2.
Dutiyapaṇṇāsakaṃ
1.
Puggalavaggavaṇṇanā
53.
Dutiyapaṇṇāsakassa paṭhame cakkavattinā saddhiṃ gahitattā ‘‘lokānukampāyā’’ti na vuttaṃ.
Ettha ca cakkavattino uppattiyā dve sampattiyo labhanti, buddhānaṃ uppattiyā tissopi.
54.
Dutiye acchariyamanussāti āciṇṇamanussā abbhutamanussā.
55.
Tatiye bahuno janassa anutappā hotīti mahājanassa anutāpakārī hoti.
Tattha cakkavattino kālakiriyā ekacakkavāḷe devamanussānaṃ anutāpaṃ karoti, tathāgatassa kālakiriyā dasasu cakkavāḷasahassesu.
56.
Catutthe thūpārahāti thūpassa yuttā anucchavikā.
Cakkavattino hi cetiyaṃ paṭijaggitvā dve sampattiyo labhanti, buddhānaṃ cetiyaṃ paṭijaggitvā tissopi.
57.
Pañcame buddhāti attano ānubhāvena cattāri saccāni buddhā.
58.
Chaṭṭhe phalantiyāti saddaṃ karontiyā.
Na santasantīti na bhāyanti.
Tattha khīṇāsavo attano sakkāyadiṭṭhiyā pahīnattā na bhāyati, hatthājānīyo sakkāyadiṭṭhiyā balavattāti.
Sattamaṭṭhamesupi eseva nayo.
61.
Navame kiṃpurisāti kinnarā.
Mānusiṃ vācaṃ na bhāsantīti manussakathaṃ na kathenti.
Dhammāsokassa kira ekaṃ kinnaraṃ ānetvā dassesuṃ.
So ‘‘kathāpetha na’’nti āha.
Kinnaro kathetuṃ na icchati.
Eko puriso ‘‘ahametaṃ kathāpessāmī’’ti heṭṭhāpāsādaṃ otāretvā dve khāṇuke koṭṭetvā ukkhaliṃ āropesi.
Sā ubhatopassehi patati.
Taṃ disvā kinnaro ‘‘kiṃ aññaṃ ekaṃ khāṇukaṃ koṭṭetuṃ na vaṭṭatī’’ti ettakameva āha.
Puna aparabhāge dve kinnare ānetvā dassesuṃ.
Rājā ‘‘kathāpetha ne’’ti āha.
Te kathetuṃ na icchiṃsu.
Eko puriso ‘‘ahamete kathāpessāmī’’ti te gahetvā antarāpaṇaṃ agamāsi.
Tattheko ambapakkañca macche ca addasa, eko kabiṭṭhaphalañca ambilikāphalañca.
Tattha purimo ‘‘mahāvisaṃ manussā khādanti, kathaṃ te kilāsino na hontī’’ti āha.
Itaro ‘‘kathaṃ ime etaṃ nissāya kuṭṭhino na hontī’’ti āha.
Evaṃ mānusiṃ vācaṃ kathetuṃ sakkontāpi dve atthe sampassamānā na kathentīti.
62.
Dasame appaṭivānoti anukaṇṭhito apaccosakkito.
63.
Ekādasame asantasannivāsanti asappurisānaṃ sannivāsaṃ.
Na vadeyyāti ovādena vā anusāsaniyā vā na vadeyya, mā vadatūti attho.
Therampāhaṃ na vadeyyanti ahampi theraṃ bhikkhuṃ ovādānusāsanivasena na vadeyyaṃ.
Ahitānukampīti ahitaṃ icchamāno.
No hitānukampīti hitaṃ anicchamāno.
Noti naṃ vadeyyanti ‘‘ahaṃ tava vacanaṃ na karissa’’nti naṃ vadeyyaṃ.
Viheṭheyyanti vacanassa akaraṇena viheṭheyyaṃ.
Passampissa nappaṭikareyyanti passantopi jānantopi ahaṃ tassa vacanaṃ na kareyyaṃ.
Iminā upāyena sabbattha attho veditabbo.
Sukkapakkhe pana sādhūti naṃ vadeyyanti ‘‘sādhu bhaddakaṃ sukathitaṃ tayā’’ti tassa kathaṃ abhinandanto naṃ vadeyyanti attho.
64.
Dvādasame ubhato vacīsaṃsāroti dvīsupi pakkhesu aññamaññaṃ akkosanapaccakkosanavasena saṃsaramānā vācā vacīsaṃsāro.
Diṭṭhipaḷāsoti diṭṭhiṃ nissāya uppajjanako yugaggāhalakkhaṇo paḷāso diṭṭhipaḷāso nāma.
Cetaso āghātoti kopo.
So hi cittaṃ āghātento uppajjati.
Appaccayoti atuṭṭhākāro, domanassanti attho.
Anabhiraddhīti kopoyeva.
So hi anabhirādhanavasena anabhiraddhīti vuccati.
Ajjhattaṃ avūpasantaṃ hotīti sabbampetaṃ niyakajjhattasaṅkhāte attano citte ca saddhivihārikaantevāsikasaṅkhātāya attano parisāya ca avūpasantaṃ hoti.
Tasmetanti tasmiṃ etaṃ.
Sesaṃ vuttanayeneva veditabbanti.
Puggalavaggo paṭhamo.
2.
Sukhavaggavaṇṇanā
65.
Dutiyassa paṭhame gihisukhanti gihīnaṃ sabbakāmanipphattimūlakaṃ sukhaṃ.
Pabbajitasukhanti pabbajitānaṃ pabbajjāmūlakaṃ sukhaṃ.
66.
Dutiye kāmasukhanti kāme ārabbha uppajjanakasukhaṃ.
Nekkhammasukhanti nekkhammaṃ vuccati pabbajjā, taṃ ārabbha uppajjanakasukhaṃ.
67.
Tatiye upadhisukhanti tebhūmakasukhaṃ.
Nirupadhisukhanti lokuttarasukhaṃ.
68.
Catutthe sāsavasukhanti āsavānaṃ paccayabhūtaṃ vaṭṭasukhaṃ.
Anāsavasukhanti tesaṃ apaccayabhūtaṃ vivaṭṭasukhaṃ.
69.
Pañcame sāmisanti saṃkilesaṃ vaṭṭagāmisukhaṃ.
Nirāmisanti nikkilesaṃ vivaṭṭagāmisukhaṃ.
70.
Chaṭṭhe ariyasukhanti aputhujjanasukhaṃ.
Anariyasukhanti puthujjanasukhaṃ.
71.
Sattame kāyikanti kāyaviññāṇasahajātaṃ.
Cetasikanti manodvārikasukhaṃ.
Taṃ lokiyalokuttaramissakaṃ kathitaṃ.
72.
Aṭṭhame sappītikanti paṭhamadutiyajjhānasukhaṃ.
Nippītikanti tatiyacatutthajjhānasukhaṃ.
Tattha lokiyasappītikato lokiyanippītikaṃ, lokuttarasappītikato ca lokuttaranippītikaṃ agganti evaṃ bhummantaraṃ abhinditvā aggabhāvo veditabbo.
73.
Navame sātasukhanti tīsu jhānesu sukhaṃ.
Upekkhāsukhanti catutthajjhānasukhaṃ.
74.
Dasame samādhisukhanti appanaṃ vā upacāraṃ vā pattasukhaṃ.
Asamādhisukhanti tadubhayaṃ appattasukhaṃ.
75.
Ekādasame sappītikārammaṇanti sappītikaṃ jhānadvayaṃ paccavekkhantassa uppannasukhaṃ.
Nippītikārammaṇepi eseva nayo.
Dvādasamepi imināva upāyena attho veditabbo.
77.
Terasame rūpārammaṇanti rūpāvacaracatutthajjhānārammaṇaṃ, yaṃkiñci rūpaṃ ārabbha uppajjanakaṃ vā.
Arūpārammaṇanti arūpāvacarajjhānārammaṇaṃ, yaṃkiñci arūpaṃ ārabbha uppajjanakaṃ vāti.
Sukhavaggo dutiyo.
3.
Sanimittavaggavaṇṇanā
78-79.
Tatiyassa paṭhame sanimittāti sakāraṇā.
Dutiyādīsupi eseva nayo.
Nidānaṃ hetu saṅkhāro paccayo rūpanti sabbānipi hi etāni kāraṇavevacanāneva.
84.
Sattame savedanāti paccayabhūtāya sampayuttavedanāya satiyeva uppajjanti, nāsatīti attho.
Aṭṭhamanavamesupi eseva nayo.
87.
Dasame saṅkhatārammaṇāti paccayanibbattaṃ saṅkhatadhammaṃ ārammaṇaṃ katvāva uppajjanti.
No asaṅkhatārammaṇāti asaṅkhataṃ pana nibbānaṃ ārabbha na uppajjanti.
Na hontīti maggakkhaṇe na honti nāma, phale patte nāhesunti.
Evametesu dasasupi ṭhānesu yāva arahattā desanā desitāti.
Sanimittavaggo tatiyo.
4.
Dhammavaggavaṇṇanā
88.
Catutthassa paṭhame cetovimuttīti phalasamādhi.
Paññāvimuttīti phalapaññā.
89.
Dutiye paggāhoti vīriyaṃ.
Avikkhepoti cittekaggatā.
90.
Tatiye nāmanti cattāro arūpakkhandhā.
Rūpanti rūpakkhandho.
Iti imasmiṃ sutte dhammakoṭṭhāsaparicchedañāṇaṃ nāma kathitaṃ.
91.
Catutthe vijjāti phalañāṇaṃ.
Vimuttīti taṃsampayuttā sesadhammā.
92.
Pañcame bhavadiṭṭhīti sassatadiṭṭhi.
Vibhavadiṭṭhīti ucchedadiṭṭhi.
Chaṭṭhasattamāni uttānatthāneva.
95.
Aṭṭhame dovacassatāti dubbacabhāvo.
Pāpamittatāti pāpamittasevanabhāvo.
Navamaṃ vuttavipariyāyena veditabbaṃ.
97.
Dasame dhātukusalatāti aṭṭhārasa dhātuyo dhātūti jānanaṃ.
Manasikārakusalatāti tāsaṃyeva dhātūnaṃ aniccādivasena lakkhaṇattayaṃ āropetvā jānanaṃ.
98.
Ekādasame āpattikusalatāti pañcannañca sattannañca āpattikkhandhānaṃ jānanaṃ.
Āpattivuṭṭhānakusalatāti desanāya vā kammavācāya vā āpattīhi vuṭṭhānajānananti.
Dhammavaggo catuttho.
5.
Bālavaggavaṇṇanā
99.
Pañcamassa paṭhame anāgataṃ bhāraṃ vahatīti ‘‘sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca, chandapārisuddhiutukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo, pātimokkhaṃ therabhāroti vuccatī’’ti imaṃ dasavidhaṃ therabhāraṃ navako hutvā therena anajjhiṭṭho karonto anāgataṃ bhāraṃ vahati nāma.
Āgataṃ bhāraṃ na vahatīti thero samāno tameva dasavidhaṃ bhāraṃ attanā vā akaronto paraṃ vā asamādapento āgataṃ bhāraṃ na vahati nāma.
Dutiyasuttepi imināva nayena attho veditabbo.
101.
Tatiye akappiye kappiyasaññīti akappiye sīhamaṃsādimhi ‘‘kappiyaṃ ida’’nti evaṃsaññī.
Kappiye akappiyasaññīti kumbhīlamaṃsabiḷāramaṃsādimhi kappiye ‘‘akappiyaṃ ida’’nti evaṃsaññī.
Catutthaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ.
103.
Pañcame anāpattiyā āpattisaññīti āpucchitvā bhaṇḍakaṃ dhovantassa, pattaṃ pacantassa, kese chindantassa, gāmaṃ pavisantassātiādīsu anāpatti, tattha ‘‘āpatti aya’’nti evaṃsaññī.
Āpattiyā anāpattisaññīti tesaññeva vatthūnaṃ anāpucchākaraṇe āpatti, tattha ‘‘anāpattī’’ti evaṃsaññī.
Chaṭṭhepi vuttanayeneva attho veditabbo.
Sattamādīni uttānatthāneva.
109.
Ekādasame āsavāti kilesā.
Na kukkuccāyitabbanti saṅghabhogassa apaṭṭhapanaṃ avicāraṇaṃ na kukkuccāyitabbaṃ nāma, taṃ kukkuccāyati.
Kukkuccāyitabbanti tasseva paṭṭhapanaṃ vicāraṇaṃ, taṃ na kukkuccāyati.
Dvādasamādīni heṭṭhā vuttanayeneva veditabbānīti.
Bālavaggo pañcamo.
Dutiyapaṇṇāsakaṃ niṭṭhitaṃ.