9.
Η ομιλία για την πίστη
9.
Κάποτε ο Ευλογημένος διέμενε στη Νάτικα, στον δημόσιο ξενώνα από τούβλα.
Τότε ο σεβάσμιος Σάντα πήγε προς τον Ευλογημένο·
αφού πλησίασε, απέδωσε σεβασμό στον Ευλογημένο και κάθισε στο πλάι.
Στον σεβάσμιο Σάντα που καθόταν στο πλάι, ο Ευλογημένος είπε αυτό:
«Διαλογίσου, Σάντα, τον διαλογισμό του καθαρόαιμου· μη διαλογίζεσαι τον διαλογισμό του ατίθασου. Και πώς είναι ο διαλογισμός του ατίθασου; Διότι, Σάντα, το ατίθασο άλογο δεμένο στη γούρνα σκέφτεται 'κριθάρι, κριθάρι'. Για ποιο λόγο; Διότι, Σάντα, στο ατίθασο άλογο δεμένο στη γούρνα δεν έρχεται η σκέψη: 'Τι άραγε θα με κάνει να κάνω σήμερα ο ηνίοχος αλόγων προς δάμασμα, τι θα επανορθώσω;' Αυτό δεμένο στη γούρνα σκέφτεται 'κριθάρι, κριθάρι'. Ακριβώς έτσι, Σάντα, εδώ κάποιος άνθρωπος κατώτερης ποιότητας, είτε πήγε στο δάσος είτε στη βάση ενός δένδρου είτε σε άδεια οικία, διαμένει με νου κατακλυσμένο από το ηδονικό πάθος, κυριευμένο από το ηδονικό πάθος, και δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι τη διαφυγή από το ηδονικό πάθος που έχει εγερθεί. Αυτός, έχοντας κάνει το ηδονικό πάθος εσωτερικό του, σκέφτεται, σκέφτεται βαθιά, σκέφτεται συνεχώς, σκέφτεται ακατάπαυστα· διαμένει με νου κατακλυσμένο από τον θυμό... διαμένει με νου κατακλυσμένο από τη νωθρότητα και υπνηλία... διαμένει με νου κατακλυσμένο από την ανησυχία και τύψη... διαμένει με νου κατακλυσμένο από τη σκεπτικιστική αμφιβολία, κυριευμένο από τη σκεπτικιστική αμφιβολία, και δεν κατανοεί όπως πραγματικά είναι τη διαφυγή από τη σκεπτικιστική αμφιβολία που έχει εγερθεί. Αυτός, έχοντας κάνει τη σκεπτικιστική αμφιβολία εσωτερικό του, σκέφτεται, σκέφτεται βαθιά, σκέφτεται συνεχώς, σκέφτεται ακατάπαυστα. Αυτός διαλογίζεται σε εξάρτηση από τη γη, διαλογίζεται σε εξάρτηση από το νερό, διαλογίζεται σε εξάρτηση από τη φωτιά, διαλογίζεται σε εξάρτηση από τον αέρα, διαλογίζεται σε εξάρτηση από το επίπεδο του άπειρου χώρου, διαλογίζεται σε εξάρτηση από το επίπεδο άπειρης συνείδησης, διαλογίζεται σε εξάρτηση από το επίπεδο της μηδαμινότητας, διαλογίζεται σε εξάρτηση από το επίπεδο της μήτε-αντίληψης-μήτε-μη-αντίληψης, διαλογίζεται σε εξάρτηση από αυτόν τον κόσμο, διαλογίζεται σε εξάρτηση από τον μεταθανάτιο κόσμο· και αυτό που έχει ιδωθεί, ακουστεί, αισθανθεί, γνωστεί, επιτευχθεί, αναζητηθεί, εξερευνηθεί με τον νου, και σε αυτό διαλογίζεται σε εξάρτηση. Έτσι λοιπόν, Σάντα, είναι ο διαλογισμός του ανθρώπου κατώτερης ποιότητας.
«Και πώς, Σάντα, είναι ο διαλογισμός του καθαρόαιμου; Διότι, Σάντα, το καλό καθαρόαιμο άλογο δεμένο στη γούρνα δεν σκέφτεται 'κριθάρι, κριθάρι'. Για ποιο λόγο; Διότι, Σάντα, στο καλό καθαρόαιμο άλογο δεμένο στη γούρνα έρχεται η σκέψη: 'Τι άραγε θα με κάνει να κάνω σήμερα ο ηνίοχος αλόγων προς δάμασμα, τι θα επανορθώσω;' Αυτό δεμένο στη γούρνα δεν σκέφτεται 'κριθάρι, κριθάρι'. Διότι, Σάντα, το καλό καθαρόαιμο άλογο βλέπει την κατάποση του βούκεντρου όπως ένα χρέος, όπως μια φυλάκιση, όπως μια απώλεια, όπως μια ατυχία. Ακριβώς έτσι, Σάντα, ο καλός καθαρόαιμος άνθρωπος, είτε πήγε στο δάσος είτε στη βάση ενός δένδρου είτε σε άδεια οικία, δεν διαμένει με νου κατακλυσμένο από το ηδονικό πάθος, κυριευμένο από το ηδονικό πάθος, και κατανοεί όπως πραγματικά είναι τη διαφυγή από το ηδονικό πάθος που έχει εγερθεί· δεν διαμένει με νου κατακλυσμένο από τον θυμό... δεν διαμένει με νου κατακλυσμένο από τη νωθρότητα και υπνηλία... δεν διαμένει με νου κατακλυσμένο από την ανησυχία και τύψη... δεν διαμένει με νου κατακλυσμένο από τη σκεπτικιστική αμφιβολία, κυριευμένο από τη σκεπτικιστική αμφιβολία, και κατανοεί όπως πραγματικά είναι τη διαφυγή από τη σκεπτικιστική αμφιβολία που έχει εγερθεί. Αυτός ούτε διαλογίζεται σε εξάρτηση από τη γη, ούτε διαλογίζεται σε εξάρτηση από το νερό, ούτε διαλογίζεται σε εξάρτηση από τη φωτιά, ούτε διαλογίζεται σε εξάρτηση από τον αέρα, ούτε διαλογίζεται σε εξάρτηση από το επίπεδο του άπειρου χώρου, ούτε διαλογίζεται σε εξάρτηση από το επίπεδο άπειρης συνείδησης, ούτε διαλογίζεται σε εξάρτηση από το επίπεδο της μηδαμινότητας, ούτε διαλογίζεται σε εξάρτηση από το επίπεδο της μήτε-αντίληψης-μήτε-μη-αντίληψης, ούτε διαλογίζεται σε εξάρτηση από αυτόν τον κόσμο, ούτε διαλογίζεται σε εξάρτηση από τον μεταθανάτιο κόσμο· και αυτό που έχει ιδωθεί, ακουστεί, αισθανθεί, γνωστεί, επιτευχθεί, αναζητηθεί, εξερευνηθεί με τον νου, και σε αυτό δεν διαλογίζεται σε εξάρτηση· και όμως διαλογίζεται. Και έναν τέτοιο διαλογιστή, Σάντα, τον καλό καθαρόαιμο άνθρωπο, οι θεοί μαζί με τον Ίντα, μαζί με τους Βράχμα, μαζί με τον Πατζάπατι, από μακριά τον προσκυνούν -
εσένα που δεν γνωρίζουμε άμεσα, σε τι βασιζόμενος διαλογίζεσαι"».
Όταν αυτό ειπώθηκε, ο σεβάσμιος Σάντχα είπε στον Ευλογημένο: «Πώς όμως, σεβάσμιε κύριε, ο καλός καθαρόαιμος άνθρωπος διαλογίζεται χωρίς να βασίζεται στη γη, χωρίς να βασίζεται στο νερό, χωρίς να βασίζεται στη φωτιά, χωρίς να βασίζεται στον αέρα, χωρίς να βασίζεται στο επίπεδο του άπειρου χώρου, χωρίς να βασίζεται στο επίπεδο άπειρης συνείδησης, χωρίς να βασίζεται στο επίπεδο της μηδαμινότητας, χωρίς να βασίζεται στο επίπεδο της μήτε-αντίληψης-μήτε-μη-αντίληψης, χωρίς να βασίζεται σε αυτόν τον κόσμο, χωρίς να βασίζεται στον μεταθανάτιο κόσμο, και αυτό που έχει ιδωθεί, ακουστεί, αισθανθεί, γνωστεί, επιτευχθεί, αναζητηθεί, εξερευνηθεί με τον νου, και σε αυτό δεν βασίζεται για να διαλογιστεί· και όμως διαλογίζεται; Και πώς, σεβάσμιε κύριε, τον καλό καθαρόαιμο άνθρωπο που διαλογίζεται έτσι, οι θεοί μαζί με τον Ίντα, μαζί με τους Βράχμα, μαζί με τον Πατζάπατι, από μακριά τον προσκυνούν -
εσένα που δεν γνωρίζουμε άμεσα, σε τι βασιζόμενος διαλογίζεσαι"».
«Εδώ, Σάντχα, για τον καλό καθαρόαιμο άνθρωπο, η αντίληψη της γης στη γη είναι διαυγής, η αντίληψη του νερού στο νερό είναι διαυγής, η αντίληψη της φωτιάς στη φωτιά είναι διαυγής, η αντίληψη του αέρα στον αέρα είναι διαυγής, η αντίληψη του επιπέδου του άπειρου χώρου στο επίπεδο του άπειρου χώρου είναι διαυγής, η αντίληψη του επιπέδου άπειρης συνείδησης στο επίπεδο άπειρης συνείδησης είναι διαυγής, η αντίληψη του επιπέδου της μηδαμινότητας στο επίπεδο της μηδαμινότητας είναι διαυγής, η αντίληψη του επιπέδου της μήτε-αντίληψης-μήτε-μη-αντίληψης στο επίπεδο της μήτε-αντίληψης-μήτε-μη-αντίληψης είναι διαυγής, η αντίληψη αυτού του κόσμου σε αυτόν τον κόσμο είναι διαυγής, η αντίληψη του μεταθανάτιου κόσμου στον μεταθανάτιο κόσμο είναι διαυγής, και αυτό που έχει ιδωθεί, ακουστεί, αισθανθεί, γνωστεί, επιτευχθεί, αναζητηθεί, εξερευνηθεί με τον νου, ακόμη και εκεί η αντίληψη είναι διαυγής. Έτσι διαλογιζόμενος, Σάντχα, ο καλός καθαρόαιμος άνθρωπος δεν βασίζεται στη γη για να διαλογιστεί... κ.λπ... και αυτό που έχει ιδωθεί, ακουστεί, αισθανθεί, γνωστεί, επιτευχθεί, αναζητηθεί, εξερευνηθεί με τον νου, και σε αυτό δεν βασίζεται για να διαλογιστεί· και όμως διαλογίζεται. Και έναν τέτοιο διαλογιστή, Σάντα, τον καλό καθαρόαιμο άνθρωπο, οι θεοί μαζί με τον Ίντα, μαζί με τους Βράχμα, μαζί με τον Πατζάπατι, από μακριά τον προσκυνούν -
εσένα που δεν γνωρίζουμε άμεσα, σε τι βασιζόμενος διαλογίζεσαι"». Ένατη.