2.
Dukanipāto
1.
Paṭhamavaggo
1.
Dukkhavihārasuttaṃ
28.
(Dve dhamme anukkaṭi) vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme dukkhaṃ viharati savighātaṃ saupāyāsaṃ sapariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā. Katamehi dvīhi? Indriyesu aguttadvāratāya ca, bhojane amattaññutāya ca. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme dukkhaṃ viharati savidhātaṃ saupāyāsaṃ sapariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Etāni yassa dvārāni, aguttānidha bhikkhuno.
Kāyadukkhaṃ cetodukkhaṃ, dukkhaṃ so adhigacchati.
Divā vā yadi vā rattiṃ, dukkhaṃ viharati tādiso’’ti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ.
2.
Sukhavihārasuttaṃ
29.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhaṃ viharati avighātaṃ anupāyāsaṃ apariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā. Katamehi dvīhi? Indriyesu guttadvāratāya ca, bhojane mattaññutāya ca. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhaṃ viharati avighātaṃ anupāyāsaṃ apariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Etāni yassa dvārāni, suguttānidha bhikkhuno.
Kāyasukhaṃ cetosukhaṃ, sukhaṃ so adhigacchati.
Divā vā yadi vā rattiṃ, sukhaṃ viharati tādiso’’ti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ.
3.
Tapanīyasuttaṃ
30.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā tapanīyā. Katame dve? Idha, bhikkhave, ekacco akatakalyāṇo hoti, akatakusalo, akatabhīruttāṇo, katapāpo, kataluddo, katakibbiso. So ‘akataṃ me kalyāṇa’ntipi tappati, ‘kataṃ me pāpa’ntipi tappati. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā tapanīyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Manoduccaritaṃ katvā, yañcaññaṃ dosasañhitaṃ.
Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjatī’’ti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ.
4.
Atapanīyasuttaṃ
31.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Dveme, bhikkhave, dhammā atapanīyā. Katame dve? Idha, bhikkhave, ekacco katakalyāṇo hoti, katakusalo, katabhīruttāṇo, akatapāpo, akataluddo, akatakibbiso. So ‘kataṃ me kalyāṇa’ntipi na tappati, ‘akataṃ me pāpa’ntipi na tappati. Ime kho, bhikkhave, dve dhammā atapanīyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Manoduccaritaṃ hitvā, yañcaññaṃ dosasañhitaṃ.
Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ.
5.
Paṭhamasīlasuttaṃ
32.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye. Katamehi dvīhi? Pāpakena ca sīlena, pāpikāya ca diṭṭhiyā. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Etehi dvīhi dhammehi, yo samannāgato naro;
Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjatī’’ti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ.
6.
Dutiyasīlasuttaṃ
33.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge. Katamehi dvīhi? Bhaddakena ca sīlena, bhaddikāya ca diṭṭhiyā. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato puggalo yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Etehi dvīhi dhammehi, yo samannāgato naro;
Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ.
7.
Ātāpīsuttaṃ
34.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Anātāpī, bhikkhave, bhikkhu anottāpī abhabbo sambodhāya, abhabbo nibbānāya, abhabbo anuttarassa yogakkhemassa adhigamāya. Ātāpī ca kho, bhikkhave, bhikkhu ottāpī bhabbo sambodhāya, bhabbo nibbānāya, bhabbo anuttarassa yogakkhemassa adhigamāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Yo thīnamiddhabahulo, ahirīko anādaro;
Abhabbo tādiso bhikkhu, phuṭṭhuṃ sambodhimuttamaṃ.
Saṃyojanaṃ jātijarāya chetvā, idheva sambodhimanuttaraṃ phuse’’ti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ.
8.
Paṭhamanakuhanasuttaṃ
35.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Nayidaṃ, bhikkhave, brahmacariyaṃ vussati janakuhanatthaṃ, na janalapanatthaṃ, na lābhasakkārasilokānisaṃsatthaṃ, na ‘iti maṃ jano jānātū’ti. Atha kho idaṃ, bhikkhave, brahmacariyaṃ vussati saṃvaratthañceva pahānatthañcā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Adesayi so bhagavā, nibbānogadhagāminaṃ.
Ye ye taṃ paṭipajjanti, yathā buddhena desitaṃ;
Dukkhassantaṃ karissanti, satthusāsanakārino’’ti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ.
9.
Dutiyanakuhanasuttaṃ
36.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Nayidaṃ, bhikkhave, brahmacariyaṃ vussati janakuhanatthaṃ, na janalapanatthaṃ, na lābhasakkārasilokānisaṃsatthaṃ, na ‘iti maṃ jano jānātū’ti. Atha kho idaṃ, bhikkhave, brahmacariyaṃ vussati abhiññatthañceva pariññatthañcā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Adesayi so bhagavā, nibbānogadhagāminaṃ.
Ye ye taṃ paṭipajjanti, yathā buddhena desitaṃ;
Dukkhassantaṃ karissanti, satthusāsanakārino’’ti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ.
10.
Somanassasuttaṃ
37.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhasomanassabahulo viharati, yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṃ khayāya. Katamehi dvīhi? Saṃvejanīyesu ṭhānesu saṃvejanena, saṃviggassa ca yoniso padhānena. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhasomanassabahulo viharati, yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṃ khayāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Ātāpī nipako bhikkhu, paññāya samavekkhiya.
Cetosamathamanuyutto, khayaṃ dukkhassa pāpuṇe’’ti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ.
Paṭhamo vaggo niṭṭhito.
Tassuddānaṃ -
Ātāpī nakuhanā dve, somanassena te dasāti.
2.
Dutiyavaggo
1.
Vitakkasuttaṃ
38.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Tathāgataṃ, bhikkhave, arahantaṃ sammāsambuddhaṃ dve vitakkā bahulaṃ samudācaranti - khemo ca vitakko, paviveko ca. Abyāpajjhārāmo, bhikkhave, tathāgato abyāpajjharato. Tamenaṃ, bhikkhave, tathāgataṃ abyāpajjhārāmaṃ abyāpajjharataṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarati - ‘imāyāhaṃ iriyāya na kiñci byābādhemi tasaṃ vā thāvaraṃ vā’ti.
‘‘Pavivekārāmo, bhikkhave, tathāgato pavivekarato. Tamenaṃ, bhikkhave, tathāgataṃ pavivekārāmaṃ pavivekarataṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarati - ‘yaṃ akusalaṃ taṃ pahīna’nti.
‘‘Tasmātiha, bhikkhave, tumhepi abyāpajjhārāmā viharatha abyāpajjharatā. Tesaṃ vo, bhikkhave, tumhākaṃ abyāpajjhārāmānaṃ viharataṃ abyāpajjharatānaṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarissati - ‘imāya mayaṃ iriyāya na kiñci byābādhema tasaṃ vā thāvaraṃ vā’ti.
‘‘Pavivekārāmā, bhikkhave, viharatha pavivekaratā. Tesaṃ vo, bhikkhave, tumhākaṃ pavivekārāmānaṃ viharataṃ pavivekaratānaṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarissati - ‘kiṃ akusalaṃ, kiṃ appahīnaṃ, kiṃ pajahāmā’’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Khemo vitakko paṭhamo udīrito, tato viveko dutiyo pakāsito.
Visantaraṃ taṇhakkhaye vimuttaṃ, taṃ ve muniṃ antimadehadhāriṃ;
Mārañjahaṃ brūmi jarāya pāraguṃ.
Tathūpamaṃ dhammamayaṃ sumedho, pāsādamāruyha samantacakkhu;
Sokāvatiṇṇaṃ janatamapetasoko, avekkhati jātijarābhibhūta’’nti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Paṭhamaṃ.
2.
Desanāsuttaṃ
39.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa dve dhammadesanā pariyāyena bhavanti. Katamā dve? ‘Pāpaṃ pāpakato passathā’ti - ayaṃ paṭhamā dhammadesanā; ‘pāpaṃ pāpakato disvā tattha nibbindatha virajjatha vimuccathā’ti - ayaṃ dutiyā dhammadesanā. Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa imā dve dhammadesanā pariyāyena bhavantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Pariyāyavacanaṃ passa, dve ca dhammā pakāsitā.
Tato virattacittāse, dukkhassantaṃ karissathā’’ti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṃ.
3.
Vijjāsuttaṃ
40.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Avijjā, bhikkhave, pubbaṅgamā akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā anvadeva ahirikaṃ anottappaṃ; vijjā ca kho, bhikkhave, pubbaṅgamā kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā anvadeva hirottappa’’nti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Avijjāmūlikā sabbā, icchālobhasamussayā.
Tato pāpaṃ pasavati, apāyaṃ tena gacchati.
Vijjaṃ uppādayaṃ bhikkhu, sabbā duggatiyo jahe’’ti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Tatiyaṃ.
4.
Paññāparihīnasuttaṃ
41.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Te, bhikkhave, sattā suparihīnā ye ariyāya paññāya parihīnā. Te diṭṭheva dhamme dukkhaṃ viharanti savighātaṃ saupāyāsaṃ sapariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā. Te, bhikkhave, sattā aparihīnā ye ariyāya paññāya aparihīnā. Te diṭṭheva dhamme sukhaṃ viharanti avighātaṃ anupāyāsaṃ apariḷāhaṃ; kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Niviṭṭhaṃ nāmarūpasmiṃ, idaṃ saccanti maññati.
Yāya sammā pajānāti, jātibhavaparikkhayaṃ.
Pihayanti hāsapaññānaṃ, sarīrantimadhārina’’nti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṃ.
5.
Sukkadhammasuttaṃ
42.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Dveme, bhikkhave, sukkā dhammā lokaṃ pālenti. Katame dve? Hirī ca, ottappañca. Ime ce, bhikkhave, dve sukkā dhammā lokaṃ na pāleyyuṃ, nayidha paññāyetha mātāti vā mātucchāti vā mātulānīti vā ācariyabhariyāti vā garūnaṃ dārāti vā. Sambhedaṃ loko agamissa yathā ajeḷakā kukkuṭasūkarā soṇasiṅgālā. Yasmā ca kho, bhikkhave, ime dve sukkā dhammā lokaṃ pālenti tasmā paññāyati mātāti vā mātucchāti vā mātulānīti vā ācariyabhariyāti vā garūnaṃ dārāti vā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Vokkantā sukkamūlā te, jātimaraṇagāmino.
Virūḷhabrahmacariyā te, santo khīṇapunabbhavā’’ti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Pañcamaṃ.
6.
Ajātasuttaṃ
43.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Atthi, bhikkhave, ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ. No cetaṃ, bhikkhave, abhavissa ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ, nayidha jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyetha. Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ, tasmā jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyatī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Jarāmaraṇasaṅghāṭaṃ, roganīḷaṃ pabhaṅguraṃ.
Tassa nissaraṇaṃ santaṃ, atakkāvacaraṃ dhuvaṃ.
Nirodho dukkhadhammānaṃ, saṅkhārūpasamo sukho’’ti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Chaṭṭhaṃ.
7.
Nibbānadhātusuttaṃ
44.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Dvemā, bhikkhave, nibbānadhātuyo. Katame dve? Saupādisesā ca nibbānadhātu, anupādisesā ca nibbānadhātu.
‘‘Katamā ca, bhikkhave, saupādisesā nibbānadhātu? Idha, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ hoti khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto. Tassa tiṭṭhanteva pañcindriyāni yesaṃ avighātattā manāpāmanāpaṃ paccanubhoti, sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedeti. Tassa yo rāgakkhayo, dosakkhayo, mohakkhayo - ayaṃ vuccati, bhikkhave, saupādisesā nibbānadhātu.
‘‘Katamā ca, bhikkhave, anupādisesā nibbānadhātu? Idha, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ hoti khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto. Tassa idheva, bhikkhave, sabbavedayitāni anabhinanditāni sīti bhavissanti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, anupādisesā nibbānadhātu. Imā kho, bhikkhave, dve nibbānadhātuyo’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Ekā hi dhātu idha diṭṭhadhammikā, saupādisesā bhavanettisaṅkhayā;
Anupādisesā pana samparāyikā, yamhi nirujjhanti bhavāni sabbaso.
Te dhammasārādhigamā khaye ratā, pahaṃsu te sabbabhavāni tādino’’ti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Sattamaṃ.
8.
Paṭisallānasuttaṃ
45.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Paṭisallānārāmā, bhikkhave, viharatha paṭisallānaratā, ajjhattaṃ cetosamathamanuyuttā, anirākatajjhānā, vipassanāya samannāgatā, brūhetā suññāgārānaṃ. Paṭisallānārāmānaṃ, bhikkhave, viharataṃ paṭisallānaratānaṃ ajjhattaṃ cetosamathamanuyuttānaṃ anirākatamajjhānānaṃ vipassanāya samannāgatānaṃ brūhetānaṃ suññāgārānaṃ dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ - diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Sammā dhammaṃ vipassanti, kāmesu anapekkhino.
Abhabbā parihānāya, nibbānasseva santike’’ti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṃ.
9.
Sikkhānisaṃsasuttaṃ
46.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Sikkhānisaṃsā, bhikkhave, viharatha paññuttarā vimuttisārā satādhipateyyā. Sikkhānisaṃsānaṃ, bhikkhave, viharataṃ paññuttarānaṃ vimuttisārānaṃ satādhipateyyānaṃ dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ - diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Taṃ ve muniṃ antimadehadhāriṃ, mārañjahaṃ brūmi jarāya pāraguṃ.
Māraṃ sasenaṃ abhibhuyya bhikkhavo, bhavatha jātimaraṇassa pāragā’’ti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Navamaṃ.
10.
Jāgariyasuttaṃ
47.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Jāgaro cassa, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sato sampajāno samāhito pamudito vippasanno ca tattha kālavipassī ca kusalesu dhammesu. Jāgarassa, bhikkhave, bhikkhuno viharato satassa sampajānassa samāhitassa pamuditassa vippasannassa tattha kālavipassino kusalesu dhammesu dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ - diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Suttā jāgaritaṃ seyyo, natthi jāgarato bhayaṃ.
Kālena so sammā dhammaṃ parivīmaṃsamāno, ekodibhūto vihane tamaṃ so.
Saṃyojanaṃ jātijarāya chetvā, idheva sambodhimanuttaraṃ phuse’’ti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dasamaṃ.
11.
Āpāyikasuttaṃ
48.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Dveme, bhikkhave, āpāyikā nerayikā idamappahāya. Katame dve? Yo ca abrahmacārī brahmacāripaṭiñño, yo ca paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carantaṃ amūlakena abrahmacariyena anuddhaṃseti. Ime kho, bhikkhave, dve āpāyikā nerayikā idamappahāyā’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Ubhopi te pecca samā bhavanti, nihīnakammā manujā parattha.
Pāpā pāpehi kammehi, nirayaṃ te upapajjare.
Yañce bhuñjeyya dussīlo, raṭṭhapiṇḍamasaññato’’ti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Ekādasamaṃ.
12.
Diṭṭhigatasuttaṃ
49.
Vuttañhetaṃ bhagavatā, vuttamarahatāti me sutaṃ -
‘‘Dvīhi, bhikkhave, diṭṭhigatehi pariyuṭṭhitā devamanussā olīyanti eke, atidhāvanti eke; cakkhumanto ca passanti.
‘‘Kathañca, bhikkhave, olīyanti eke? Bhavārāmā, bhikkhave, devamanussā bhavaratā bhavasammuditā tesaṃ bhavanirodhāya dhamme desiyamāne cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati nādhimuccati. Evaṃ kho, bhikkhave, olīyanti eke.
‘‘Kathañca, bhikkhave, atidhāvanti eke? Bhaveneva kho paneke aṭṭīyamānā harāyamānā jigucchamānā vibhavaṃ abhinandanti - yato kira, bho, ayaṃ attā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā; etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ etaṃ yāthāvanti. Evaṃ kho, bhikkhave, atidhāvanti eke.
‘‘Kathañca, bhikkhave, cakkhumanto passanti? Idha bhikkhu bhūtaṃ bhūtato passati; bhūtaṃ bhūtato disvā bhūtassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, cakkhumanto passantī’’ti. Etamatthaṃ bhagavā avoca. Tatthetaṃ iti vuccati -
Yathābhūte vimuccanti, bhavataṇhā parikkhayā.
Bhūtassa vibhavā bhikkhu, nāgacchati punabbhava’’nti.
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dvādasamaṃ.
Dutiyo vaggo niṭṭhito.
Tassuddānaṃ -
Anottāpī kuhanā dve ca, saṃvejanīyena te dasa.
Ajātaṃ dhātusallānaṃ, sikkhā jāgariyena ca;
Apāyadiṭṭhiyā ceva, bāvīsati pakāsitāti.
Dukanipāto niṭṭhito.