7.
Sattakanipāto
1.
Kukkuvaggo
396.
Kukkujātakaṃ (7-1-1)
Sā siṃsapā sāramayā apheggukā, kuhiṃ ṭhitā upparito na dhaṃsati.
Tāhi susaṅgahitā balasā pīḷitā, samaṃ ṭhitā upparito na dhaṃsati.
Susaṅgahīto siriyā na dhaṃsati, gopāṇasī bhāravahāva kaṇṇikā.
Samāharaṃ sāduṃ karoti patthiva, asāduṃ kayirā tanubandhamuddharaṃ.
Dhammānuvattī paṭipajjamāno, sa phāti kayirā aviheṭhayaṃ paraṃ.
Padumaṃ yathā agginikāsiphālimaṃ, na kaddamo na rajo na vāri limpati.
Na limpati kammakilesa tādiso, jātaṃ yathā pokkharaṇīsu ambujanti.
Kukkujātakaṃ paṭhamaṃ.
397.
Manojajātakaṃ (7-1-2)
Haññate nūna manojo, migarājā sakhā mama.
Netādisā sakhā honti, labbhā me jīvato sakhā.
Manojaṃ passa semānaṃ, giriyassānusāsanī.
Manojaṃ passa semānaṃ, acchannaṃ samhi lohite.
Yo ve hitānaṃ vacanaṃ, na karoti atthadassinaṃ.
Passuttamaṃ adhamajanūpasevitaṃ, migādhipaṃ saravaraveganiddhutaṃ.
Seṭṭhamupagamaṃ udeti khippaṃ, tasmāttanā uttaritaraṃ bhajethāti.
Manojajātakaṃ dutiyaṃ.
398.
Sutanujātakaṃ (7-1-3)
Maghadevasmiṃ adhivatthe, ehi nikkhamma bhuñjassu.
Tvañca māṇava bhikkhā ca, ubho bhakkhā bhavissatha.
Bhikkhaṃ te nāharissanti, janā maraṇasaññino.
Bhikkhañca te āhariyo naro idha, sudullabho hehiti bhakkhite mayi.
Mayā tvaṃ samanuññāto, sotthiṃ passāhi mātaraṃ.
Sotthiṃ passatu te mātā, tvañca passāhi mātaraṃ.
Dhanañca me adhigataṃ, rañño ca vacanaṃ katanti.
Sutanujātakaṃ tatiyaṃ.
399.
Mātuposakagijjhajātakaṃ (7-1-4)
Ahaṃ baddhosmi pāsena, nilīyassa vasaṃ gato.
Na me suto vā diṭṭho vā, bhāsanto mānusiṃ dijo.
Te kathaṃ nu karissanti, ahaṃ vasaṃ gato tava.
Kasmā jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhasi.
Atha jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhati.
Mayā tvaṃ samanuññāto, sotthiṃ passāhi ñātake.
Bharissaṃ mātāpitaro, vuddhe giridarīsayeti.
Mātuposakagijjhajātakaṃ catutthaṃ.
400.
Dabbhapupphajātakaṃ (7-1-5)
Mahā me gahito maccho, so maṃ harati vegasā.
Ahaṃ taṃ uddharissāmi, supaṇṇo uragāmiva.
Samehi medhagaṃ samma, vivādo vūpasammataṃ.
Samemi medhagaṃ samma, vivādo vūpasammataṃ.
Accāyaṃ majjhimo khaṇḍo, dhammaṭṭhassa bhavissati.
Asīsakaṃ anaṅguṭṭhaṃ, siṅgālo harati rohitaṃ.
Evāhamajja nandāmi, disvā puṇṇamukhaṃ patiṃ.
Puṭṭho me samma akkhāhi, kathaṃ adhigataṃ tayā.
Jīnā uddā vivādena, bhuñja māyāvi rohitaṃ.
Dhammaṭṭhaṃ paṭidhāvanti, so hi nesaṃ vināyako;
Dhanāpi tattha jīyanti, rājakoso pavaḍḍhatīti.
Dabbhapupphajātakaṃ pañcamaṃ.
401.
Paṇṇakajātakaṃ (7-1-6)
Parisāyaṃ puriso gilati, kiṃ dukkarataraṃ tato;
Yadaññaṃ dukkaraṃ ṭhānaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito.
Yo ca vajjā dadāmīti, taṃ dukkarataraṃ tato;
Sabbaññaṃ sukaraṃ ṭhānaṃ, evaṃ jānāhi maddava.
Pukkusaṃ dāni pucchāmi, kiṃ dukkarataraṃ tato;
Yadaññaṃ dukkaraṃ ṭhānaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito.
Yo ca datvā avākayirā, taṃ dukkarataraṃ tato;
Sabbaññaṃ sukaraṃ ṭhānaṃ, evaṃ jānāhi maddava.
Senakaṃ dāni pucchāmi, kiṃ dukkarataraṃ tato;
Yadaññaṃ dukkaraṃ ṭhānaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito.
Yo ca datvā nānutappe, taṃ dukkarataraṃ tato;
Sabbaññaṃ sukaraṃ ṭhānaṃ, evaṃ jānāhi maddava.
Sabbe pañhe atibhoti, yathā bhāsati senakoti.
Paṇṇaka jātakaṃ chaṭṭhaṃ.
402.
Sattubhastajātakaṃ (7-1-7)
Kiṃ te naṭṭhaṃ kiṃ pana patthayāno, idhāgamā brahme tadiṅgha brūhi.
Etena dukkhena pavedhitosmi, akkhāhi me senaka etamatthaṃ.
Maññāmi te brāhmaṇa sattubhastaṃ, ajānato kaṇhasappo paviṭṭho.
Chindajja kaṅkhaṃ vicikicchitāni, bhujaṅgamaṃ passa pamuñca bhastaṃ.
Atha nikkhami urago uggatejo, āsīviso sappo phaṇaṃ karitvā.
Vivaṭṭachaddo nusi sabbadassī, ñāṇaṃ nu te brāhmaṇa bhiṃsarūpaṃ.
Tayā hi me jīvitamajja laddhaṃ, athopi bhariyāya makāsi sotthiṃ.
Itopi te brahme dadantu vittaṃ, ādāya tvaṃ gaccha sakaṃ niketanti.
Sattubhastajātakaṃ sattamaṃ.
403.
Aṭṭhisenakajātakaṃ (7-1-8)
Te maṃ saṅgamma yācanti, kasmā maṃ tvaṃ na yācasi.
Tasmāhaṃ taṃ na yācāmi, mā me videssanā ahu.
Parañca puññā dhaṃseti, attanāpi na jīvati.
Parañca puññaṃ labbheti, attanāpi ca jīvati.
Brahmacāri piyo mesi, vada tvaṃ bhaññamicchasi.
Uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyāna yācanā.
Ariyo hi ariyassa kathaṃ na dajjā, sutvāna gāthā tava dhammayuttāti.
Aṭṭhisenakajātakaṃ aṭṭhamaṃ.
404.
Kapijātakaṃ (7-1-9)
Ekarattaṃ dirattaṃ vā, dukkhaṃ vasati verisu.
Ekassa kapino hetu, yūthassa anayo kato.
Sacittassa vasaṃ gantvā, sayethāyaṃ yathā kapi.
Ahito bhavati ñātīnaṃ, sakuṇānaṃva cetako.
Hito bhavati ñātīnaṃ, tidasānaṃva vāsavo.
Ubhinnamatthaṃ carati, attano ca parassa ca.
Gaṇaṃ vā parihare dhīro, eko vāpi paribbajeti.
Kapijātakaṃ navamaṃ.
405.
Bakajātakaṃ (7-1-10)
Ayamantimā vedagū brahmapatti, asmābhijappanti janā anekā.
Sataṃ sahassāni nirabbudānaṃ, āyuṃ pajānāmi tavāha brahme.
Kiṃ me purāṇaṃ vatasīlavattaṃ, ācikkha me taṃ yamahaṃ vijaññaṃ.
Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ, suttappabuddhova anussarāmi.
Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ, suttappabuddhova anussarāmi.
Amocayi tvaṃ balasā pasayha, taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ;
Suttappabuddhova anussarāmi.
Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ, suttappabuddhova anussarāmi.
Tathā hi tāyaṃ jalitānubhāvo, obhāsayaṃ tiṭṭhati brahmalokanti.
Bakajātakaṃ dasamaṃ.
Kukkuvaggo paṭhamo.
Tassuddānaṃ -
Puna paṇṇaka senaka yācanako, atha veri sabrahmabakena dasāti.
2.
Gandhāravaggo
406.
Gandhārajātakaṃ (7-2-1)
Koṭṭhāgārāni phītāni, sannidhiṃ dāni kubbasi.
Pasāsanato nikkhanto, idha dāni pasāsasi.
Dhammaṃ me bhaṇamānassa, na pāpamupalimpati.
Mahatthiyampi ce vācaṃ, na taṃ bhāseyya paṇḍito.
Dhammaṃ me bhaṇamānassa, na pāpamupalimpati.
Vane andhamahiṃsova careyya bahuko jano.
Tasmā vinītavinayā, caranti susamāhitāti.
Gandhārajātakaṃ paṭhamaṃ.
407.
Mahākapijātakaṃ (7-2-2)
83.
Kiṃ tvaṃ tesaṃ kime tuyhaṃ, honti ete mahākapi.
Tesaṃ sokaparetānaṃ, bhītānaṃ te arindama.
Tato aparapādesu, daḷhaṃ bandhaṃ latāguṇaṃ.
Sohaṃ appabhavaṃ tattha, sākhaṃ hatthehi aggahiṃ.
Samanukkamantā pādehi, sotthiṃ sākhāmigā gatā.
Sukhamāharitaṃ tesaṃ, yesaṃ rajjamakārayiṃ.
Raññā raṭṭhassa yoggassa, balassa nigamassa ca;
Sabbesaṃ sukhameṭṭhabbaṃ, khattiyena pajānatāti.
Mahākapijātakaṃ dutiyaṃ.
408.
Kumbhakārajātakaṃ (7-2-3)
Tamaddasaṃ phalahetu vibhaggaṃ, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi.
Dutiyañca āgamma ahosi saddo, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi.
Āhārahetū paripātayiṃsu, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi.
Tamaddasaṃ kāmahetu vitunnaṃ, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi.
Nimirājā videhānaṃ, pañcālānañca dummukho;
Ahampi eko carissāmi bhaggavi, hitvāna kāmāni yathodhikāni.
Ahampi ekā carissāmi bhaggava, sakuṇīva muttā purisassa hatthā.
Tamahaṃ disvāna pabbajiṃ, careva tvaṃ carāmahanti.
Kumbhakārajātakaṃ tatiyaṃ.
409.
Daḷhadhammajātakaṃ (7-2-4)
Dharantī urasi sallaṃ, yuddhe vikkantacārinī.
Saṅgāme sukatantāni, dūtavippahitāni ca.
Tadā hi kumbhakārassa, dinnā chakaṇahārikā.
Atthāpāye jahanti naṃ, oṭṭhibyādhiṃva khattiyo.
Atthā tassa palujjanti, ye honti abhipatthitā.
Atthā tassa pavaḍḍhanti, ye honti abhipatthitā.
Sabbe kataññuno hotha, ciraṃ saggamhi ṭhassathāti.
Daḷhadhammajātakaṃ catutthaṃ.
410.
Somadattajātakaṃ (7-2-5)
So na dissati mātaṅgo, somadatto kuhiṃ gato.
Bhumyā nipatito seti, amarā vata kuñjaro.
Samaṇassa na taṃ sādhu, yaṃ petamanusocasi.
Hadaye jāyate pemaṃ, taṃ na sakkā asocituṃ.
Tasmā tvaṃ isi mā rodi, roditaṃ moghamāhu santo.
Sabbe saṅgamma rodāma, aññamaññassa ñātake.
Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.
Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi.
Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna vāsavāti.
Somadattajātakaṃ pañcamaṃ.
411.
Susīmajātakaṃ (7-2-6)
Tānajja setāni susīma disvā, dhammaṃ cara brahmacariyassa kālo.
‘‘Atthaṃ karissa’’nti musā abhāṇiṃ, ekāparādhaṃ khama rājaseṭṭha.
Rajjañca kārehi mamañca passa, mā kālikaṃ anudhāvī janinda.
Kāḷappavāḷāva pavellamānā, palobhayantīva naresu gacchati.
Daṇḍaṃ gahetvāna pavedhamānaṃ, gopānasībhoggasamaṃ carantiṃ.
‘‘Ahampi evaṃ’’ iti pekkhamāno, na gahe rame brahmacariyassa kālo.
Evampi chetvāna vajanti dhīrā, anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyāti.
Susīmajātakaṃ chaṭṭhaṃ.
412.
Koṭasimbalijātakaṃ (7-2-7)
Tañca mañca mahākāyaṃ, dhārayaṃ nappavedhasi.
Dhārayaṃ byathasi bhītā, kamatthaṃ koṭasimbali.
Ayaṃ nigrodhabījāni, pilakkhudumbarāni ca;
Assatthāni ca bhakkhitvā, khandhe me ohadissati.
Te maṃ pariyonandhissanti, arukkhaṃ maṃ karissare.
Iminā sakuṇajātena, bījamāharitā hatā.
Tasmā rāja pavedhāmi, sampassaṃnāgataṃ bhayaṃ.
Anāgatabhayā dhīro, ubho loke avekkhatīti.
Koṭasimbalijātakaṃ sattamaṃ.
413.
Dhūmakārijātakaṃ (7-2-8)
Api brāhmaṇa jānāsi, ko eko bahu socati.
Dhūmaṃ akāsi vāseṭṭho, rattindivamatandito.
Vassāvāsaṃ upāgacchuṃ, dhūmakārissa santike.
Āgacchantī vajantī vā, tassa tā vinasuṃ ajā.
Pāvisuṃ giriduggāni, nadīnaṃ pabhavāni ca.
Kiso ca vivaṇṇo cāsi, paṇḍurogī ca brāhmaṇo.
So eko bahu socati, dhūmakārīva brāhmaṇoti.
Dhūmakārijātakaṃ aṭṭhamaṃ.
414.
Jāgarajātakaṃ (7-2-9)
Ko mametaṃ vijānāti, ko taṃ paṭibhaṇāti me.
Ahametaṃ vijānāmi, ahaṃ paṭibhaṇāmi te.
Kathaṃ etaṃ vijānāsi, kathaṃ paṭibhaṇāsi me.
Tesu suppamānesu, ahaṃ jaggāmi devate.
Tesu jāgaramānesu, ahaṃ suttosmi devate.
Evametaṃ vijānāmi, evaṃ paṭibhaṇāmi te.
Sādhumetaṃ vijānāsi, sādhu paṭibhaṇāsi meti.
Jāgarajātakaṃ navamaṃ.
415.
Kummāsapiṇḍijātakaṃ (7-2-10)
Sukkhāya aloṇikāya ca, passaphalaṃ kummāsapiṇḍiyā.
Nāriyo cimā accharūpamā, passaphalaṃ kummāsapiṇḍiyā.
Pucchāmi taṃ raṭṭhavaḍḍhana, bāḷhaṃ pītimano pabhāsasi.
Parakammakaro āsiṃ, bhatako sīlasaṃvuto.
Ācārasīlasampanne, sītibhūte anāsave.
Adaṃ buddhāna kummāsaṃ, pasanno sehi pāṇibhi.
Anubhomi idaṃ rajjaṃ, phītaṃ dharaṇimuttamaṃ.
Mā rāja adhammiko ahu, dhammaṃ pālaya kosalādhipa.
Ariyācaritaṃ sukosale, arahanto me manāpāva passituṃ.
Kiṃ kammamakāsi bhaddakaṃ, kenāsi vaṇṇavatī sukosale.
Saññatā ca dhammajīvinī, sīlavatī ca apāpadassanā.
Vittā sumanā sayaṃ ahaṃ, tassa kammassa phalaṃ mamedisanti.
Kummāsapiṇḍijātakaṃ dasamaṃ.
416.
Parantapajātakaṃ (7-2-11)
Tadā hi calitā sākhā, manussena migena vā.
Karissati kisaṃ paṇḍuṃ, sāva sākhā parantapaṃ.
Karissati kisaṃ paṇḍuṃ, sāva sākhā parantapaṃ.
Kisaṃ paṇḍuṃ karissanti, sāva sākhā parantapaṃ.
Akkhātaṃ nūna taṃ tena, yo taṃ sākhamakampayi.
Tadā hi calitā sākhā, manussena migena vā.
Hantvā sākhāhi chādento, āgamissati me bhayanti.
Parantapajātakaṃ ekādasamaṃ.
Gandhāravaggo dutiyo.
Tassuddānaṃ -
Urago vidhuro puna jāgarataṃ, atha kosalādhipa parantapa cāti.
Atha vagguddānaṃ -
Kukku ca puna gandhāro, dveva guttā mahesināti.
Sattakanipātaṃ niṭṭhitaṃ.