4.
Η ομιλία για αυτό που συνοδεύεται από φιλικότητα
235.
Κάποτε ο Ευλογημένος διέμενε στους Κολίγια· Χαλιντάβασανα ήταν το όνομα μιας κωμόπολης των Κολίγια.
Τότε αρκετοί μοναχοί, αφού ντύθηκαν το πρωί και πήραν τα κύπελλα και τους χιτώνες τους, μπήκαν στη Χαλιντάβασανα για προσφερόμενη τροφή.
Τότε σε αυτούς τους μοναχούς ήρθε η σκέψη:
«Είναι πολύ νωρίς ακόμα για να περπατήσουμε στη Χαλιντάβασανα για προσφερόμενη τροφή.
Ας πάμε λοιπόν στο πάρκο των αλλόδοξων περιπλανώμενων ασκητών».
Τότε εκείνοι οι μοναχοί πήγαν στο πάρκο των αλλόδοξων περιπλανώμενων ασκητών· αφού πλησίασαν, χαιρέτησαν εκείνους τους αλλόδοξους περιπλανώμενους ασκητές. Αφού ολοκλήρωσαν την ευγενική και αξιομνημόνευτη συζήτηση, κάθισαν στο πλάι. Σε εκείνους τους μοναχούς που κάθονταν στο πλάι, οι αλλόδοξοι περιπλανώμενοι ασκητές είπαν:
«Ο ασκητής Γκόταμα, φίλοι, διδάσκει έτσι τη Διδασκαλία στους μαθητές του: 'Ελάτε εσείς, μοναχοί, έχοντας εγκαταλείψει τα πέντε νοητικά εμπόδια, τις ακαθαρσίες του νου που εξασθενίζουν τη σοφία, με νου συνοδευόμενο από φιλικότητα, έχοντας διαπεράσει μια κατεύθυνση, διαμένετε· ομοίως τη δεύτερη, ομοίως την τρίτη, ομοίως την τέταρτη· έτσι προς τα πάνω, προς τα κάτω, οριζοντίως, παντού, σε όλους τους εαυτούς, ολόκληρο τον κόσμο, με νου συνοδευόμενο από φιλικότητα, ευρύ, εξυψωμένο, απεριόριστο, χωρίς έχθρα, χωρίς κακία, έχοντας διαπεράσει, διαμένετε. Με νου συνοδευόμενο από συμπόνια, έχοντας διαπεράσει μια κατεύθυνση, διαμένετε· ομοίως τη δεύτερη, ομοίως την τρίτη, ομοίως την τέταρτη· έτσι προς τα πάνω, προς τα κάτω, οριζοντίως, παντού, σε όλους τους εαυτούς, ολόκληρο τον κόσμο, με νου συνοδευόμενο από συμπόνια, ευρύ, εξυψωμένο, απεριόριστο, χωρίς έχθρα, χωρίς κακία, έχοντας διαπεράσει, διαμένετε. Με νου συνοδευόμενο από αλτρουιστική χαρά, έχοντας διαπεράσει μια κατεύθυνση, διαμένετε· ομοίως τη δεύτερη, ομοίως την τρίτη, ομοίως την τέταρτη· έτσι προς τα πάνω, προς τα κάτω, οριζοντίως, παντού, σε όλους τους εαυτούς, ολόκληρο τον κόσμο, με νου συνοδευόμενο από αλτρουιστική χαρά, ευρύ, εξυψωμένο, απεριόριστο, χωρίς έχθρα, χωρίς κακία, έχοντας διαπεράσει, διαμένετε. Με νου συνοδευόμενο από αταραξία, έχοντας διαπεράσει μια κατεύθυνση, διαμένετε· ομοίως τη δεύτερη, ομοίως την τρίτη, ομοίως την τέταρτη· έτσι προς τα πάνω, προς τα κάτω, οριζοντίως, παντού, σε όλους τους εαυτούς, ολόκληρο τον κόσμο, με νου συνοδευόμενο από αταραξία, ευρύ, εξυψωμένο, απεριόριστο, χωρίς έχθρα, χωρίς κακία, έχοντας διαπεράσει, διαμένετε'.»
«Κι εμείς, φίλοι, διδάσκουμε έτσι τη Διδασκαλία στους μαθητές μας: 'Ελάτε εσείς, φίλοι, έχοντας εγκαταλείψει τα πέντε νοητικά εμπόδια, τις ακαθαρσίες του νου που εξασθενίζουν τη σοφία, με νου συνοδευόμενο από φιλικότητα, έχοντας διαπεράσει μια κατεύθυνση, διαμένετε... κ.λπ... με νου συνοδευόμενο από συμπόνια... με νου συνοδευόμενο από αλτρουιστική χαρά... με νου συνοδευόμενο από αταραξία, έχοντας διαπεράσει μια κατεύθυνση, διαμένετε· ομοίως τη δεύτερη, ομοίως την τρίτη, ομοίως την τέταρτη· έτσι προς τα πάνω, προς τα κάτω, οριζοντίως, παντού, σε όλους τους εαυτούς, ολόκληρο τον κόσμο, με νου συνοδευόμενο από αταραξία, ευρύ, εξυψωμένο, απεριόριστο, χωρίς έχθρα, χωρίς κακία, έχοντας διαπεράσει, διαμένετε'. Εδώ λοιπόν, φίλοι, ποια είναι η διάκριση, ποια η ανομοιότητα, ποια η διαφορά μεταξύ του ασκητή Γκόταμα και εμάς, δηλαδή - ως προς τη διδαχή της Διδασκαλίας ή ως προς την παραίνεση;»
Τότε εκείνοι οι μοναχοί ούτε δέχτηκαν με χαρά ούτε απέρριψαν τα λόγια εκείνων των αλλόδοξων περιπλανώμενων ασκητών. Χωρίς να τα δεχτούν με χαρά, χωρίς να τα απορρίψουν, σηκώθηκαν από τη θέση τους και έφυγαν - «Θα κατανοήσουμε το νόημα αυτών που ειπώθηκαν κοντά στον Ευλογημένο». Τότε εκείνοι οι μοναχοί, αφού περπάτησαν στη Χαλιντάβασανα για προσφερόμενη τροφή, μετά το γεύμα, έχοντας επιστρέψει από τη συλλογή τροφής, πλησίασαν τον Ευλογημένο· αφού πλησίασαν, απέδωσαν σεβασμό στον Ευλογημένο και κάθισαν στο πλάι. Καθισμένοι στο πλάι, εκείνοι οι μοναχοί είπαν στον Ευλογημένο:
«Εδώ εμείς, σεβάσμιε κύριε, αφού ντυθήκαμε το πρωί και πήραμε τα κύπελλα και τους χιτώνες μας, μπήκαμε στη Χαλιντάβασανα για προσφερόμενη τροφή. Σε εμάς, σεβάσμιε κύριε, ήρθε αυτή η σκέψη: 'Είναι πολύ νωρίς ακόμα για να περπατήσουμε στη Χαλιντάβασανα για προσφερόμενη τροφή. Ας πάμε λοιπόν στο πάρκο των αλλόδοξων περιπλανώμενων ασκητών'».
«Τότε εμείς, σεβάσμιε κύριε, πήγαμε στο πάρκο των αλλόδοξων περιπλανώμενων ασκητών· αφού πλησίασαμε, χαιρετήσαμε εκείνους τους αλλόδοξους περιπλανώμενους ασκητές. Αφού ολοκληρώσαμε την ευγενική και αξιομνημόνευτη συζήτηση, καθίσαμε στο πλάι. Σε εμάς που καθόμασταν στο πλάι, σεβάσμιε κύριε, εκείνοι οι αλλόδοξοι περιπλανώμενοι ασκητές είπαν:
«Ο ασκητής Γκόταμα, φίλοι, διδάσκει έτσι τη Διδασκαλία στους μαθητές του: 'Ελάτε εσείς, μοναχοί, έχοντας εγκαταλείψει τα πέντε νοητικά εμπόδια, τις ακαθαρσίες του νου που εξασθενίζουν τη σοφία, με νου συνοδευόμενο από φιλικότητα, έχοντας διαπεράσει μια κατεύθυνση, διαμένετε... κ.λπ... με νου συνοδευόμενο από συμπόνια... με νου συνοδευόμενο από αλτρουιστική χαρά... με νου συνοδευόμενο από αταραξία, έχοντας διαπεράσει μια κατεύθυνση, διαμένετε· ομοίως τη δεύτερη, ομοίως την τρίτη, ομοίως την τέταρτη· έτσι προς τα πάνω, προς τα κάτω, οριζοντίως, παντού, σε όλους τους εαυτούς, ολόκληρο τον κόσμο, με νου συνοδευόμενο από αταραξία, ευρύ, εξυψωμένο, απεριόριστο, χωρίς έχθρα, χωρίς κακία, έχοντας διαπεράσει, διαμένετε'.»
«Κι εμείς, φίλοι, διδάσκουμε έτσι τη Διδασκαλία στους μαθητές μας: 'Ελάτε εσείς, φίλοι, έχοντας εγκαταλείψει τα πέντε νοητικά εμπόδια, τις ακαθαρσίες του νου που εξασθενίζουν τη σοφία, με νου συνοδευόμενο από φιλικότητα, έχοντας διαπεράσει μια κατεύθυνση, διαμένετε... κ.λπ... με νου συνοδευόμενο από συμπόνια... κ.λπ... με νου συνοδευόμενο από αλτρουιστική χαρά... κ.λπ... με νου συνοδευόμενο από αταραξία, έχοντας διαπεράσει μια κατεύθυνση, διαμένετε· ομοίως τη δεύτερη, ομοίως την τρίτη, ομοίως την τέταρτη· έτσι προς τα πάνω, προς τα κάτω, οριζοντίως, παντού, σε όλους τους εαυτούς, ολόκληρο τον κόσμο, με νου συνοδευόμενο από αταραξία, ευρύ, εξυψωμένο, απεριόριστο, χωρίς έχθρα, χωρίς κακία, έχοντας διαπεράσει, διαμένετε'. Εδώ λοιπόν, φίλοι, ποια είναι η διάκριση, ποια η ανομοιότητα, ποια η διαφορά μεταξύ του ασκητή Γκόταμα και εμάς, δηλαδή ως προς τη διδαχή της Διδασκαλίας ή ως προς την παραίνεση;»
Τότε εμείς, σεβάσμιε κύριε, ούτε δεχτήκαμε με χαρά ούτε απορρίψαμε τα λόγια εκείνων των αλλόδοξων περιπλανώμενων ασκητών· χωρίς να τα δεχτούμε με χαρά, χωρίς να τα απορρίψουμε, σηκωθήκαμε από τη θέση μας και φύγαμε - 'Θα κατανοήσουμε το νόημα αυτών που ειπώθηκαν κοντά στον Ευλογημένο'».
Σε αυτούς που λένε έτσι, μοναχοί, οι αλλόδοξοι περιπλανώμενοι ασκητές πρέπει να λεχθεί έτσι - 'Πώς όμως, φίλε, η απελευθέρωση του νου μέσω της φιλικότητας όταν αναπτυχθεί, ποιον προορισμό έχει, ποιο είναι το ύψιστό της, ποιος ο καρπός της, ποιος ο τελικός στόχος της; Πώς όμως, φίλε, η απελευθέρωση του νου μέσω της συμπόνιας όταν αναπτυχθεί, ποιον προορισμό έχει, ποιο είναι το ύψιστό της, ποιος ο καρπός της, ποιος ο τελικός στόχος της; Πώς όμως, φίλε, η απελευθέρωση του νου μέσω της αλτρουιστικής χαράς όταν αναπτυχθεί, ποιον προορισμό έχει, ποιο είναι το ύψιστό της, ποιος ο καρπός της, ποιος ο τελικός στόχος της; Πώς όμως, φίλε, η απελευθέρωση του νου μέσω αταραξίας όταν αναπτυχθεί, ποιον προορισμό έχει, ποιο είναι το ύψιστό της, ποιος ο καρπός της, ποιος ο τελικός στόχος της;' Όταν ρωτηθούν έτσι, μοναχοί, οι αλλόδοξοι περιπλανώμενοι ασκητές δεν θα μπορέσουν να απαντήσουν, και επιπλέον θα περιέλθουν σε δυσφορία. Για ποιο λόγο; Επειδή, μοναχοί, είναι εκτός του πεδίου τους. «Δεν βλέπω, μοναχοί, κανέναν στον κόσμο μαζί με τους θεούς, μαζί με τον Μάρα, μαζί με τους Βράχμα, στη γενιά μαζί με τους ασκητές και βραχμάνους, μαζί με θεούς και ανθρώπους, που θα μπορούσε να ικανοποιήσει τον νου με την απάντηση σε αυτές τις ερωτήσεις, εκτός από τον Τατχάγκατα ή έναν μαθητή του Τατχάγκατα, ή αφού ακούσει από εδώ».
«Και πώς, μοναχοί, η απελευθέρωση του νου μέσω της φιλικότητας όταν αναπτυχθεί, ποιον προορισμό έχει, ποιο είναι το ύψιστό της, ποιος ο καρπός της, ποιο το τελικό της τέλος; Εδώ, μοναχοί, ένας μοναχός αναπτύσσει τον παράγοντα φώτισης της μνήμης συνοδευόμενο από φιλικότητα... κ.λπ... αναπτύσσει τον παράγοντα φώτισης της αταραξίας συνοδευόμενο από φιλικότητα, βασισμένο στην αποστασιοποίηση, βασισμένο στο μη πάθος, βασισμένο στην παύση, ωριμάζοντας στην αποδέσμευση. Αυτός αν επιθυμεί 'να διαμένω αντιλαμβανόμενος το μη αποκρουστικό ως αποκρουστικό', διαμένει εκεί αντιλαμβανόμενος το αποκρουστικό. Αν επιθυμεί 'να διαμένω αντιλαμβανόμενος το αποκρουστικό ως μη αποκρουστικό', διαμένει εκεί αντιλαμβανόμενος το μη αποκρουστικό. Αν επιθυμεί 'να διαμένω αντιλαμβανόμενος τόσο το μη αποκρουστικό όσο και το αποκρουστικό ως αποκρουστικό', διαμένει εκεί αντιλαμβανόμενος το αποκρουστικό. Αν επιθυμεί 'να διαμένω αντιλαμβανόμενος τόσο το αποκρουστικό όσο και το μη αποκρουστικό ως μη αποκρουστικό', διαμένει εκεί αντιλαμβανόμενος το μη αποκρουστικό. Αν επιθυμεί 'να διαμένω με αταραξία, μνήμων και με πλήρη επίγνωση, αποφεύγοντας και τα δύο, τόσο το μη αποκρουστικό όσο και το αποκρουστικό', διαμένει εκεί με αταραξία, μνήμων και με πλήρη επίγνωση, ή έχοντας επιτύχει την απολύτρωση του ωραίου, διαμένει. Έχουσα ως ύψιστο το ωραίο, μοναχοί, λέω ότι είναι η απελευθέρωση του νου μέσω της φιλικότητας, για τον μοναχό με κοσμική σοφία που δεν έχει διεισδύσει στην ανώτερη απελευθέρωση.
«Και πώς, μοναχοί, η απελευθέρωση του νου μέσω της συμπόνιας όταν αναπτυχθεί, ποιον προορισμό έχει, ποιο είναι το ύψιστό της, ποιος ο καρπός της, ποιο το τελικό της τέλος; Εδώ, μοναχοί, ένας μοναχός αναπτύσσει τον παράγοντα φώτισης της μνήμης συνοδευόμενο από συμπόνια... κ.λπ... αναπτύσσει τον παράγοντα φώτισης της αταραξίας συνοδευόμενο από συμπόνια, βασισμένο στην αποστασιοποίηση, βασισμένο στο μη πάθος, βασισμένο στην παύση, ωριμάζοντας στην αποδέσμευση. Αυτός αν επιθυμεί 'να διαμένω αντιλαμβανόμενος το μη αποκρουστικό ως αποκρουστικό', διαμένει εκεί αντιλαμβανόμενος το αποκρουστικό... κ.λπ... αν επιθυμεί 'να διαμένω με αταραξία, μνήμων και με πλήρη επίγνωση, αποφεύγοντας και τα δύο, τόσο το μη αποκρουστικό όσο και το αποκρουστικό', διαμένει εκεί με αταραξία, μνήμων και με πλήρη επίγνωση. Ή με την πλήρη υπέρβαση των αντιλήψεων της υλικής μορφής, με την πάροδο των αντιλήψεων της αποστροφής, με τη μη προσοχή στις αντιλήψεις της ποικιλομορφίας, σκεπτόμενος 'άπειρος είναι ο χώρος', έχοντας επιτύχει το επίπεδο του άπειρου χώρου, διαμένει. Έχουσα ως ύψιστο το επίπεδο του άπειρου χώρου, μοναχοί, λέω ότι είναι η απελευθέρωση του νου μέσω της συμπόνιας, για τον μοναχό με κοσμική σοφία που δεν έχει διεισδύσει στην ανώτερη απελευθέρωση.
«Και πώς, μοναχοί, η απελευθέρωση του νου μέσω της αλτρουιστικής χαράς όταν αναπτυχθεί, ποιον προορισμό έχει, ποιο είναι το ύψιστό της, ποιος ο καρπός της, ποιο το τελικό της τέλος; Εδώ, μοναχοί, ένας μοναχός αναπτύσσει τον παράγοντα φώτισης της μνήμης συνοδευόμενο από αλτρουιστική χαρά... κ.λπ... αναπτύσσει τον παράγοντα φώτισης της αταραξίας συνοδευόμενο από αλτρουιστική χαρά, βασισμένο στην αποστασιοποίηση, βασισμένο στο μη πάθος, βασισμένο στην παύση, ωριμάζοντας στην αποδέσμευση. Αυτός αν επιθυμεί 'να διαμένω αντιλαμβανόμενος το μη αποκρουστικό ως αποκρουστικό', διαμένει εκεί αντιλαμβανόμενος το αποκρουστικό... κ.λπ... αν επιθυμεί 'να διαμένω με αταραξία, μνήμων και με πλήρη επίγνωση, αποφεύγοντας και τα δύο, τόσο το μη αποκρουστικό όσο και το αποκρουστικό', διαμένει εκεί με αταραξία, μνήμων και με πλήρη επίγνωση. Ή έχοντας υπερβεί πλήρως το επίπεδο του άπειρου χώρου, σκεπτόμενος 'άπειρη είναι η συνείδηση', έχοντας επιτύχει το επίπεδο της άπειρης συνείδησης, διαμένει. Έχουσα ως ύψιστο το επίπεδο της άπειρης συνείδησης, μοναχοί, λέω ότι είναι η απελευθέρωση του νου μέσω της αλτρουιστικής χαράς, για τον μοναχό με κοσμική σοφία που δεν έχει διεισδύσει στην ανώτερη απελευθέρωση.
«Και πώς, μοναχοί, η απελευθέρωση του νου μέσω αταραξίας όταν αναπτυχθεί, ποιον προορισμό έχει, ποιο είναι το ύψιστό της, ποιος ο καρπός της, ποιο το τελικό της τέλος; Εδώ, μοναχοί, ένας μοναχός αναπτύσσει τον παράγοντα φώτισης της μνήμης συνοδευόμενο από αταραξία, βασισμένο στην αποστασιοποίηση, βασισμένο στο μη πάθος, βασισμένο στην παύση, ωριμάζοντας στην αποδέσμευση... κ.λπ... αναπτύσσει τον παράγοντα φώτισης της αταραξίας συνοδευόμενο από αταραξία, βασισμένο στην αποστασιοποίηση, βασισμένο στο μη πάθος, βασισμένο στην παύση, ωριμάζοντας στην αποδέσμευση. Αυτός αν επιθυμεί 'να διαμένω αντιλαμβανόμενος το μη αποκρουστικό ως αποκρουστικό', διαμένει εκεί αντιλαμβανόμενος το αποκρουστικό. Αν επιθυμεί 'να διαμένω αντιλαμβανόμενος το αποκρουστικό ως μη αποκρουστικό', διαμένει εκεί αντιλαμβανόμενος το μη αποκρουστικό. Αν επιθυμεί 'να διαμένω αντιλαμβανόμενος τόσο το μη αποκρουστικό όσο και το αποκρουστικό ως αποκρουστικό', διαμένει εκεί αντιλαμβανόμενος το αποκρουστικό. Αν επιθυμεί 'να διαμένω αντιλαμβανόμενος τόσο το αποκρουστικό όσο και το μη αποκρουστικό ως μη αποκρουστικό', διαμένει εκεί αντιλαμβανόμενος το μη αποκρουστικό. Αν επιθυμεί 'να διαμένω με αταραξία, μνήμων και με πλήρη επίγνωση, αποφεύγοντας και τα δύο, τόσο το μη αποκρουστικό όσο και το αποκρουστικό', διαμένει εκεί με αταραξία, μνήμων και με πλήρη επίγνωση. Ή έχοντας υπερβεί πλήρως το επίπεδο της άπειρης συνείδησης, σκεπτόμενος 'δεν υπάρχει τίποτε', έχοντας επιτύχει το επίπεδο της μηδαμινότητας, διαμένει. Έχουσα ως ύψιστο το επίπεδο της μηδαμινότητας, μοναχοί, λέω ότι είναι η απελευθέρωση του νου μέσω αταραξίας, για τον μοναχό με κοσμική σοφία που δεν έχει διεισδύσει στην ανώτερη απελευθέρωση». Τέταρτο.