13.
Terasakanipāto
474.
Ambajātakaṃ (1)
1.
Teheva mantehi na dāni tuyhaṃ, dumapphalā pātubhavanti brahme.
2.
Nakkhattayogañca khaṇañca laddhā, addhāharissambaphalaṃ pahūtaṃ.
3.
Sayaṃ harī ambaphalaṃ pahūtaṃ, vaṇṇena gandhena rasenupetaṃ.
4.
Svājja na pāresi jappampi mantaṃ, ayaṃ so ko nāma tavajja dhammo.
5.
Mā cassu me pucchito nāmagottaṃ, guyhittho atthaṃ vijaheyya manto.
6.
‘‘Mantā ime brāhmaṇassā’’ti micchā, pahīnamanto kapaṇo rudāmi.
7.
Madhuṃ madhutthiko vinde, so hi tassa dumuttamo.
8.
Yamhā dhammaṃ vijāneyya, so hi tassa naruttamo.
9.
Yo uttamatthaṃ kasirena laddhaṃ, mānātimānena vināsayittha.
10.
Rajjūti vā akkame kaṇhasappaṃ, andho yathā jotimadhiṭṭhaheyya;
Evampi maṃ tvaṃ khalitaṃ sapañña, pahīnamantassa punappadāhi.
11.
Pakatimpi te attamano asaṃsiṃ, dhamme ṭhitaṃ taṃ na jaheyya manto.
12.
Kiñcāpi laddhā jīvituṃ appapañño, vināsayī alikaṃ bhāsamāno.
13.
Mante mayaṃ tādisake na dema, kuto mantā gaccha na mayha ruccasīti.
Ambajātakaṃ paṭhamaṃ.
475.
Phandanajātakaṃ (2)
14.
Puṭṭho me samma akkhāhi, kiṃ dāruṃ chetumicchasi.
15.
Puṭṭho me samma akkhāhi, kiṃ dāruṃ nemiyā daḷhaṃ.
16.
Rukkho ca phandano nāma, taṃ dāruṃ nemiyā daḷhaṃ.
17.
Puṭṭho me samma akkhāhi, yathā jānemu phandanaṃ.
18.
So rukkho phandano nāma, yassa mūle ahaṃ ṭhito.
19.
Sabbassa te kammaniyo, ayaṃ hessati phandano.
20.
Mayhampi vacanaṃ atthi, bhāradvāja suṇohi me.
21.
Tena nemiṃ pasāresi, evaṃ daḷhataraṃ siyā.
22.
Jātānañca ajātānaṃ, issānaṃ dukkhamāvahi.
23.
Aññamaññaṃ vivādena, aññamaññamaghātayuṃ.
24.
Mayūranaccaṃ naccanti, yathā te issaphandanā.
25.
Sammodatha mā vivadatha, mā hotha issaphandanā.
26.
Sāmaggirato dhammaṭṭho, yogakkhemā na dhaṃsatīti.
Phandanajātakaṃ dutiyaṃ.
476.
Javanahaṃsajātakaṃ (3)
27.
Issarosi anuppatto, yamidhatthi pavedaya.
28.
Disvā ca sutvā ca piyā bhavanti, kaccinnu me pīyasi dassanena.
29.
Evaṃ piyadassano me, vasa haṃsa mamantike.
30.
Matto ca ekadā vajje, ‘‘haṃsarājaṃ pacantu me’’.
31.
Na cāpi majjaṃ pissāmi, yāva me vacchasī ghare.
32.
Manussavassitaṃ rāja, dubbijānataraṃ tato.
33.
Yo pubbe sumano hutvā, pacchā sampajjate diso.
34.
Santikepi hi so dūre, yasmiṃ nāvisate mano.
35.
Antopi so hoti paduṭṭhacitto, pāraṃ samuddassa paduṭṭhacitto.
36.
Ārā santo saṃvasanti, manasā raṭṭhavaḍḍhana.
37.
Āmanta kho taṃ gacchāma, purā te homa appiyā.
38.
Paricārakānaṃ sataṃ, vacanaṃ na karosi no;
Evaṃ taṃ abhiyācāma, puna kayirāsi pariyāyaṃ.
39.
Tuyhañcāpi mahārāja, mayhañca raṭṭhavaḍḍhana;
Appeva nāma passemu, ahoratānamaccayeti.
Javanahaṃsajātakaṃ tatiyaṃ.
477.
Cūḷanāradajātakaṃ (4)
40.
Aggīpi te na hāpito, kiṃ nu mandova jhāyasi.
41.
Dukkho vāso araññasmiṃ, raṭṭhaṃ icchāmi gantave.
42.
Ācāraṃ brahme sikkheyyaṃ, taṃ dhammaṃ anusāsa maṃ.
43.
Raṭṭhe rocayase vāsaṃ, taṃ dhammaṃ nisāmehi me.
44.
Paṅke ca mā visīdittho, yatto cāsīvise care.
45.
Kaṃ tvaṃ āsīvisaṃ brūsi, taṃ me akkhāhi pucchito;
46.
Manuñño surabhī vaggu, sādu khuddarasūpamo;
Visaṃ tadāhu ariyā se, brahmacariyassa nārada.
47.
Haranti yuvino cittaṃ, tūlaṃ bhaṭṭhaṃva māluto;
Papāto eso akkhāto, brahmacariyassa nārada.
48.
Paṅko eso ca akkhāto, brahmacariyassa nārada.
49.
Te tādise manussinde, mahante tāta nārada.
50.
Āsīvisoti akkhāto, brahmacariyassa nārada.
51.
Yadettha kusalaṃ jaññā, tattha ghāsesanaṃ care.
52.
Mitaṃ khāde mitaṃ bhuñje, na ca rūpe manaṃ kare.
53.
Ārakā parivajjehi, yānīva visamaṃ pathanti.
Cūḷanāradajātakaṃ catutthaṃ.
478.
Dūtajātakaṃ (5)
54.
Tesaṃ puṭṭho na byākāsi, dukkhaṃ guyhamataṃ nu te.
55.
Mā kho naṃ tassa akkhāhi, yo taṃ dukkhā na mocaye.
56.
Vippamoceyya dhammena, kāmaṃ tassa pavedaya.
57.
Manussavassitaṃ rāja, dubbijānataraṃ tato.
58.
Yo pubbe sumano hutvā, pacchā sampajjate diso.
59.
Ānandino tassa bhavantimittā, hitesino tassa dukhī bhavanti.
60.
Akkheyya tibbāni parassa dhīro, saṇhaṃ giraṃ atthavatiṃ pamuñce.
61.
Ekova tibbāni saheyya dhīro, saccaṃ hirottappamapekkhamāno.
62.
Bhikkhamāno mahārāja, ācariyassa dhanatthiko.
63.
Alatthaṃ satta nikkhāni, suvaṇṇassa janādhipa;
Te me naṭṭhā mahārāja, tasmā socāmahaṃ bhusaṃ.
64.
Nālaṃ dukkhā pamocetuṃ, tasmā tesaṃ na byāhariṃ.
65.
Alaṃ dukkhā pamocetuṃ, tasmā tuyhaṃ pavedayiṃ.
66.
Jātarūpamaye nikkhe, suvaṇṇassa catuddasāti.
Dūtajātakaṃ pañcamaṃ.
479.
Kāliṅgabodhijātakaṃ (6)
67.
Agamā bodhisamīpaṃ, nāgena mahānubhāvena.
68.
Cakkaṃ vattayato pariggahetvā, pañjalī idamavoca.
69.
Idha anadhivarā buddhā, abhisambuddhā virocanti.
70.
Pathaviyā nābhiyaṃ maṇḍo, iti no sutaṃ mante mahārāja.
71.
Pathaviyā ayaṃ maṇḍo, orohitvā namo karohi.
72.
Ettāvatā padesaṃ te, nāgā neva mupayanti.
73.
Ettāvatā padeso, sakkā nāgena mupagantuṃ.
74.
Sampesesi nāgaṃ ñassāma, mayaṃ yathimassidaṃ vacanaṃ.
75.
Paṭisakkitvā nisīdi, garuṃva bhāraṃ asahamāno.
76.
Rājānaṃ kāliṅgaṃ, taramāno ajjhabhāsittha;
Aññaṃ saṅkama nāgaṃ, nāgo khīṇāyuko mahārāja.
77.
Saṅkanteva raññe, nāgo tattheva pati bhumyā;
Veyyañjanikavaco, yathā tathā ahu nāgo.
78.
Tvameva asi sambuddho, sabbaññū sabbadassāvī.
79.
Veyyañjanikā hi mayaṃ, buddhā sabbaññuno mahārāja.
80.
Āgamabalasā hi mayaṃ, buddhā sabbaṃ pajānanti.
81.
Mālāvilepanaṃ abhiharitvā atha rājā manupāyāsi.
82.
Pūjesi rājā kāliṅgo, bodhimaṇḍamanuttaranti.
Kāliṅgabodhijātakaṃ chaṭṭhaṃ.
480.
Akittijātakaṃ (7)
83.
Kiṃ patthayaṃ mahābrahme, eko sammasi ghammani.
84.
Sammohamaraṇaṃ dukkhaṃ, tasmā sammāmi vāsava.
85.
Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.
86.
Yena putte ca dāre ca, dhanadhaññaṃ piyāni ca;
Laddhā narā na tappanti, so lobho na mayī vase.
87.
Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.
88.
Khettaṃ vatthuṃ hiraññañca, gavassaṃ dāsaporisaṃ;
Yena jātena jīyanti, so doso na mayī vase.
89.
Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.
90.
Bālaṃ na passe na suṇe, na ca bālena saṃvase;
Bālenallāpa sallāpaṃ, na kare na ca rocaye.
91.
Kena kassapa bālassa, dassanaṃ nābhikaṅkhasi.
92.
Dunnayo seyyaso hoti, sammā vutto pakuppati;
Vinayaṃ so na jānāti, sādhu tassa adassanaṃ.
93.
Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.
94.
Dhīraṃ passe suṇe dhīraṃ, dhīrena saha saṃvase;
Dhīrenallāpasallāpaṃ, taṃ kare tañca rocaye.
95.
Kena kassapa dhīrassa, dassanaṃ abhikaṅkhasi.
96.
Sunayo seyyaso hoti, sammā vutto na kuppati;
Vinayaṃ so pajānāti, sādhu tena samāgamo.
97.
Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.
98.
Tato ratyā vivasāne, sūriyuggamanaṃ pati;
99.
Dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ, etaṃ sakka varaṃ vare.
100.
Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.
101.
Na maṃ puna upeyyāsi, etaṃ sakka varaṃ vare.
102.
Dassanaṃ abhikaṅkhanti, kiṃ nu me dassane bhayaṃ.
103.
Disvā tapo pamajjeyya, etaṃ te dassane bhayanti.
Akittijātakaṃ sattamaṃ.
481.
Takkāriyajātakaṃ (8)
104.
Takkāriye sobbhamimaṃ patāmi, na kireva sādhu ativelabhāṇī.
105.
Attānameva garahāsi ettha, ācera yaṃ taṃ nikhaṇanti sobbhe.
106.
Naggovahaṃ vatthayugañca jīno, ayampi attho bahutādisova.
107.
So piṃsito meṇḍasirehi tattha, ayampi attho bahutādisova.
108.
Sabbeva te bhinnasirā sayiṃsu, ayampi attho bahutādisova.
109.
Teneva tassā galakāvakantaṃ, ayampi attho bahutādisova.
110.
Ekañca naṃ sāyamāse pacantu, ekaṃ punappātarāse pacantu.
111.
Dubbhāsitaṃ saṅkamāno kileso, tasmā tuṇhī kimpurisā na bālyā.
112.
Imañca kho dentu mahānasāya, pātova naṃ pātarāse pacantu.
113.
Tvaṃ nāthosi mahārāja, nāthohaṃ bhariyāya me;
114.
Yeneva eko labhate pasaṃsaṃ, teneva añño labhate ninditāraṃ.
115.
Paccekacittā puthu sabbasattā, kassīdha cittassa vase na vatte.
116.
So dāni mutto sukhito arogo, vācākirevattavatī narānanti.
Takkāriyajātakaṃ aṭṭhamaṃ.
482.
Rurumigarājajātakaṃ (9)
117.
Yo metaṃ migamakkhāti, migānaṃ migamuttamaṃ.
118.
Ahaṃ te migamakkhissaṃ, migānaṃ migamuttamaṃ.
119.
Indagopakasañchannā, ettheso tiṭṭhate migo.
120.
Migo ca disvā rājānaṃ, dūrato ajjhabhāsatha.
121.
Ko nu te idamakkhāsi, ettheso tiṭṭhate migo.
122.
Soyaṃ me idamakkhāsi, ettheso tiṭṭhate migo.
123.
Kaṭṭhaṃ niplavitaṃ seyyo, na tvevekacci yo naro.
124.
Bhayañhi maṃ vindatinapparūpaṃ, sutvāna taṃ mānusiṃ bhāsamānaṃ.
125.
Tatonidānaṃ bhayamāgataṃ mama, dukkho have rāja asabbhi saṅgamo.
126.
Hanāmi taṃ mittadubbhiṃ akiccakāriṃ, yo tādisaṃ kammakataṃ na jāne.
127.
Kāmaṃ gharaṃ gacchatu pāpadhammo, yañcassa bhaṭṭhaṃ tadetassa dehi;
Ahañca te kāmakaro bhavāmi.
128.
Kāmaṃ gharaṃ gacchatu pāpadhammo, yañcassa bhaṭṭhaṃ tadetassa dammi;
Ahañca te kāmacāraṃ dadāmi.
129.
Manussavassitaṃ rāja, dubbijānataraṃ tato.
130.
Yo pubbe sumano hutvā, pacchā sampajjate diso.
131.
Migā sassāni khādanti, taṃ devo paṭisedhatu.
132.
Na tvevāhaṃ ruruṃ dubbhe, datvā abhayadakkhiṇaṃ.
133.
Na tvevāhaṃ migarājassa, varaṃ datvā musā bhaṇeti.
Rurumigarājajātakaṃ navamaṃ.
483.
Sarabhamigajātakaṃ (10)
134.
Passāmi vohaṃ attānaṃ, yathā icchiṃ tathā ahu.
135.
Passāmi vohaṃ attānaṃ, udakā thalamubbhataṃ.
136.
Passāmi vohaṃ attānaṃ, yathā icchiṃ tathā ahu.
137.
Passāmi vohaṃ attānaṃ, udakā thalamubbhataṃ.
138.
Bahū hi phassā ahitā hitā ca, avitakkitā maccamupabbajanti.
139.
Na hi cintāmayā bhogā, itthiyā purisassa vā.
140.
Alīnacittassa tuvaṃ, vikkantamanujīvasi.
141.
Dukkhūpanītaṃ maccumukhā pamocayi, alīnacittaṃ taṃ migaṃ vadesi.
142.
Vivaṭṭacchaddo nusi sabbadassī, ñāṇaṃ nu te brāhmaṇa bhiṃsarūpaṃ.
143.
Gāthāpadānañca subhāsitānaṃ, atthaṃ tadānenti janinda dhīrā.
144.
Nunno saro sarabhaṃ hantu khippaṃ, annañhi etaṃ varapañña rañño.
145.
Pubbe katañca apacāyamāno, tasmā migaṃ sarabhaṃ no hanāmi.
146.
Etaṃ hantvā manussinda, bhavassu amarādhipo.
147.
Saputtadāro naravīraseṭṭha, gantvā tuvaṃ vetaraṇiṃ yamassa.
148.
Gacchemu taṃ vetaraṇiṃ yamassa, na tveva hañño mama pāṇado yo.
149.
Taṃ tādisaṃ pubbakiccaṃ saranto, jānaṃ mahābrahme kathaṃ haneyyaṃ.
150.
Nārīgaṇehi paricāriyanto, modassu raṭṭhe tidiveva vāsavo.
151.
Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ, anindito saggamupehi ṭhānanti.
Sarabhamigajātakaṃ dasamaṃ.
Terasakanipātaṃ niṭṭhitaṃ.
Tassuddānaṃ -
Atha bodhi akitti sutakkarinā, atha rurumigenaparo sarabhoti.
