7.
Η ομιλία για την κατάβρωση
79.
Προέλευση στη Σαβάττχι.
«Όποιοι ασκητές ή βραχμάνοι, μοναχοί, αναθυμούμενοι πολλές προηγούμενες ζωές τις θυμούνται, όλοι αυτοί θυμούνται τα πέντε συναθροίσματα της προσκόλλησης ή κάποιο από αυτά.
Ποια πέντε;
'Ήμουν έτσι ως προς την ύλη στο παρελθόν' -
έτσι λοιπόν, μοναχοί, αναθυμούμενος θυμάται μόνο την ύλη.
'Ήμουν έτσι ως προς το αίσθημα στο παρελθόν' -
έτσι λοιπόν, μοναχοί, αναθυμούμενος θυμάται μόνο το αίσθημα.
'Ήμουν έτσι ως προς την αντίληψη στο παρελθόν'...
'ήμουν έτσι ως προς τις δραστηριότητες στο παρελθόν'...
'ήμουν έτσι ως προς τη συνείδηση στο παρελθόν' -
έτσι λοιπόν, μοναχοί, αναθυμούμενος θυμάται μόνο τη συνείδηση.»
«Και γιατί, μοναχοί, λέτε ύλη; Επειδή μεταμορφώνεται, μοναχοί, για αυτό ονομάζεται 'ύλη'. Από τι μεταμορφώνεται; Μεταμορφώνεται από το κρύο, μεταμορφώνεται από τη ζέστη, μεταμορφώνεται από την πείνα, μεταμορφώνεται από τη δίψα, μεταμορφώνεται από την επαφή με αλογόμυγες, κουνούπια, άνεμο, ήλιο και ερπετά. Επειδή μεταμορφώνεται, μοναχοί, για αυτό ονομάζεται 'ύλη'.
«Και γιατί, μοναχοί, λέτε αίσθημα; Επειδή βιώνει, μοναχοί, για αυτό ονομάζεται 'αίσθημα'. Και τι βιώνει; Βιώνει το ευχάριστο, βιώνει το δυσάρεστο, βιώνει το ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο. Επειδή βιώνει, μοναχοί, για αυτό ονομάζεται 'αίσθημα'.
«Και γιατί, μοναχοί, λέτε αντίληψη; Επειδή αντιλαμβάνεται, μοναχοί, για αυτό ονομάζεται 'αντίληψη'. Και τι αντιλαμβάνεται; Αντιλαμβάνεται το μπλε, αντιλαμβάνεται το κίτρινο, αντιλαμβάνεται το κόκκινο, αντιλαμβάνεται το λευκό. Επειδή αντιλαμβάνεται, μοναχοί, για αυτό ονομάζεται 'αντίληψη'.
«Και γιατί, μοναχοί, λέτε δραστηριότητες; Επειδή παράγουν το συνθηκοκρατημένο, μοναχοί, για αυτό ονομάζονται 'δραστηριότητες'. Και τι συνθηκοκρατημένο παράγουν; Παράγουν την ύλη ως ύλη ως συνθηκοκρατημένο, παράγουν το αίσθημα ως αίσθημα ως συνθηκοκρατημένο, παράγουν την αντίληψη ως αντίληψη ως συνθηκοκρατημένο, παράγουν τις δραστηριότητες ως δραστηριότητες ως συνθηκοκρατημένο, παράγουν τη συνείδηση ως συνείδηση ως συνθηκοκρατημένο. Επειδή παράγουν το συνθηκοκρατημένο, μοναχοί, για αυτό ονομάζονται 'δραστηριότητες'.
«Και τι, μοναχοί, ονομάζετε συνείδηση; Συνειδητοποιεί, μοναχοί, για αυτό το λόγο ονομάζεται 'συνείδηση'. Και τι συνειδητοποιεί; Συνειδητοποιεί το ξινό, συνειδητοποιεί το πικρό, συνειδητοποιεί το καυστικό, συνειδητοποιεί το γλυκό, συνειδητοποιεί το αλκαλικό, συνειδητοποιεί το μη αλκαλικό, συνειδητοποιεί το αλμυρό, συνειδητοποιεί το μη αλμυρό. Συνειδητοποιεί, μοναχοί, για αυτό το λόγο ονομάζεται 'συνείδηση'.
«Σε αυτή την περίπτωση, μοναχοί, ο μορφωμένος ευγενής μαθητής σκέφτεται έτσι - 'Εγώ τώρα καταβροχθίζομαι από την ύλη. Και στο παρελθόν ακριβώς με τον ίδιο τρόπο καταβροχθιζόμουν από την ύλη, όπως τώρα καταβροχθίζομαι από την παρούσα ύλη. Αν εγώ απολάμβανα τη μέλλουσα ύλη, και στο μέλλον ακριβώς με τον ίδιο τρόπο θα καταβροχθιζόμουν από την ύλη, όπως τώρα καταβροχθίζομαι από την παρούσα ύλη'. Αυτός, αφού αναλογιστεί έτσι, είναι χωρίς προσκόλληση στην παρελθούσα ύλη· δεν απολαμβάνει τη μέλλουσα ύλη· ασκεί για την αποστασιοποίηση, για το μη πάθος, για την παύση της παρούσας ύλης.
'Εγώ τώρα καταβροχθίζομαι από το αίσθημα. Και στο παρελθόν ακριβώς με τον ίδιο τρόπο καταβροχθιζόμουν από το αίσθημα, όπως τώρα καταβροχθίζομαι από το παρόν αίσθημα. Αν εγώ απολάμβανα το μέλλον αίσθημα· και στο μέλλον ακριβώς με τον ίδιο τρόπο θα καταβροχθιζόμουν από το αίσθημα, όπως τώρα καταβροχθίζομαι από το παρόν αίσθημα'. Αυτός, αφού αναλογιστεί έτσι, είναι χωρίς προσκόλληση στο παρελθόν αίσθημα· δεν απολαμβάνει το μέλλον αίσθημα· ασκεί για την αποστασιοποίηση, για το μη πάθος, για την παύση του παρόντος αισθήματος.
'Εγώ τώρα καταβροχθίζομαι από την αντίληψη... κ.λπ... εγώ τώρα καταβροχθίζομαι από τις δραστηριότητες. Και στο παρελθόν ακριβώς με τον ίδιο τρόπο καταβροχθιζόμουν από τις δραστηριότητες, όπως τώρα καταβροχθίζομαι από τις παρούσες δραστηριότητες. Αν εγώ απολάμβανα τις μέλλουσες δραστηριότητες· και στο μέλλον ακριβώς με τον ίδιο τρόπο θα καταβροχθιζόμουν από τις δραστηριότητες, όπως τώρα καταβροχθίζομαι από τις παρούσες δραστηριότητες'. Αυτός, αφού αναλογιστεί έτσι, είναι χωρίς προσκόλληση στις παρελθούσες δραστηριότητες· δεν απολαμβάνει τις μέλλουσες δραστηριότητες· ασκεί για την αποστασιοποίηση, για το μη πάθος, για την παύση των παρουσών δραστηριοτήτων.
'Εγώ τώρα καταβροχθίζομαι από τη συνείδηση. Και στο παρελθόν ακριβώς με τον ίδιο τρόπο καταβροχθιζόμουν από τη συνείδηση, όπως τώρα καταβροχθίζομαι από την παρούσα συνείδηση. Αν εγώ απολάμβανα τη μέλλουσα συνείδηση· και στο μέλλον ακριβώς με τον ίδιο τρόπο θα καταβροχθιζόμουν από τη συνείδηση, όπως τώρα καταβροχθίζομαι από την παρούσα συνείδηση'. Αυτός, αφού αναλογιστεί έτσι, είναι χωρίς προσκόλληση στην παρελθούσα συνείδηση· δεν απολαμβάνει τη μέλλουσα συνείδηση· ασκεί για την αποστασιοποίηση, για το μη πάθος, για την παύση της παρούσας συνείδησης.
«Τι νομίζετε, μοναχοί, η ύλη είναι μόνιμη ή παροδική;» «Παροδική, σεβάσμιε κύριε». «Αυτό όμως που είναι παροδικό, είναι οδυνηρό ή ευχάριστο;» «Οδυνηρό, σεβάσμιε κύριε». «Αυτό όμως που είναι παροδικό, οδυνηρό, υποκείμενο σε μεταβολή, είναι άραγε κατάλληλο να το θεωρεί κανείς - 'αυτό είναι δικό μου, αυτό είμαι εγώ, αυτό είναι ο εαυτός μου';» «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε». «Το αίσθημα... η αντίληψη... οι δραστηριότητες... η συνείδηση είναι μόνιμη ή παροδική;» «Παροδική, σεβάσμιε κύριε». «Αυτό όμως που είναι παροδικό, είναι οδυνηρό ή ευχάριστο;» «Οδυνηρό, σεβάσμιε κύριε». «Αυτό όμως που είναι παροδικό, οδυνηρό, υποκείμενο σε μεταβολή, είναι άραγε κατάλληλο να το θεωρεί κανείς - 'αυτό είναι δικό μου, αυτό είμαι εγώ, αυτό είναι ο εαυτός μου';» «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε». «Γι' αυτό, μοναχοί, οποιαδήποτε ύλη παρελθούσα, μελλοντική ή παρούσα, εσωτερική ή εξωτερική, χονδροειδής ή λεπτοφυής, κατώτερη ή ανώτερη, μακριά ή κοντά, όλη η ύλη - 'αυτό δεν είναι δικό μου, αυτό δεν είμαι εγώ, αυτό δεν είναι ο εαυτός μου' - έτσι αυτό πρέπει να ιδωθεί όπως πραγματικά είναι με ορθή σοφία. Οποιοδήποτε αίσθημα... οποιαδήποτε αντίληψη... οποιεσδήποτε δραστηριότητες... οποιαδήποτε συνείδηση παρελθούσα, μελλοντική ή παρούσα... κ.λπ... μακριά ή κοντά, όλη η συνείδηση - 'αυτό δεν είναι δικό μου, αυτό δεν είμαι εγώ, αυτό δεν είναι ο εαυτός μου' - έτσι αυτό πρέπει να ιδωθεί όπως πραγματικά είναι με ορθή σοφία».
«Αυτός ονομάζεται, μοναχοί, ευγενής μαθητής που αποσυσσωρεύει, δεν συσσωρεύει· εγκαταλείπει, δεν προσκολλάται· διασκορπίζει, δεν συγκεντρώνει· σβήνει, δεν ανάβει. Και τι αποσυσσωρεύει, δεν συσσωρεύει; Την ύλη αποσυσσωρεύει, δεν συσσωρεύει· το αίσθημα... την αντίληψη... τις δραστηριότητες... τη συνείδηση αποσυσσωρεύει, δεν συσσωρεύει. Και τι εγκαταλείπει, δεν προσκολλάται; Την ύλη εγκαταλείπει, δεν προσκολλάται· το αίσθημα... την αντίληψη... τις δραστηριότητες... τη συνείδηση εγκαταλείπει, δεν προσκολλάται. Και τι διασκορπίζει, δεν συγκεντρώνει; Την ύλη διασκορπίζει, δεν συγκεντρώνει· το αίσθημα... την αντίληψη... τις δραστηριότητες... τη συνείδηση διασκορπίζει, δεν συγκεντρώνει. Και τι σβήνει, δεν ανάβει; Την ύλη σβήνει, δεν ανάβει· το αίσθημα... την αντίληψη... τις δραστηριότητες... τη συνείδηση σβήνει, δεν ανάβει.
«Βλέποντας έτσι, μοναχοί, ο μορφωμένος ευγενής μαθητής αποστασιοποιείται από την ύλη, αποστασιοποιείται από το αίσθημα... αποστασιοποιείται από την αντίληψη... αποστασιοποιείται από τις δραστηριότητες... αποστασιοποιείται από τη συνείδηση. Αποστασιοποιούμενος απαλλάσσεται από το πάθος· μέσω του μη πάθους απελευθερώνεται. Υπάρχει η γνώση: «στον απελευθερωμένο, υπάρχει απελευθέρωση». Κατανοεί: «η γέννηση έχει εξαλειφθεί, η άγια ζωή έχει βιωθεί, αυτό που έπρεπε να γίνει έχει γίνει, δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο για αυτή την κατάσταση ύπαρξης».
«Αυτός ονομάζεται, μοναχοί, μοναχός που ούτε συσσωρεύει ούτε αποσυσσωρεύει, έχοντας αποσυσσωρεύσει παραμένει σταθερός, ούτε εγκαταλείπει ούτε προσκολλάται, έχοντας εγκαταλείψει παραμένει σταθερός, ούτε διασκορπίζει ούτε συγκεντρώνει, έχοντας διασκορπίσει παραμένει σταθερός, ούτε σβήνει ούτε ανάβει. Έχοντας σβήσει παραμένει σταθερός, τι ούτε συσσωρεύει ούτε αποσυσσωρεύει; Έχοντας αποσυσσωρεύσει παραμένει σταθερός, την ύλη ούτε συσσωρεύει ούτε αποσυσσωρεύει· έχοντας αποσυσσωρεύσει παραμένει σταθερός, το αίσθημα... την αντίληψη... τις δραστηριότητες... τη συνείδηση ούτε συσσωρεύει ούτε αποσυσσωρεύει. Έχοντας αποσυσσωρεύσει παραμένει σταθερός, τι ούτε εγκαταλείπει ούτε προσκολλάται; Έχοντας εγκαταλείψει παραμένει σταθερός, την ύλη ούτε εγκαταλείπει ούτε προσκολλάται· έχοντας εγκαταλείψει παραμένει σταθερός, το αίσθημα... την αντίληψη... τις δραστηριότητες... τη συνείδηση ούτε εγκαταλείπει ούτε προσκολλάται. Έχοντας εγκαταλείψει παραμένει σταθερός, τι ούτε διασκορπίζει ούτε συγκεντρώνει; Έχοντας διασκορπίσει παραμένει σταθερός, την ύλη ούτε διασκορπίζει ούτε συγκεντρώνει· έχοντας διασκορπίσει παραμένει σταθερός, το αίσθημα... την αντίληψη... τις δραστηριότητες... τη συνείδηση ούτε διασκορπίζει ούτε συγκεντρώνει. Έχοντας διασκορπίσει παραμένει σταθερός, τι ούτε σβήνει ούτε ανάβει; Έχοντας σβήσει παραμένει σταθερός, την ύλη ούτε σβήνει ούτε ανάβει· έχοντας σβήσει παραμένει σταθερός, το αίσθημα... την αντίληψη... τις δραστηριότητες... τη συνείδηση ούτε σβήνει ούτε ανάβει. Έχοντας σβήσει παραμένει σταθερός, έναν μοναχό με έτσι απελευθερωμένο νου, μοναχοί, οι θεοί μαζί με τον Ίντα, μαζί με τους Βράχμα, μαζί με τον Πατζάπατι, από μακριά τον προσκυνούν -
εσένα που δεν γνωρίζουμε άμεσα, σε τι βασιζόμενος διαλογίζεσαι"». Έβδομη.