5.
Η ομιλία στους Κεσαμούττι
66.
Έτσι έχω ακούσει -
Κάποτε ο Ευλογημένος περιπλανιόταν στους Κοσάλα με μια μεγάλη Κοινότητα μοναχών και έφτασε σε μια κωμόπολη των Καλάμα που ονομαζόταν Κεσαμούττα.
Οι Καλάμα της Κεσαμούττα άκουσαν:
«Ο ασκητής Γκόταμα, γιος των Σάκυα, που αναχώρησε από την οικογένεια των Σάκυα, έφτασε στην Κεσαμούττα.
Και για αυτόν τον αξιότιμο Γκόταμα έχει διαδοθεί αυτή η καλή φήμη:
'Πράγματι αυτός ο Ευλογημένος... κ.λπ...
Είναι πράγματι καλό να δει κανείς τέτοιους Άξιους'».
Τότε οι Καλάμα της Κεσαμούττα πήγαν εκεί όπου ήταν ο Ευλογημένος· αφού πλησίασαν, μερικοί αφού απέδωσαν σεβασμό στον Ευλογημένο, κάθισαν στο πλάι· μερικοί χαιρέτησαν τον Ευλογημένο, και αφού ολοκλήρωσαν την ευγενική και αξιομνημόνευτη συζήτηση, κάθισαν στο πλάι· μερικοί χαιρέτησαν με ενωμένες παλάμες προς την κατεύθυνση του Ευλογημένου και κάθισαν στο πλάι· μερικοί αφού ανακοίνωσαν το όνομα και το σόι τους, κάθισαν στο πλάι· μερικοί σιωπηλοί κάθισαν στο πλάι. Καθισμένοι στο πλάι, εκείνοι οι Καλάμα της Κεσαμούττα είπαν στον Ευλογημένο:
«Υπάρχουν, σεβάσμιε κύριε, κάποιοι ασκητές και βραχμάνοι που έρχονται στην Κεσαμούττα. Αυτοί παρουσιάζουν και φωτίζουν μόνο τη δική τους διδασκαλία, ενώ τη διδασκαλία των άλλων τη χλευάζουν, την περιφρονούν, την υποτιμούν και την απορρίπτουν. Επίσης, σεβάσμιε κύριε, κάποιοι άλλοι ασκητές και βραχμάνοι έρχονται στην Κεσαμούττα. Κι αυτοί παρουσιάζουν και φωτίζουν μόνο τη δική τους διδασκαλία, ενώ τη διδασκαλία των άλλων τη χλευάζουν, την περιφρονούν, την υποτιμούν και την απορρίπτουν. Σε εμάς, σεβάσμιε κύριε, υπάρχει αβεβαιότητα, υπάρχει σκεπτικιστική αμφιβολία - 'Ποιος άραγε από αυτούς τους αξιότιμους ασκητές και βραχμάνους είπε την αλήθεια, ποιος ψεύδεται;'» «Αρκετό βέβαια για εσάς, Καλάμα, να είστε αβέβαιοι, αρκετό να αμφιβάλλετε σκεπτικιστικά. Σε κατάσταση που πρέπει να αμφιβάλλετε, σε εσάς εγέρθηκε σκεπτικιστική αμφιβολία».
«Ελάτε, Καλάμα, μη βασίζεστε στην προφορική παράδοση, μη βασίζεστε στη διαδοχή διδασκάλων, μη βασίζεστε στο 'έτσι λέγεται', μη βασίζεστε στη συμφωνία με τον κανόνα, μη βασίζεστε στη λογική, μη βασίζεστε στη συμπερασματική μέθοδο, μη βασίζεστε στον αναλογισμό των λόγων, μη βασίζεστε στην αποδοχή μιας άποψης μετά από περισυλλογή, μη βασίζεστε στην αξιοπιστική εμφάνιση, μη βασίζεστε στο ότι 'ο ασκητής είναι ο δάσκαλός μας'. Όταν εσείς, Καλάμα, γνωρίζετε οι ίδιοι - 'αυτές οι νοητικές καταστάσεις είναι φαύλες, αυτές οι νοητικές καταστάσεις είναι επιλήψιμες, αυτές οι νοητικές καταστάσεις είναι κατακριτέες από τους νοήμονες, αυτές οι νοητικές καταστάσεις όταν είναι πλήρεις και αποδεκτές οδηγούν σε βλάβη και οδύνη', τότε εσείς, Καλάμα, θα πρέπει να τις εγκαταλείψετε».
«Τι νομίζετε, Καλάμα, η απληστία όταν εγείρεται εσωτερικά σε έναν άνθρωπο, εγείρεται προς ευημερία ή προς βλάβη;»
«Προς βλάβη, σεβάσμιε κύριε».
«Αυτό όμως το αρσενικό άτομο που είναι άπληστο, Καλάμα, κυριευμένο από την απληστία, με κατακυριευμένη συνείδηση, σκοτώνει έμβιο ον, παίρνει αυτό που δεν του έχει δοθεί, πηγαίνει με τη γυναίκα άλλου, ψεύδεται, και παρακινεί άλλον για τον ίδιο σκοπό, κάτι που είναι για πολύ καιρό προς βλάβη και οδύνη του».
«Ναι, σεβάσμιε κύριε».
«Τι νομίζετε, Καλάμα, το μίσος όταν εγείρεται εσωτερικά σε έναν άνθρωπο, εγείρεται προς ευημερία ή προς βλάβη;»
«Προς βλάβη, σεβάσμιε κύριε».
«Αυτό όμως το αρσενικό άτομο που είναι κυριευμένο από μίσος, Καλάμα, κατακυριευμένο από το μίσος, με κατακυριευμένη συνείδηση, σκοτώνει έμβιο ον, παίρνει αυτό που δεν του έχει δοθεί, πηγαίνει με τη γυναίκα άλλου, ψεύδεται, και παρακινεί άλλον για τον ίδιο σκοπό, κάτι που είναι για πολύ καιρό προς βλάβη και οδύνη του».
«Ναι, σεβάσμιε κύριε».
«Τι νομίζετε, Κάλαμα, η αυταπάτη ενός ανθρώπου όταν εγείρεται εσωτερικά εγείρεται προς ευημερία ή προς βλάβη;»
«Προς βλάβη, σεβάσμιε κύριε».
«Αυτός όμως που είναι κυριευμένος από αυταπάτη, Κάλαμα, αρσενικό άτομο κατακυριευμένο από την αυταπάτη, με κατακυριευμένη συνείδηση, σκοτώνει έμβιο ον, παίρνει κάτι μη δοσμένο, πηγαίνει με τη γυναίκα άλλου, ψεύδεται, παρακινεί και άλλον για εκείνο τον σκοπό, αυτό που είναι για πολύ καιρό προς βλάβη και οδύνη του».
«Ναι, σεβάσμιε κύριε».
«Τι νομίζετε, Κάλαμα, αυτές οι νοητικές καταστάσεις είναι καλές ή φαύλες;»
«Φαύλες, σεβάσμιε κύριε».
«Επιλήψιμες ή άμεμπτες;»
«Επιλήψιμες, σεβάσμιε κύριε».
«Κατακριτέες από τους νοήμονες ή επαινετές από τους νοήμονες;»
«Κατακριτέες από τους νοήμονες, σεβάσμιε κύριε».
«Πλήρεις και αποδεκτές οδηγούν σε βλάβη και οδύνη, ή όχι; Ή πώς το βλέπετε αυτό;»
«Πλήρεις, σεβάσμιε κύριε, και αποδεκτές οδηγούν σε βλάβη και οδύνη. Έτσι το βλέπουμε αυτό».
«Έτσι λοιπόν, Κάλαμα, αυτό που σας είπαμε - 'Ελάτε, Κάλαμα! Μη βασίζεστε στην προφορική παράδοση, μη βασίζεστε στη διαδοχική μετάδοση, μη βασίζεστε στο «έτσι λέγεται», μη βασίζεστε στη συμφωνία με τον κανόνα, μη βασίζεστε στη λογική, μη βασίζεστε στη μέθοδο, μη βασίζεστε στον αναλογισμό των λόγων, μη βασίζεστε στην αποδοχή μιας άποψης μετά από περισυλλογή, μη βασίζεστε στην αξιοπιστική εμφάνιση, μη βασίζεστε στο «ο ασκητής είναι ο δάσκαλός μας». Όταν εσείς, Κάλαμα, γνωρίζετε οι ίδιοι - «αυτές οι νοητικές καταστάσεις είναι φαύλες, αυτές οι νοητικές καταστάσεις είναι επιλήψιμες, αυτές οι νοητικές καταστάσεις είναι κατακριτέες από τους νοήμονες, αυτές οι νοητικές καταστάσεις πλήρεις και αποδεκτές οδηγούν σε βλάβη και οδύνη», τότε εσείς, Κάλαμα, θα τις εγκαταλείπατε', έτσι αυτό που ειπώθηκε, εξαρτώμενο από αυτό ειπώθηκε.
«Ελάτε, Καλάμα, μη βασίζεστε στην προφορική παράδοση, μη βασίζεστε στη διαδοχή διδασκάλων, μη βασίζεστε στο 'έτσι λέγεται', μη βασίζεστε στη συμφωνία με τον κανόνα, μη βασίζεστε στη λογική, μη βασίζεστε στη συμπερασματική μέθοδο, μη βασίζεστε στον αναλογισμό των λόγων, μη βασίζεστε στην αποδοχή μιας άποψης μετά από περισυλλογή, μη βασίζεστε στην αξιοπιστική εμφάνιση, μη βασίζεστε στο ότι 'ο ασκητής είναι ο δάσκαλός μας'. Όταν εσείς, Καλάμα, γνωρίζετε οι ίδιοι - «αυτές οι νοητικές καταστάσεις είναι καλές, αυτές οι νοητικές καταστάσεις είναι άμεμπτες, αυτές οι νοητικές καταστάσεις είναι επαινετές από τους νοήμονες, αυτές οι νοητικές καταστάσεις πλήρεις και αποδεκτές οδηγούν σε ευημερία και ευτυχία», τότε εσείς, Κάλαμα, έχοντας επιτύχει, θα παραμένατε.
«Τι νομίζετε, Κάλαμα, η μη-απληστία ενός ανθρώπου όταν εγείρεται εσωτερικά εγείρεται προς ευημερία ή προς βλάβη;»
«Προς ευημερία, σεβάσμιε κύριε».
«Αυτός όμως που δεν είναι άπληστος, Κάλαμα, αρσενικό άτομο μη κατακυριευμένο από την απληστία, με μη κατακυριευμένη συνείδηση, ούτε σκοτώνει έμβιο ον, ούτε παίρνει κάτι μη δοσμένο, ούτε πηγαίνει με τη γυναίκα άλλου, ούτε ψεύδεται, ούτε παρακινεί άλλον για εκείνο τον σκοπό, αυτό που είναι για πολύ καιρό προς ευημερία και ευτυχία του».
«Ναι, σεβάσμιε κύριε».
«Τι νομίζετε, Κάλαμα, το μη-μίσος ενός ανθρώπου όταν εγείρεται εσωτερικά εγείρεται... κ.λπ... η μη αυταπάτη ενός ανθρώπου όταν εγείρεται εσωτερικά εγείρεται... κ.λπ... προς ευημερία και ευτυχία».
«Ναι, σεβάσμιε κύριε».
«Τι νομίζετε, Κάλαμα, αυτές οι νοητικές καταστάσεις είναι καλές ή φαύλες;»
«Καλές, σεβάσμιε κύριε».
«Επιλήψιμες ή άμεμπτες;»
«Άμεμπτες, σεβάσμιε κύριε».
«Κατακριτέες από τους νοήμονες ή επαινετές από τους νοήμονες;»
«Επαινετές από τους νοήμονες, σεβάσμιε κύριε».
«Όταν αναληφθούν πλήρως, οδηγούν στην ευημερία και την ευτυχία ή όχι; Ή πώς το βλέπετε αυτό;»
«Όταν αναληφθούν πλήρως, σεβάσμιε κύριε, οδηγούν στην ευημερία και την ευτυχία. Έτσι το βλέπουμε αυτό».
«Έτσι λοιπόν, Κάλαμα, αυτό που σας είπαμε - 'Ελάτε, Κάλαμα! Μη βασίζεστε στην προφορική παράδοση, μη βασίζεστε στη διαδοχική μετάδοση, μη βασίζεστε στο «έτσι λέγεται», μη βασίζεστε στη συμφωνία με τον κανόνα, μη βασίζεστε στη λογική, μη βασίζεστε στη μέθοδο, μη βασίζεστε στον αναλογισμό των λόγων, μη βασίζεστε στην αποδοχή μιας άποψης μετά από περισυλλογή, μη βασίζεστε στην αξιοπιστική εμφάνιση, μη βασίζεστε στο «ο ασκητής είναι ο δάσκαλός μας». Όταν εσείς, Καλάμα, γνωρίζετε οι ίδιοι - αυτές οι νοητικές καταστάσεις είναι καλές, αυτές οι νοητικές καταστάσεις είναι άμεμπτες, αυτές οι νοητικές καταστάσεις είναι επαινετές από τους νοήμονες, αυτές οι νοητικές καταστάσεις όταν αναληφθούν πλήρως οδηγούν στην ευημερία και την ευτυχία, τότε εσείς, Καλάμα, έχοντας επιτύχει, να παραμείνετε', έτσι αυτό που ειπώθηκε, εξαρτώμενο από αυτό ειπώθηκε.
«Αυτός λοιπόν, Καλάμα, ο ευγενής μαθητής, έτσι απαλλαγμένος από πλεονεξία, απαλλαγμένος από θυμό, χωρίς σύγχυση, με πλήρη επίγνωση και μνήμων, με νου συνοδευόμενο από φιλικότητα, έχοντας διαπεράσει μια κατεύθυνση, διαμένει· ομοίως τη δεύτερη, ομοίως την τρίτη, ομοίως την τέταρτη· έτσι προς τα πάνω, προς τα κάτω, οριζοντίως, παντού, σε όλους τους εαυτούς, ολόκληρο τον κόσμο, με νου συνοδευόμενο από φιλικότητα, ευρύ, εξυψωμένο, απεριόριστο, χωρίς έχθρα, χωρίς κακία, έχοντας διαπεράσει, διαμένει. Με νου συνοδευόμενο από συμπόνια... κ.λπ... με νου συνοδευόμενο από αλτρουιστική χαρά... κ.λπ... με νου συνοδευόμενο από αταραξία, έχοντας διαπεράσει μια κατεύθυνση, διαμένει· ομοίως τη δεύτερη, ομοίως την τρίτη, ομοίως την τέταρτη· έτσι προς τα πάνω, προς τα κάτω, οριζοντίως, παντού, σε όλους τους εαυτούς, ολόκληρο τον κόσμο, με νου συνοδευόμενο από αταραξία, ευρύ, εξυψωμένο, απεριόριστο, χωρίς έχθρα, χωρίς κακία, έχοντας διαπεράσει, διαμένει.
«Αυτός λοιπόν, Καλάμα, ο ευγενής μαθητής, έτσι με νου χωρίς εχθρότητα, έτσι με νου χωρίς κακία, έτσι με αμόλυντο νου, έτσι με καθαρό νου. Σε αυτόν στην παρούσα ζωή τέσσερις παρηγοριές έχουν επιτευχθεί. 'Αν υπάρχει άλλος κόσμος, αν υπάρχει καρπός και επακόλουθο των καλών και κακών πράξεων, τότε εγώ με την κατάρρευση του σώματος κατά τον θάνατο θα επαναγεννηθώ στον καλότυχο κόσμο, στον ευδαιμονικό κόσμο', αυτή είναι η πρώτη παρηγοριά που έχει επιτύχει.
'Αν όμως δεν υπάρχει άλλος κόσμος, αν δεν υπάρχει καρπός και επακόλουθο των καλών και κακών πράξεων, τότε εγώ στην παρούσα ζωή διατηρώ τον εαυτό μου χωρίς εχθρότητα, χωρίς κακία, χωρίς ταραχή, ευτυχισμένο', αυτή είναι η δεύτερη παρηγοριά που έχει επιτύχει.
'Αν σε αυτόν που πράττει διαπράττεται κακό, εγώ όμως δεν προτίθεμαι κακό σε κανέναν. Σε μένα που δεν κάνω κακόβουλη πράξη, από πού θα με αγγίξει η δυστυχία;', αυτή είναι η τρίτη παρηγοριά που έχει επιτύχει.
'Αν όμως σε αυτόν που πράττει δεν διαπράττεται κακό, τότε εγώ θεωρώ τον εαυτό μου καθαρό και από τις δύο πλευρές', αυτή είναι η τέταρτη παρηγοριά που έχει επιτύχει.
«Αυτός λοιπόν, Καλάμα, ο ευγενής μαθητής, έτσι με νου χωρίς εχθρότητα, έτσι με νου χωρίς κακία, έτσι με αμόλυντο νου, έτσι με καθαρό νου. Σε αυτόν στην παρούσα ζωή αυτές οι τέσσερις παρηγοριές έχουν επιτευχθεί».
«Έτσι είναι, Ευλογημένε, έτσι είναι, Καλότυχε! Αυτός λοιπόν, σεβάσμιε κύριε, ο ευγενής μαθητής, έτσι με νου χωρίς εχθρότητα, έτσι με νου χωρίς κακία, έτσι με αμόλυντο νου, έτσι με καθαρό νου. Σε αυτόν στην παρούσα ζωή τέσσερις παρηγοριές έχουν επιτευχθεί. 'Αν υπάρχει άλλος κόσμος, αν υπάρχει καρπός και επακόλουθο των καλών και κακών πράξεων, τότε εγώ με την κατάρρευση του σώματος κατά τον θάνατο θα επαναγεννηθώ στον καλότυχο κόσμο, στον ευδαιμονικό κόσμο', αυτή είναι η πρώτη παρηγοριά που έχει επιτύχει.
'Αν όμως δεν υπάρχει άλλος κόσμος, αν δεν υπάρχει καρπός και επακόλουθο των καλών και κακών πράξεων, τότε εγώ στην παρούσα ζωή διατηρώ τον εαυτό μου χωρίς εχθρότητα, χωρίς κακία, χωρίς ταραχή, ευτυχισμένο', αυτή είναι η δεύτερη παρηγοριά που έχει επιτύχει.
«Αν όμως σε αυτόν που πράττει διαπράττεται κακό, εγώ όμως δεν προτίθεμαι κακό σε κανέναν· σε μένα που δεν κάνω κακόβουλη πράξη, από πού θα με αγγίξει η δυστυχία;», αυτή είναι η τρίτη παρηγοριά που έχει επιτύχει.
'Αν όμως σε αυτόν που πράττει δεν διαπράττεται κακό, τότε εγώ θεωρώ τον εαυτό μου καθαρό και από τις δύο πλευρές', αυτή είναι η τέταρτη παρηγοριά που έχει επιτύχει.
«Αυτός λοιπόν, σεβάσμιε κύριε, ο ευγενής μαθητής έτσι με νου χωρίς εχθρότητα, έτσι με νου χωρίς ταλαιπωρία, έτσι με αμόλυντο νου, έτσι με καθαρό νου. Σε αυτόν στην παρούσα ζωή αυτές οι τέσσερις παρηγοριές έχουν επιτευχθεί.
«Θαυμάσιο, σεβάσμιε κύριε... κ.λπ... Εμείς, σεβάσμιε κύριε, καταφεύγουμε στον Ευλογημένο ως καταφύγιο και στη Διδασκαλία και στην Κοινότητα των μοναχών. Ας μας θεωρεί ο Ευλογημένος, σεβάσμιε κύριε, λαϊκούς ακολούθους που έχουν καταφύγει στο καταφύγιο εφ' όρου ζωής από σήμερα και στο εξής». Πέμπτο.