3.
Η ομιλία στο Βενάγκαπούρα
64.
Κάποτε ο Ευλογημένος περιπλανιόταν στους Κοσάλα με μια μεγάλη Κοινότητα μοναχών και έφτασε σε ένα βραχμανικό χωριό των Κοσάλα που ονομαζόταν Βενάγκαπούρα.
Οι βραχμάνοι και οι οικοδεσπότες της Βενάγκαπούρα άκουσαν:
«Ο ασκητής Γκόταμα, γιος των Σάκυα, που αναχώρησε από την οικογένεια των Σάκυα, έφτασε στη Βενάγκαπούρα.
Και για αυτόν τον αξιότιμο Γκόταμα έχει διαδοθεί αυτή η καλή φήμη:
'Πράγματι αυτός ο Ευλογημένος είναι ο Άξιος, ο Πλήρως Αυτοφωτισμένος, ο τέλειος στην αληθινή γνώση και στην καλή συμπεριφορά, ο Καλότυχος, ο γνώστης του κόσμου, ο ανυπέρβλητος οδηγός των ανθρώπων που πρέπει να εκπαιδευτούν, ο Διδάσκαλος θεών και ανθρώπων, ο Φωτισμένος, ο Ευλογημένος'.
Αυτός, έχοντας ο ίδιος κατανοήσει πλήρως με άμεση γνώση αυτόν τον κόσμο μαζί με τους θεούς, τον Μάρα, τον Βράχμα, αυτή τη γενιά μαζί με τους ασκητές και τους βραχμάνους, μαζί με τους θεούς και τους ανθρώπους, τον διακηρύσσει.
Αυτός διδάσκει τη Διδασκαλία που είναι καλή στην αρχή, καλή στη μέση, καλή στο τέλος, με νόημα και φρασεολογία, και φανερώνει την άγια ζωή ολοκληρωμένη και αγνή.
Είναι πράγματι καλό να δει κανείς τέτοιους Άξιους».
Τότε οι βραχμάνοι και οι οικοδεσπότες της Βενάγκαπούρα πήγαν εκεί όπου ήταν ο Ευλογημένος· αφού πλησίασαν, μερικοί αφού απέδωσαν σεβασμό στον Ευλογημένο, κάθισαν στο πλάι· μερικοί χαιρέτησαν τον Ευλογημένο, και αφού ολοκλήρωσαν την ευγενική και αξιομνημόνευτη συζήτηση, κάθισαν στο πλάι· μερικοί χαιρέτησαν με ενωμένες παλάμες προς την κατεύθυνση του Ευλογημένου και κάθισαν στο πλάι· μερικοί αφού ανακοίνωσαν το όνομα και το σόι τους, κάθισαν στο πλάι· μερικοί σιωπηλοί κάθισαν στο πλάι. Καθισμένος στο πλάι, ο βραχμάνος Βατσαγκόττα από τη Βενάγκαπούρα είπε στον Ευλογημένο:
«Καταπληκτικό, αγαπητέ Γκόταμα, εκπληκτικό, αγαπητέ Γκόταμα! Τόσο πολύ γαλήνιες είναι οι ικανότητες του αξιότιμου Γκόταμα, το χρώμα του δέρματός του είναι αγνό και λαμπερό. Όπως, αγαπητέ Γκόταμα, ένα φθινοπωρινό ζιζύφιο είναι αγνό και λαμπερό· ακριβώς έτσι οι ικανότητες του αξιότιμου Γκόταμα είναι γαλήνιες, το χρώμα του δέρματός του είναι αγνό και λαμπερό. Όπως, αγαπητέ Γκόταμα, ένας ώριμος καρπός φοίνικα μόλις απελευθερωμένος από το δέσιμό του είναι αγνός και λαμπερός· ακριβώς έτσι οι ικανότητες του αξιότιμου Γκόταμα είναι γαλήνιες, το χρώμα του δέρματός του είναι αγνό και λαμπερό. Όπως, αγαπητέ Γκόταμα, ένα χρυσό κόσμημα από χρυσάφι του ποταμού Τζάμπου, καλά επεξεργασμένο από έναν επιδέξιο γιο χρυσοχόου, επιδέξια γυαλισμένο στο στόμιο του χωνευτηρίου, τοποθετημένο σε μια ωχροκίτρινη μάλλινη κουβέρτα, λάμπει και θερμαίνει και ακτινοβολεί· ακριβώς έτσι οι ικανότητες του αξιότιμου Γκόταμα είναι γαλήνιες, το χρώμα του δέρματός του είναι αγνό και λαμπερό. Εκείνα τα ψηλά και πολυτελή κρεβάτια, αγαπητέ Γκόταμα, δηλαδή - ψηλά καθίσματα, ανάκλιντρα, μακριά χαλιά από μαλλί προβάτου, πολύχρωμα σκεπάσματα, λευκά σκεπάσματα, μάλλινα σκεπάσματα με λουλούδια, στρώματα από βαμβάκι, μάλλινα χαλιά με σχέδια, χαλιά με μαλλί και στις δύο πλευρές, χαλιά με μαλλί στη μία πλευρά, σκεπάσματα κεντημένα με πολύτιμους λίθους, μεταξωτά σκεπάσματα, μεγάλα μάλλινα χαλιά, σκεπάσματα για ελέφαντες, σκεπάσματα για άλογα, σκεπάσματα για άρματα, σκεπάσματα από δέρμα αντιλόπης, εκλεκτά σκεπάσματα από δέρμα ελαφιού, κρεβάτια με θόλο και κόκκινα μαξιλάρια και στις δύο άκρες - τέτοιου είδους ψηλά και πολυτελή κρεβάτια σίγουρα ο αξιότιμος Γκόταμα αποκτά κατά βούληση, αποκτά χωρίς δυσκολία, αποκτά χωρίς κόπο».
«Εκείνα όμως τα ψηλά και πολυτελή κρεβάτια, βραχμάνε, δηλαδή - ψηλά καθίσματα, ανάκλιντρα, μακριά χαλιά από μαλλί προβάτου, πολύχρωμα σκεπάσματα, λευκά σκεπάσματα, μάλλινα σκεπάσματα με λουλούδια, στρώματα από βαμβάκι, μάλλινα χαλιά με σχέδια, χαλιά με μαλλί και στις δύο πλευρές, χαλιά με μαλλί στη μία πλευρά, σκεπάσματα κεντημένα με πολύτιμους λίθους, μεταξωτά σκεπάσματα, μεγάλα μάλλινα χαλιά, σκεπάσματα για ελέφαντες, σκεπάσματα για άλογα, σκεπάσματα για άρματα, σκεπάσματα από δέρμα αντιλόπης, εκλεκτά σκεπάσματα από δέρμα ελαφιού, κρεβάτια με θόλο και κόκκινα μαξιλάρια και στις δύο άκρες. Αυτά είναι δυσεύρετα για τους αναχωρητές, και ακόμη κι αν τα αποκτήσουν δεν επιτρέπονται.
«Υπάρχουν αυτά τα τρία ψηλά και πολυτελή κρεβάτια, βραχμάνε, που εγώ τώρα αποκτώ κατά βούληση, αποκτώ χωρίς δυσκολία, αποκτώ χωρίς κόπο. Ποια τρία; Το θεϊκό ψηλό και πολυτελές κρεβάτι, το βραχμικό ψηλό και πολυτελές κρεβάτι, το ευγενές ψηλό και πολυτελές κρεβάτι. Αυτά λοιπόν, βραχμάνε, είναι τα τρία ψηλά και πολυτελή κρεβάτια, που εγώ τώρα αποκτώ κατά βούληση, αποκτώ χωρίς δυσκολία, αποκτώ χωρίς κόπο».
«Ποιο είναι, αγαπητέ Γκόταμα, αυτό το θεϊκό ψηλό και πολυτελές κρεβάτι, που ο αξιότιμος Γκόταμα τώρα αποκτά κατά βούληση, αποκτά χωρίς δυσκολία, αποκτά χωρίς κόπο;» «Εδώ εγώ, βραχμάνε, διαμένω εξαρτώμενος από κάποιο χωριό ή κωμόπολη, και αυτός την πρωινή περίοδο της ημέρας, αφού ντυθώ και πάρω το κύπελλο και τους χιτώνες μου, εισέρχομαι σε εκείνο ακριβώς το χωριό ή την κωμόπολη για προσφερόμενη τροφή. Αυτός, μετά το γεύμα, έχοντας επιστρέψει από τη συλλογή τροφής, εισέρχομαι στο δάσος. Αυτός, ό,τι χόρτα ή φύλλα υπάρχουν εκεί, αφού τα μαζέψω σε ένα σημείο, κάθομαι διασταυρώνοντας τα πόδια μου, κρατώντας το σώμα μου ευθύ, εδραιώνοντας τη μνήμη μπροστά στο πρόσωπο. Αυτός, αποστασιοποιημένος από τις ηδονές, αποστασιοποιημένος από τις φαύλες νοητικές καταστάσεις, έχοντας επιτύχει την πρώτη διαλογιστική έκσταση, που συνοδεύεται από λογισμό και συλλογισμό, με αγαλλίαση και ευτυχία που γεννιούνται από την αποστασιοποίηση, διαμένω· με τον κατευνασμό του λογισμού και του συλλογισμού, έχοντας επιτύχει τη δεύτερη διαλογιστική έκσταση, που χαρακτηρίζεται από εσωτερική ηρεμία και ενότητα του νου, χωρίς λογισμό και συλλογισμό, με αγαλλίαση και ευτυχία που γεννιούνται από την αυτοσυγκέντρωση, διαμένω· με την απαλλαγή από την αγαλλίαση, παραμένω με αταραξία, μνήμων και με πλήρη επίγνωση, και βιώνω σωματική ευτυχία, αυτό που οι ευγενείς περιγράφουν ως - 'αυτός που έχει αταραξία και μνήμη, που διαμένει στην ευτυχία', έχοντας επιτύχει την τρίτη διαλογιστική έκσταση, διαμένω· με την εγκατάλειψη της ευχαρίστησης και με την εγκατάλειψη του πόνου, και με την προηγούμενη πάροδο της ευαρέσκειας και της δυσαρέσκειας, έχοντας επιτύχει την τέταρτη διαλογιστική έκσταση, που χαρακτηρίζεται από ούτε-δυσάρεστο-ούτε-ευχάριστο και την εξάγνιση της μνήμης λόγω της αταραξίας, διαμένω. Αν εγώ, βραχμάνε, όντας σε αυτή την κατάσταση περπατώ, αυτό το μονοπάτι περιπάτου μου είναι θεϊκό εκείνη την περίοδο. Αν εγώ, βραχμάνε, όντας σε αυτή την κατάσταση στέκομαι, αυτή η θέση μου είναι θεϊκή εκείνη την περίοδο. Αν εγώ, βραχμάνε, όντας σε αυτή την κατάσταση κάθομαι, αυτό το κάθισμά μου είναι θεϊκό εκείνη την περίοδο. Αν εγώ, βραχμάνε, όντας σε αυτή την κατάσταση ξαπλώνω, αυτό το ψηλό και πολυτελές κρεβάτι μου είναι θεϊκό εκείνη την περίοδο. Αυτό λοιπόν, βραχμάνε, είναι το θεϊκό ψηλό και πολυτελές κρεβάτι, που εγώ τώρα αποκτώ κατά βούληση, αποκτώ χωρίς δυσκολία, αποκτώ χωρίς κόπο».
«Καταπληκτικό, αγαπητέ Γκόταμα, εκπληκτικό, αγαπητέ Γκόταμα! Ποιος άλλος θα αποκτήσει κατά βούληση, θα αποκτήσει χωρίς δυσκολία, θα αποκτήσει χωρίς κόπο ένα τέτοιο θεϊκό ψηλό και μεγάλο κρεβάτι, εκτός από τον αξιότιμο Γκόταμα!
Ποιο είναι όμως, αγαπητέ Γκόταμα, αυτό το υπέροχο ψηλό και μεγάλο κρεβάτι, του οποίου ο αξιότιμος Γκόταμα τώρα αποκτά κατά βούληση, αποκτά χωρίς δυσκολία, αποκτά χωρίς κόπο;» «Εδώ εγώ, βραχμάνε, διαμένω εξαρτώμενος από κάποιο χωριό ή κωμόπολη, και αυτός την πρωινή περίοδο της ημέρας, αφού ντυθώ και πάρω το κύπελλο και τους χιτώνες μου, εισέρχομαι σε εκείνο ακριβώς το χωριό ή την κωμόπολη για προσφερόμενη τροφή. Αυτός, μετά το γεύμα, έχοντας επιστρέψει από τη συλλογή τροφής, εισέρχομαι στο δάσος. Αυτός, ό,τι χόρτα ή φύλλα υπάρχουν εκεί, αφού τα μαζέψω σε ένα σημείο, κάθομαι διασταυρώνοντας τα πόδια μου, κρατώντας το σώμα μου ευθύ, εδραιώνοντας τη μνήμη μπροστά στο πρόσωπο. Αυτός, με νου συνοδευόμενο από φιλικότητα, έχοντας διαπεράσει μια κατεύθυνση, διαμένει· ομοίως τη δεύτερη, ομοίως την τρίτη, ομοίως την τέταρτη· έτσι προς τα πάνω, προς τα κάτω, οριζοντίως, παντού, σε όλους τους εαυτούς, ολόκληρο τον κόσμο, με νου συνοδευόμενο από φιλικότητα, ευρύ, εξυψωμένο, απεριόριστο, χωρίς έχθρα, χωρίς κακία, έχοντας διαπεράσει, διαμένει. Με νου συνοδευόμενο από συμπόνια... κ.λπ... με νου συνοδευόμενο από αλτρουιστική χαρά... κ.λπ... με νου συνοδευόμενο από αταραξία, έχοντας διαπεράσει μια κατεύθυνση, διαμένει· ομοίως τη δεύτερη, ομοίως την τρίτη, ομοίως την τέταρτη· έτσι προς τα πάνω, προς τα κάτω, οριζοντίως, παντού, σε όλους τους εαυτούς, ολόκληρο τον κόσμο, με νου συνοδευόμενο από αταραξία, ευρύ, εξυψωμένο, απεριόριστο, χωρίς έχθρα, χωρίς κακία, έχοντας διαπεράσει, διαμένει. Αν εγώ, βραχμάνε, έτσι όντας περπατώ, αυτό το μονοπάτι περιπάτου μου εκείνη την περίοδο είναι υπέροχο. Αν εγώ, βραχμάνε, έτσι όντας στέκομαι... κ.λπ... κάθομαι... κ.λπ... ξαπλώνω, αυτό το ψηλό και μεγάλο κρεβάτι μου εκείνη την περίοδο είναι υπέροχο. Αυτό, βραχμάνε, είναι το υπέροχο ψηλό και μεγάλο κρεβάτι, του οποίου εγώ τώρα αποκτώ κατά βούληση, αποκτώ χωρίς δυσκολία, αποκτώ χωρίς κόπο».
«Καταπληκτικό, αγαπητέ Γκόταμα, εκπληκτικό, αγαπητέ Γκόταμα! Ποιος άλλος θα αποκτήσει κατά βούληση, θα αποκτήσει χωρίς δυσκολία, θα αποκτήσει χωρίς κόπο ένα τέτοιο υπέροχο ψηλό και μεγάλο κρεβάτι, εκτός από τον αξιότιμο Γκόταμα!
Ποιο είναι όμως, αγαπητέ Γκόταμα, αυτό το ευγενές ψηλό και μεγάλο κρεβάτι, του οποίου ο αξιότιμος Γκόταμα τώρα αποκτά κατά βούληση, αποκτά χωρίς δυσκολία, αποκτά χωρίς κόπο;» «Εδώ εγώ, βραχμάνε, διαμένω εξαρτώμενος από κάποιο χωριό ή κωμόπολη, και αυτός την πρωινή περίοδο της ημέρας, αφού ντυθώ και πάρω το κύπελλο και τους χιτώνες μου, εισέρχομαι σε εκείνο ακριβώς το χωριό ή την κωμόπολη για προσφερόμενη τροφή. Αυτός, μετά το γεύμα, έχοντας επιστρέψει από τη συλλογή τροφής, εισέρχομαι στο δάσος. Αυτός, ό,τι χόρτα ή φύλλα υπάρχουν εκεί, αφού τα μαζέψω σε ένα σημείο, κάθομαι διασταυρώνοντας τα πόδια μου, κρατώντας το σώμα μου ευθύ, εδραιώνοντας τη μνήμη μπροστά στο πρόσωπο. Αυτός έτσι γνωρίζει - 'η λαγνεία μου έχει εγκαταλειφθεί, η ρίζα της έχει κοπεί, έχει γίνει σαν κορμός φοίνικα, έχει οδηγηθεί στην εξαφάνιση, έχει τη φύση της μη-έγερσης στο μέλλον· το μίσος μου έχει εγκαταλειφθεί, η ρίζα του έχει κοπεί, έχει γίνει σαν κορμός φοίνικα, έχει οδηγηθεί στην εξαφάνιση, έχει τη φύση της μη-έγερσης στο μέλλον· η αυταπάτη μου έχει εγκαταλειφθεί, η ρίζα της έχει κοπεί, έχει γίνει σαν κορμός φοίνικα, έχει οδηγηθεί στην εξαφάνιση, έχει τη φύση της μη-έγερσης στο μέλλον'. Αν εγώ, βραχμάνε, έτσι όντας περπατώ, αυτό το μονοπάτι περιπάτου μου εκείνη την περίοδο είναι ευγενές. Αν εγώ, βραχμάνε, έτσι όντας στέκομαι... κ.λπ... κάθομαι... κ.λπ... ξαπλώνω, αυτό το ψηλό και μεγάλο κρεβάτι μου εκείνη την περίοδο είναι ευγενές. Αυτό, βραχμάνε, είναι το ευγενές ψηλό και μεγάλο κρεβάτι, του οποίου εγώ τώρα αποκτώ κατά βούληση, αποκτώ χωρίς δυσκολία, αποκτώ χωρίς κόπο».
«Καταπληκτικό, αγαπητέ Γκόταμα, εκπληκτικό, αγαπητέ Γκόταμα! Ποιος άλλος θα αποκτήσει κατά βούληση, θα αποκτήσει χωρίς δυσκολία, θα αποκτήσει χωρίς κόπο ένα τέτοιο ευγενές υψηλό και μεγάλο κρεβάτι, εκτός από τον αξιότιμο Γκόταμα!
«Θαυμάσιο, αγαπητέ Γκόταμα, θαυμάσιο, αγαπητέ Γκόταμα! Όπως, αγαπητέ Γκόταμα, κάποιος θα έστηνε όρθιο κάτι που είχε αναποδογυριστεί, ή θα αποκάλυπτε κάτι που ήταν κρυμμένο, ή θα έδειχνε τον δρόμο σε κάποιον που είχε χαθεί, ή θα κρατούσε μια λάμπα λαδιού στο σκοτάδι - 'αυτοί που έχουν μάτια να δουν τα αντικείμενα'· έτσι ακριβώς η Διδασκαλία έχει φανερωθεί από τον αξιότιμο Γκόταμα με πολλούς τρόπους. Εμείς καταφεύγουμε στον αξιότιμο Γκόταμα ως καταφύγιο, και στη Διδασκαλία και στην Κοινότητα των μοναχών. Ας μας θεωρεί ο αξιότιμος Γκόταμα λαϊκούς ακολούθους που έχουν καταφύγει στο καταφύγιο εφ' όρου ζωής από σήμερα και στο εξής». Τρίτη.