατχάγκατα ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει μετά το θάνατο;» «Και αυτό λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, έχει μείνει αδήλωτο από εμένα - 'ο Τατχάγκατα ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει μετά το θάνατο'». «'Τι λοιπόν, σεβάσμιε κύριε, ο Τατχάγκατα υπάρχει μετά το θάνατο;' - έτσι ερωτηθείς 'αυτό έχει μείνει αδήλωτο, μεγάλε βασιλιά, από εμένα - ο Τατχάγκατα υπάρχει μετά το θάνατο' λες... κ.λπ... 'Τι όμως, σεβάσμιε κύριε, ο Τατχάγκατα ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει μετά το θάνατο;' - έτσι ερωτηθείς 'και αυτό λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, έχει μείνει αδήλωτο από εμένα - ο Τατχάγκατα ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει μετά το θάνατο" λες. Ποια άραγε, σεβάσμιε κύριε, είναι η αιτία, ποια η συνθήκη για την οποία αυτό έχει μείνει αδήλωτο από τον Ευλογημένο;»
«Τότε λοιπόν, μεγάλε βασιλιά, θα σε ρωτήσω κάτι σχετικά με αυτό. Όπως σου αρέσει, έτσι να απαντήσεις. Τι νομίζεις, μεγάλε βασιλιά, υπάρχει κάποιος λογιστής ή υπολογιστής ή αριθμητικός που είναι ικανός να μετρήσει την άμμο του Γάγγη - τόση άμμος, ή... κ.λπ... τόσες εκατοντάδες χιλιάδες κόκκοι άμμου;» «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε». «Υπάρχει όμως κάποιος λογιστής ή υπολογιστής ή αριθμητικός που είναι ικανός να μετρήσει το νερό στον μεγάλο ωκεανό - τόσα μέτρα νερού, ή... κ.λπ... τόσες εκατοντάδες χιλιάδες μέτρα νερού;» «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε». «Για ποιο λόγο;» «Μεγάλος, σεβάσμιε κύριε, είναι ο ωκεανός, βαθύς, αμέτρητος, δυσκατάδυτος. Ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, μεγάλε βασιλιά, η ύλη με την οποία κάποιος περιγράφοντας τον Τατχάγκατα θα τον περιέγραφε, εκείνη η ύλη έχει εγκαταλειφθεί από τον Τατχάγκατα, η ρίζα της έχει κοπεί, έχει γίνει σαν κορμός φοίνικα, έχει οδηγηθεί στην εξαφάνιση, έχει τη φύση της μη-έγερσης στο μέλλον. Απελευθερωμένος μέσω της εξάλειψης της ύλης, μεγάλε βασιλιά, ο Τατχάγκατα είναι βαθύς, αμέτρητος, δυσκατάδυτος - όπως ο μεγάλος ωκεανός. 'Ο Τατχάγκατα υπάρχει μετά το θάνατο' δεν ισχύει... κ.λπ... 'Ο Τατχάγκατα ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει μετά το θάνατο' δεν ισχύει. Με όποιο αίσθημα... κ.λπ... με όποια αντίληψη... κ.λπ... με όποιες δραστηριότητες... κ.λπ...»
«Η συνείδηση με την οποία κάποιος περιγράφοντας τον Τατχάγκατα θα τον περιέγραφε, εκείνη η συνείδηση έχει εγκαταλειφθεί από τον Τατχάγκατα, η ρίζα της έχει κοπεί, έχει γίνει σαν κορμός φοίνικα, έχει οδηγηθεί στην εξαφάνιση, έχει τη φύση της μη-έγερσης στο μέλλον. Απελευθερωμένος μέσω της εξάλειψης της συνείδησης, μεγάλε βασιλιά, ο Τατχάγκατα είναι βαθύς, αμέτρητος, δυσκατάδυτος - όπως ο μεγάλος ωκεανός. 'Ο Τατχάγκατα υπάρχει μετά το θάνατο' δεν ισχύει, 'ο Τατχάγκατα δεν υπάρχει μετά το θάνατο' δεν ισχύει, 'ο Τατχάγκατα και υπάρχει και δεν υπάρχει μετά το θάνατο' δεν ισχύει, 'ο Τατχάγκατα ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει μετά το θάνατο' δεν ισχύει».
«Θαυμαστό, σεβάσμιε κύριε, εκπληκτικό, σεβάσμιε κύριε! Αφού πράγματι του Διδασκάλου και της μαθήτριας το νόημα με το νόημα και η φράση με τη φράση συμφωνούν, συμπίπτουν, δεν αντιφάσκουν, δηλαδή στο ύψιστο σημείο. Κάποτε, σεβάσμιε κύριε, αφού πλησίασα τη μοναχή Κχεμά, τη ρώτησα για αυτό το θέμα. Και εκείνη η κυρία μου εξήγησε αυτό το θέμα με αυτούς τους όρους, με αυτές τις φράσεις, όπως ακριβώς ο Ευλογημένος. Θαυμαστό, σεβάσμιε κύριε, εκπληκτικό, σεβάσμιε κύριε! Αφού πράγματι του Διδασκάλου και της μαθήτριας το νόημα με το νόημα και η φράση με τη φράση συμφωνούν, συμπίπτουν, δεν αντιφάσκουν, δηλαδή στο ύψιστο σημείο. Λοιπόν, τώρα, σεβάσμιε κύριε, εμείς φεύγουμε. Έχουμε πολλές υποχρεώσεις, πολλά πρέπει να κάνουμε». «Όποτε θεωρείς ότι είναι η κατάλληλη ώρα, μεγάλε βασιλιά». Τότε ο βασιλιάς Πασενάντι της Κοσάλα, αφού χάρηκε και ευχαρίστησε για τα λόγια του Ευλογημένου, σηκώθηκε από τη θέση του, απέδωσε σεβασμό στον Ευλογημένο, τον περιήλθε κρατώντας τον στα δεξιά του και έφυγε. Πρώτο.