10.
Η ομιλία για τον Σουσίμα
70.
Έτσι έχω ακούσει -
Κάποτε ο Ευλογημένος διέμενε στο Ρατζάγκαχα, στο Άλσος των Μπαμπού, στο καταφύγιο σίτισης σκιούρων.
Εκείνη την περίοδο ο Ευλογημένος τιμούνταν, σεβόταν, ευλαβούνταν, χαιρόταν ευσέβειας και εκτίμησης, ήταν αποδέκτης χιτώνων, προσφερόμενης τροφής, καταλύματος και αναγκαίων φαρμάκων για ασθενείς.
Και η Κοινότητα μοναχών τιμούνταν, σεβόταν, ευλαβούνταν, χαιρόταν ευσέβειας και εκτίμησης, ήταν αποδέκτης χιτώνων, προσφερόμενης τροφής, καταλύματος και αναγκαίων φαρμάκων για ασθενείς.
Οι αλλόδοξοι περιπλανώμενοι ασκητές όμως δεν τιμούνταν, δεν σέβονταν, δεν ευλαβούνταν, δεν χαίρονταν ευσέβειας και εκτίμησης, δεν ήταν αποδέκτες χιτώνων, προσφερόμενης τροφής, καταλύματος και αναγκαίων φαρμάκων για ασθενείς.
Εκείνη την περίοδο ο περιπλανώμενος ασκητής Σουσίμα διέμενε στη Ρατζάγκαχα μαζί με μια μεγάλη ακολουθία περιπλανώμενων ασκητών. Τότε η ακολουθία του περιπλανώμενου ασκητή Σουσίμα είπε στον περιπλανώμενο ασκητή Σουσίμα: «Έλα εσύ, φίλε Σουσίμα, ζήσε την άγια ζωή υπό τον ασκητή Γκόταμα. Εσύ, αφού εκμάθεις τη Διδασκαλία, θα μας τη διδάξεις. Εμείς, αφού εκμάθουμε αυτή τη Διδασκαλία, θα τη διδάξουμε στους λαϊκούς. Έτσι κι εμείς θα τιμούμαστε, θα σεβόμαστε, θα ευλαβούμαστε, θα χαιρόμαστε ευσέβειας και εκτίμησης, θα είμαστε αποδέκτες χιτώνων, προσφερόμενης τροφής, καταλύματος και αναγκαίων φαρμάκων για ασθενείς». «Ναι, φίλοι», αφού υποσχέθηκε ο περιπλανώμενος ασκητής Σουσίμα στη δική του ακολουθία, πλησίασε τον σεβάσμιο Άναντα· αφού πλησίασε, χαιρέτησε τον σεβάσμιο Άναντα. Αφού ολοκλήρωσε την ευγενική και αξιομνημόνευτη συζήτηση, κάθισε στο πλάι. Καθισμένος στο πλάι, ο περιπλανώμενος ασκητής Σουσίμα είπε στον σεβάσμιο Άναντα: «Επιθυμώ, φίλε Άναντα, να ζήσω την άγια ζωή σε αυτή τη Διδασκαλία και διαγωγή».
Τότε ο σεβάσμιος Άναντα, παίρνοντας τον περιπλανώμενο ασκητή Σουσίμα, πλησίασε τον Ευλογημένο· αφού πλησίασε, απέδωσε σεβασμό στον Ευλογημένο και κάθισε στο πλάι. Καθισμένος στο πλάι, ο σεβάσμιος Άναντα είπε στον Ευλογημένο: «Αυτός, σεβάσμιε κύριε, ο περιπλανώμενος ασκητής Σουσίμα είπε έτσι: 'Επιθυμώ, φίλε Άναντα, να ζήσω την άγια ζωή σε αυτή τη Διδασκαλία και διαγωγή'». «Τότε λοιπόν, Άναντα, δώσε την αναχώρηση στον Σουσίμα». Ο περιπλανώμενος ασκητής Σουσίμα έλαβε την αναχώρηση κοντά στον Ευλογημένο, έλαβε την πλήρη χειροτονία.
Εκείνη την περίοδο πολλοί μοναχοί είχαν διακηρύξει την τελική απελευθερωτική γνώση κοντά στον Ευλογημένο - «Κατανοούμε: 'η γέννηση έχει εξαλειφθεί, η άγια ζωή έχει βιωθεί, αυτό που έπρεπε να γίνει έχει γίνει, δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο για αυτή την κατάσταση ύπαρξης'». Ο σεβάσμιος Σουσίμα άκουσε: «Πολλοί μοναχοί, λένε, έχουν διακηρύξει την τελική απελευθερωτική γνώση κοντά στον Ευλογημένο: 'η γέννηση έχει εξαλειφθεί, η άγια ζωή έχει βιωθεί, αυτό που έπρεπε να γίνει έχει γίνει, δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο για αυτή την κατάσταση ύπαρξης' κατανοούμε». Τότε ο σεβάσμιος Σουσίμα πήγε εκεί όπου ήταν εκείνοι οι μοναχοί· αφού πλησίασε, χαιρέτησε εκείνους τους μοναχούς. Αφού ολοκλήρωσε την ευγενική και αξιομνημόνευτη συζήτηση, κάθισε στο πλάι. Καθισμένος στο πλάι, ο σεβάσμιος Σουσίμα είπε σε εκείνους τους μοναχούς: «Είναι αλήθεια λοιπόν ότι οι σεβάσμιοι διακηρύξατε την τελική απελευθερωτική γνώση κοντά στον Ευλογημένο: 'η γέννηση έχει εξαλειφθεί, η άγια ζωή έχει βιωθεί, αυτό που έπρεπε να γίνει έχει γίνει, δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο για αυτή την κατάσταση ύπαρξης' κατανοούμε;» «Ναι, φίλε».
«Αλλά, σεβάσμιοι, γνωρίζοντας έτσι, βλέποντας έτσι, βιώνετε πολλά είδη υπερφυσικής δύναμης - ενώ είστε ένας γίνεστε πολλοί, ενώ είστε πολλοί γίνεστε ένας· εμφανίζεστε και εξαφανίζεστε, περνάτε χωρίς εμπόδιο μέσα από τοίχους, μέσα από περιφράξεις, μέσα από βουνά, όπως μέσα από τον αέρα· βυθίζεστε και αναδύεστε μέσα στη γη όπως στο νερό· περπατάτε πάνω στο νερό χωρίς να βυθίζεστε όπως στη γη· ταξιδεύετε στον αέρα με διασταυρωμένα πόδια όπως ένα φτερωτό πουλί· ακόμη και τη σελήνη και τον ήλιο, τόσο ισχυρούς και τόσο δυνατούς, τους αγγίζετε και τους χαϊδεύετε με το χέρι σας, ασκείτε κυριαρχία με το σώμα σας μέχρι και τον κόσμο του Βράχμα;» «Όχι, φίλε».
«Αλλά, σεβάσμιοι, γνωρίζοντας έτσι, βλέποντας έτσι, με το στοιχείο της θείας ακοής, εξαγνισμένο, που υπερβαίνει το ανθρώπινο, ακούτε και τα δύο είδη ήχων, θείους και ανθρώπινους, είτε είναι μακριά είτε κοντά;» «Όχι, φίλε».
«Αλλά, σεβάσμιοι, γνωρίζοντας έτσι, βλέποντας έτσι, κατανοείτε τον νου άλλων όντων, άλλων ατόμων, περιλαμβάνοντας τον νου τους με τον δικό σας νου - κατανοείτε τον νου με πάθος ως «νους με πάθος»· κατανοείτε τον νου χωρίς πάθος ως «νους χωρίς πάθος»· κατανοείτε τον νου με μίσος ως «νους με μίσος»· κατανοείτε τον νου χωρίς μίσος ως «νους χωρίς μίσος»· κατανοείτε τον νου με αυταπάτη ως «νους με αυταπάτη»· κατανοείτε τον νου χωρίς αυταπάτη ως «νους χωρίς αυταπάτη»· κατανοείτε τον συσταλμένο νου ως «συσταλμένος νους»· κατανοείτε τον διασπασμένο νου ως «διασπασμένος νους»· κατανοείτε τον εξυψωμένο νου ως «εξυψωμένος νους»· κατανοείτε τον μη εξυψωμένο νου ως «μη εξυψωμένος νους»· κατανοείτε τον υπερβατικό νου ως «υπερβατικός νους»· κατανοείτε τον μη υπερβατικό νου ως «μη υπερβατικός νους»· κατανοείτε τον αυτοσυγκεντρωμένο νου ως «αυτοσυγκεντρωμένος νους»· κατανοείτε τον μη αυτοσυγκεντρωμένο νου ως «μη αυτοσυγκεντρωμένος νους»· κατανοείτε τον απελευθερωμένο νου ως «απελευθερωμένος νους»· κατανοείτε τον μη απελευθερωμένο νου ως «μη απελευθερωμένος νους»;» «Όχι, φίλε».
«Αλλά, σεβάσμιοι, γνωρίζοντας έτσι, βλέποντας έτσι, θυμάστε πολλές προηγούμενες υπάρξεις, δηλαδή - μία γέννηση, δύο γεννήσεις, τρεις γεννήσεις, τέσσερις γεννήσεις, πέντε γεννήσεις, δέκα γεννήσεις, είκοσι γεννήσεις, τριάντα γεννήσεις, σαράντα γεννήσεις, πενήντα γεννήσεις, εκατό γεννήσεις, χίλιες γεννήσεις, εκατό χιλιάδες γεννήσεις, πολλούς κοσμικούς κύκλους συστολής του σύμπαντος, πολλούς κοσμικούς κύκλους διαστολής του σύμπαντος, πολλούς κοσμικούς κύκλους συστολής και διαστολής του σύμπαντος - 'εκεί ήμουν, με τέτοιο όνομα, με τέτοια οικογένεια, με τέτοια εμφάνιση, με τέτοια τροφή, βιώνοντας τέτοιες χαρές και λύπες, με τέτοια διάρκεια ζωής, και πεθαίνοντας από εκεί, γεννήθηκα εκεί· εκεί επίσης ήμουν, με τέτοιο όνομα, με τέτοια οικογένεια, με τέτοια εμφάνιση, με τέτοια τροφή, βιώνοντας τέτοιες χαρές και λύπες, με τέτοια διάρκεια ζωής, και πεθαίνοντας από εκεί, γεννήθηκα εδώ'. Έτσι θυμάστε πολλές προηγούμενες υπάρξεις με τις λεπτομέρειες και τα χαρακτηριστικά τους;» «Όχι, φίλε».
«Αλλά, σεβάσμιοι, γνωρίζοντας έτσι, βλέποντας έτσι, με τον θείο οφθαλμό, καθαρό, που υπερβαίνει τον ανθρώπινο, βλέπετε τα όντα να πεθαίνουν και να ξαναγεννιούνται, κατώτερα και ανώτερα, όμορφα και άσχημα, σε καλούς και κακούς προορισμούς· κατανοείτε τα όντα που επαναγεννιούνται σύμφωνα με τις πράξεις τους - 'Αυτά τα αξιοσέβαστα όντα, βεβαίως, διακατέχονται από κακή σωματική συμπεριφορά, διακατέχονται από κακή λεκτική συμπεριφορά, διακατέχονται από κακή νοητική συμπεριφορά, συκοφαντούν τους ευγενείς, έχουν λανθασμένες απόψεις, αναλαμβάνουν πράξεις βασισμένες σε λανθασμένες απόψεις· αυτοί, με την κατάρρευση του σώματος κατά τον θάνατο, έχουν γεννηθεί στον κόσμο της αθλιότητας, στον κακότυχο κόσμο, στον κόσμο του ξεπεσμού, στην κόλαση· ενώ αυτά τα αξιοσέβαστα όντα διακατέχονται από καλή σωματική συμπεριφορά, διακατέχονται από καλή λεκτική συμπεριφορά, διακατέχονται από καλή νοητική συμπεριφορά, δεν συκοφαντούν τους ευγενείς, έχουν ορθές απόψεις, αναλαμβάνουν πράξεις βασισμένες σε ορθές απόψεις· αυτοί, με την κατάρρευση του σώματος κατά τον θάνατο, έχουν γεννηθεί στον καλότυχο κόσμο, στον ευδαιμονικό κόσμο»· έτσι με τον θείο οφθαλμό, καθαρό, που υπερβαίνει τον ανθρώπινο, βλέπετε τα όντα να πεθαίνουν και να ξαναγεννιούνται, κατώτερα και ανώτερα, όμορφα και άσχημα, σε καλούς και κακούς προορισμούς· κατανοείτε τα όντα που επαναγεννιούνται σύμφωνα με τις πράξεις τους;» «Όχι, φίλε».
«Αλλά, σεβάσμιοι, γνωρίζοντας έτσι, βλέποντας έτσι, εκείνες τις ήρεμες απολυτρώσεις που υπερβαίνουν την ύλη, τις άυλες, τις βιώνετε με το σώμα και διαμένετε;» «Όχι, φίλε».
«Τώρα λοιπόν, σεβάσμιοι, αυτή η δήλωση και η μη επίτευξη αυτών των καταστάσεων· πώς είναι αυτό, φίλοι;» «Εμείς είμαστε απελευθερωμένοι μέσω της σοφίας, φίλε Σουσίμα».
«Δεν κατανοώ εγώ αναλυτικά το νόημα αυτού που ειπώθηκε συνοπτικά από τους σεβασμίους. Καλώς, ας μου μιλήσουν οι σεβάσμιοι έτσι ώστε να κατανοήσω αναλυτικά το νόημα αυτού που ειπώθηκε συνοπτικά από τους σεβασμίους». «Είτε κατανοείς εσύ, φίλε Σουσίμα, είτε δεν κατανοείς, εμείς όμως είμαστε απελευθερωμένοι μέσω της σοφίας».
Τότε ο σεβάσμιος Σουσίμα, αφού σηκώθηκε από τη θέση του, πλησίασε τον Ευλογημένο· αφού πλησίασε, απέδωσε σεβασμό στον Ευλογημένο και κάθισε στο πλάι. Καθισμένος στο πλάι, ο σεβάσμιος Σουσίμα ανέφερε στον Ευλογημένο όλη τη συνομιλία που είχε με εκείνους τους μοναχούς. «Πρώτα πράγματι, Σουσίμα, υπάρχει η γνώση της σταθερότητας των φαινομένων, μετά η γνώση της Νιμπάνα».
«Δεν κατανοώ, σεβάσμιε κύριε, αναλυτικά το νόημα αυτού που ειπώθηκε συνοπτικά από τον Ευλογημένο. Καλώς, σεβάσμιε κύριε, ας μου μιλήσει ο Ευλογημένος έτσι ώστε να κατανοήσω αναλυτικά το νόημα αυτού που ειπώθηκε συνοπτικά από τον Ευλογημένο». «Είτε κατανοείς εσύ, Σουσίμα, είτε δεν κατανοείς, πρώτα όμως υπάρχει η γνώση της σταθερότητας των φαινομένων, μετά η γνώση της Νιμπάνα».
«Τι νομίζεις, Σουσίμα, η ύλη είναι μόνιμη ή παροδική;» «Παροδική, σεβάσμιε κύριε». «Αυτό όμως που είναι παροδικό, είναι οδυνηρό ή ευχάριστο;» «Οδυνηρό, σεβάσμιε κύριε». «Αυτό όμως που είναι παροδικό, οδυνηρό, υποκείμενο σε μεταβολή, είναι άραγε κατάλληλο να το θεωρεί κανείς - 'αυτό είναι δικό μου, αυτό είμαι εγώ, αυτό είναι ο εαυτός μου';» «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε». «Το αίσθημα είναι μόνιμο ή παροδικό;» «Παροδικές, σεβάσμιε κύριε». «Αυτό όμως που είναι παροδικό, είναι οδυνηρό ή ευχάριστο;» «Οδυνηρό, σεβάσμιε κύριε». «Αυτό όμως που είναι παροδικό, οδυνηρό, υποκείμενο σε μεταβολή, είναι άραγε κατάλληλο να το θεωρεί κανείς - 'αυτό είναι δικό μου, αυτό είμαι εγώ, αυτό είναι ο εαυτός μου';» «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε». «Η αντίληψη είναι μόνιμη ή παροδική;» «Παροδική, σεβάσμιε κύριε»... κ.λπ... «Οι δραστηριότητες είναι μόνιμες ή παροδικές;» «Παροδικές, σεβάσμιε κύριε». «Αυτό όμως που είναι παροδικό, είναι οδυνηρό ή ευχάριστο;» «Οδυνηρό, σεβάσμιε κύριε». «Αυτό όμως που είναι παροδικό, οδυνηρό, υποκείμενο σε μεταβολή, είναι άραγε κατάλληλο να το θεωρεί κανείς - 'αυτό είναι δικό μου, αυτό είμαι εγώ, αυτό είναι ο εαυτός μου';» «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε». «Η συνείδηση είναι μόνιμη ή παροδική;» «Παροδική, σεβάσμιε κύριε». «Αυτό όμως που είναι παροδικό, είναι οδυνηρό ή ευχάριστο;» «Οδυνηρό, σεβάσμιε κύριε». «Αυτό όμως που είναι παροδικό, οδυνηρό, υποκείμενο σε μεταβολή, είναι άραγε κατάλληλο να το θεωρεί κανείς - 'αυτό είναι δικό μου, αυτό είμαι εγώ, αυτό είναι ο εαυτός μου';» «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε».
«Γι' αυτό, Σουσίμα, οποιαδήποτε ύλη παρελθούσα, μελλοντική ή παρούσα, εσωτερική ή εξωτερική, χονδροειδής ή λεπτοφυής, κατώτερη ή ανώτερη, μακριά ή κοντά, όλη η ύλη 'αυτό δεν είναι δικό μου, αυτό δεν είμαι εγώ, αυτό δεν είναι ο εαυτός μου'· έτσι αυτό πρέπει να θεωρείται όπως πραγματικά είναι με ορθή σοφία. Οποιοδήποτε αίσθημα παρελθόν, μελλοντικό ή παρόν, εσωτερικό ή εξωτερικό, χονδροειδές ή λεπτοφυές, κατώτερο ή ανώτερο, μακριά ή κοντά, όλο το αίσθημα 'αυτό δεν είναι δικό μου, αυτό δεν είμαι εγώ, αυτό δεν είναι ο εαυτός μου'· έτσι αυτό πρέπει να θεωρείται όπως πραγματικά είναι με ορθή σοφία. Οποιαδήποτε αντίληψη... κ.λπ... οποιεσδήποτε δραστηριότητες παρελθούσες, μελλοντικές ή παρούσες, εσωτερικές ή εξωτερικές, χονδροειδείς ή λεπτοφυείς, κατώτερες ή ανώτερες, μακριά ή κοντά, όλες οι δραστηριότητες 'αυτό δεν είναι δικό μου, αυτό δεν είμαι εγώ, αυτό δεν είναι ο εαυτός μου'· έτσι αυτό πρέπει να θεωρείται όπως πραγματικά είναι με ορθή σοφία. Οποιαδήποτε συνείδηση παρελθούσα, μελλοντική ή παρούσα, εσωτερική ή εξωτερική, χονδροειδής ή λεπτοφυής, κατώτερη ή ανώτερη, μακριά ή κοντά, όλη η συνείδηση 'αυτό δεν είναι δικό μου, αυτό δεν είμαι εγώ, αυτό δεν είναι ο εαυτός μου'· έτσι αυτό πρέπει να θεωρείται όπως πραγματικά είναι με ορθή σοφία.
«Βλέποντας έτσι, Σουσίμα, ο μορφωμένος ευγενής μαθητής αποστασιοποιείται από την ύλη, αποστασιοποιείται από το αίσθημα, αποστασιοποιείται από την αντίληψη, αποστασιοποιείται από τις δραστηριότητες, αποστασιοποιείται από τη συνείδηση. Αποστασιοποιούμενος απαλλάσσεται από το πάθος· μέσω του μη πάθους απελευθερώνεται· στον απελευθερωμένο υπάρχει η γνώση: 'υπάρχει απελευθέρωση'. Κατανοεί: «η γέννηση έχει εξαλειφθεί, η άγια ζωή έχει βιωθεί, αυτό που έπρεπε να γίνει έχει γίνει, δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο για αυτή την κατάσταση ύπαρξης».
'Με τη γέννηση ως συνθήκη υπάρχει γήρας και θάνατος', Σουσίμα, βλέπεις;» «Ναι, σεβάσμιε κύριε». «'Με το γίγνεσθαι ως συνθήκη υπάρχει γέννηση', Σουσίμα, βλέπεις;» «Ναι, σεβάσμιε κύριε». «'Με την προσκόλληση ως συνθήκη υπάρχει γίγνεσθαι', Σουσίμα, βλέπεις;» «Ναι, σεβάσμιε κύριε». «'Με την επιθυμία ως συνθήκη υπάρχει προσκόλληση', Σουσίμα, βλέπεις;» «Ναι, σεβάσμιε κύριε». «Με το αίσθημα ως συνθήκη υπάρχει επιθυμία»... «με την επαφή ως συνθήκη υπάρχει αίσθημα»... «με τις έξι αισθητήριες βάσεις ως συνθήκη υπάρχει επαφή»... «με τη νοητικότητα και υλικότητα ως συνθήκη υπάρχουν οι έξι αισθητήριες βάσεις»... «με τη συνείδηση ως συνθήκη υπάρχει νοητικότητα και υλικότητα»... "με τις δραστηριότητες ως συνθήκη υπάρχει συνείδηση"... «'με την άγνοια ως συνθήκη υπάρχουν δραστηριότητες', Σουσίμα, βλέπεις;» «Ναι, σεβάσμιε κύριε».
«'Με την παύση της γέννησης υπάρχει παύση του γήρατος και του θανάτου', Σουσίμα, βλέπεις;» «Ναι, σεβάσμιε κύριε». «'Με την παύση του γίγνεσθαι υπάρχει παύση της γέννησης', Σουσίμα, βλέπεις;» «Ναι, σεβάσμιε κύριε». «Από την παύση της προσκόλλησης υπάρχει παύση του γίγνεσθαι»... "από την παύση της επιθυμίας υπάρχει παύση της προσκόλλησης"... "από την παύση του αισθήματος υπάρχει παύση της επιθυμίας"... "από την παύση της επαφής υπάρχει παύση του αισθήματος"... "από την παύση των έξι αισθητήριων βάσεων υπάρχει παύση της επαφής"... "από την παύση της νοητικότητας και υλικότητας υπάρχει παύση των έξι αισθητήριων βάσεων"... "από την παύση της συνείδησης υπάρχει παύση της νοητικότητας και υλικότητας"... "από την παύση των δραστηριοτήτων υπάρχει παύση της συνείδησης"... «'από την παύση της άγνοιας υπάρχει παύση των δραστηριοτήτων', Σουσίμα, βλέπεις;» «Ναι, σεβάσμιε κύριε».
«Αλλά εσύ, Σουσίμα, έτσι γνωρίζοντας, έτσι βλέποντας, βιώνεις πολλά είδη υπερφυσικής δύναμης - ενώ είσαι ένας γίνεσαι πολλοί, ενώ είσαι πολλοί γίνεσαι ένας· εμφανίζεσαι και εξαφανίζεσαι, περνάς χωρίς εμπόδιο μέσα από τοίχους, μέσα από περιφράξεις, μέσα από βουνά, όπως μέσα από τον αέρα· βυθίζεσαι και αναδύεσαι μέσα στη γη όπως στο νερό· περπατάς πάνω στο νερό χωρίς να βυθίζεσαι όπως στη γη· ταξιδεύεις στον αέρα με διασταυρωμένα πόδια όπως ένα φτερωτό πουλί· ακόμη και τη σελήνη και τον ήλιο, τόσο ισχυρούς και τόσο δυνατούς, τους αγγίζεις και τους χαϊδεύεις με το χέρι σου, ασκείς κυριαρχία με το σώμα σου μέχρι και τον κόσμο του Βράχμα;» «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε».
«Αλλά εσύ, Σουσίμα, έτσι γνωρίζοντας, έτσι βλέποντας, με το στοιχείο της θείας ακοής, εξαγνισμένο, που υπερβαίνει το ανθρώπινο, ακούς και τα δύο είδη ήχων, θείους και ανθρώπινους, είτε είναι μακριά είτε κοντά;» «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε».
«Αλλά εσύ, Σουσίμα, έτσι γνωρίζοντας, έτσι βλέποντας, κατανοείς τον νου άλλων όντων, άλλων ατόμων, περιλαμβάνοντας τον νου τους με τον δικό σου νου - κατανοείς τον νου με πάθος ως «νους με πάθος»... κ.λπ... κατανοείς τον απελευθερωμένο νου ως «απελευθερωμένος νους»;» «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε».
«Αλλά εσύ, Σουσίμα, έτσι γνωρίζοντας, έτσι βλέποντας, θυμάσαι πολλές προηγούμενες υπάρξεις, δηλαδή - μία γέννηση... κ.λπ... έτσι θυμάσαι πολλές προηγούμενες υπάρξεις με τις λεπτομέρειες και τα χαρακτηριστικά τους;» «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε».
«Αλλά εσύ, Σουσίμα, έτσι γνωρίζοντας, έτσι βλέποντας, με τον θείο οφθαλμό, καθαρό, που υπερβαίνει τον ανθρώπινο, βλέπεις τα όντα να πεθαίνουν... κ.λπ... κατανοείς τα όντα που επαναγεννιούνται σύμφωνα με τις πράξεις τους;» «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε».
«Αλλά εσύ, Σουσίμα, έτσι γνωρίζοντας, έτσι βλέποντας, εκείνες οι ήρεμες απολυτρώσεις που υπερβαίνουν την ύλη, οι άυλες, τις βιώνεις με το σώμα και διαμένεις;» «Όχι, Σεβάσμιε Κύριε».
«Τώρα εδώ, Σουσίμα, αυτή η διακήρυξη και η μη επίτευξη αυτών των καταστάσεων, πώς εξηγείται αυτό, Σουσίμα;»
Τότε ο σεβάσμιος Σουσίμα, αφού έπεσε με το κεφάλι του στα πόδια του Ευλογημένου, είπε στον Ευλογημένο: «Ένα σφάλμα με κατέλαβε, σεβάσμιε κύριε, σαν αδαή, σαν συγχυσμένο, σαν φαύλο, που αναχώρησα ως κλέφτης της Διδασκαλίας σε αυτή την τόσο καλά διδαγμένη Διδασκαλία και μοναστική διαγωγή. Ας δεχθεί ο Ευλογημένος, σεβάσμιε κύριε, το σφάλμα μου ως σφάλμα, για αυτοσυγκράτηση στο μέλλον».
«Πράγματι εσύ, Σουσίμα, ένα σφάλμα σε κατέλαβε σαν αδαή, σαν συγχυσμένο, σαν φαύλο, που αναχώρησες ως κλέφτης της Διδασκαλίας σε αυτή την τόσο καλά διδαγμένη Διδασκαλία και μοναστική διαγωγή. Όπως, Σουσίμα, αφού συνέλαβαν έναν κλέφτη, έναν κακοποιό, θα τον έφερναν στον βασιλιά - «Αυτός, μεγαλειότατε, είναι ο κλέφτης, ο κακοποιός· επίβαλέ του όποια τιμωρία θέλεις». Ο βασιλιάς θα έλεγε σε αυτόν έτσι: «Πηγαίνετε, αγαπητοί, αφού δέσετε αυτόν τον άνθρωπο με σφιχτό δέσιμο με τα χέρια πίσω από την πλάτη με γερό σχοινί, αφού του ξυρίσετε το κεφάλι, αφού τον περιφέρετε από δρόμο σε δρόμο, από σταυροδρόμι σε σταυροδρόμι με τραχύ ήχο τυμπάνου, αφού βγείτε από τη νότια πύλη, κόψτε του το κεφάλι νότια της πόλης». Οι άνδρες του βασιλιά, αφού έδεναν αυτόν τον άνθρωπο με σφιχτό δέσιμο με τα χέρια πίσω από την πλάτη με γερό σχοινί, αφού του ξύριζαν το κεφάλι, αφού τον περιέφεραν από δρόμο σε δρόμο, από σταυροδρόμι σε σταυροδρόμι με τραχύ ήχο τυμπάνου, αφού έβγαιναν από τη νότια πύλη, θα του έκοβαν το κεφάλι νότια της πόλης. Τι νομίζεις, Σουσίμα, θα βίωνε άραγε εκείνος ο άνθρωπος εξαιτίας αυτού πόνο και δυσαρέσκεια;» «Ναι, σεβάσμιε κύριε».
«Ό,τι λοιπόν, Σουσίμα, εκείνος ο άνθρωπος θα βίωνε εξαιτίας αυτού πόνο και δυσαρέσκεια. Η αναχώρηση ενός κλέφτη της Διδασκαλίας σε μια τόσο καλά διδαγμένη Διδασκαλία και μοναστική διαγωγή, αυτή είναι πιο επώδυνη στο επακόλουθο και πιο πικρή στο επακόλουθο από εκείνο, και επιπλέον οδηγεί στον κόσμο του ξεπεσμού. Αλλά επειδή εσύ, Σουσίμα, βλέποντας το σφάλμα ως σφάλμα επανορθώνεις σύμφωνα με τη Διδασκαλία, αυτό το δεχόμαστε από εσένα. Διότι αυτή είναι πρόοδος, Σουσίμα, στη διαγωγή των ευγενών, όταν κάποιος βλέποντας το σφάλμα ως σφάλμα επανορθώνει σύμφωνα με τη Διδασκαλία και επιτυγχάνει αυτοσυγκράτηση στο μέλλον». Δέκατη.