6.
Chakkanipāto
1.
Avāriyavaggo
376.
Avāriyajātakaṃ (6-1-1)
Kuddhaṃ appaṭikujjhanto, rājā raṭṭhassa pūjito.
Sabbattha anusāsāmi, māsu kujjha rathesabha.
Pubbe janaṃ tāretvāna, pacchā yācati vetanaṃ;
Tenassa bhaṇḍanaṃ hoti, na ca bhogehi vaḍḍhati.
Añño hi tiṇṇassa mano, añño hoti pāresino.
Sabbattha anusāsāmi, māsu kujjhittha nāvika.
Tāyevānusāsaniyā, nāviko paharī mukhaṃ.
Migova jātarūpena, na tenatthaṃ abandhi sūti.
Avāriyajātakaṃ paṭhamaṃ.
377.
Setaketujātakaṃ (6-1-2)
Mātā pitā disatā setaketu, ācariyamāhu disataṃ pasatthā.
Esā disā paramā setaketu, yaṃ patvā dukkhī sukhino bhavanti.
Kacci nu te mānusake payoge, idaṃ vidū parimuttā apāyā.
Sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā.
Maññāmi vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇameva saccaṃ.
Kittiñhi pappoti adhicca vede, santiṃ puṇeti caraṇena dantoti.
Setaketujātakaṃ dutiyaṃ.
378.
Darīmukhajātakaṃ (6-1-3)
Rajo ca dhūmo ca mayā pakāsitā, hitvā tuvaṃ pabbaja brahmadatta.
Taṃ nussahe jīvikattho pahātuṃ, kāhāmi puññāni anappakāni.
Idameva seyyo iti maññamāno, punappunaṃ gabbhamupeti mando.
Sattā sakāye na jahanti giddhā, ye honti kāmesu avītarāgā.
Yaṃ yañhi kāyena phusanti tāvade, sabbaṃ asātaṃ dukhameva kevalaṃ.
Citrāhi gāthāhi subhāsitāhi, darīmukho nijjhāpayi sumedhanti.
Darīmukhajātakaṃ tatiyaṃ.
379.
Nerujātakaṃ (6-1-4)
Sabbeva sadisā homa, imaṃ āgamma pabbataṃ.
Sabbeva sadisā honti, ayaṃ ko nāma pabbato.
Idha vaṇṇena sampannā, vasanti sabbapāṇino.
Hīnasammānanā vāpi, na tattha vasatiṃ vase.
Na tattha santo vasanti, avisesakare nare.
Avisesakaro neru, handa neruṃ jahāmaseti.
Nerujātakaṃ catutthaṃ.
380.
Āsaṅkajātakaṃ (6-1-5)
Tassā vassasahassena, ekaṃ nibbattate phalaṃ.
Āsīseva tuvaṃ rāja, āsā phalavatī sukhā.
Tassa cāsā samijjhati, tāva dūragatā satī;
Āsīseva tuvaṃ rāja, āsā phalavatī sukhā.
Mālā sereyyakasseva, vaṇṇavantā agandhikā.
Adadaṃ avissajaṃ bhogaṃ, sandhi tenassa jīrati.
Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā.
Saṅke pāṇūparodhāya, handa dāni vajāmahaṃ.
Āgamehi mahārāja, pitaraṃ āmantayāmahanti.
Āsaṅkajātakaṃ pañcamaṃ.
381.
Migālopajātakaṃ (6-1-6)
Atuccaṃ tāta patasi, abhūmiṃ tāta sevasi.
Tato tāta nivattassu, māssu etto paraṃ gami.
Akkhittā vātavegena, naṭṭhā te sassatīsamā.
Kālavāte atikkamma, verambhānaṃ vasaṃ agā.
Sabbe byasanamāpāduṃ, anovādakare dije.
Atisīmacaro ditto, gijjhovātītasāsano;
Sabbe byasanaṃ papponti, akatvā buddhasāsananti.
Migālopajātakaṃ chaṭṭhaṃ.
382.
Sirikāḷakaṇṇijātakaṃ (6-1-7)
Kā vā tvaṃ kassa vā dhītā, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ.
Ahaṃ kāḷī alakkhikā, kāḷakaṇṇīti maṃ vidū;
Okāsaṃ yācito dehi, vasemu tava santike.
Puṭṭhā me kāḷi akkhāhi, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ.
So mayhaṃ puriso kanto, laddhaṃ yassa vinassati.
Kaṇḍakavāco pharuso, so me kantataro tato.
Ovajjamāno kuppati, seyyaṃ so atimaññati.
So mayhaṃ puriso kanto, tasmiṃ homi anāmayā.
Aññaṃ janapadaṃ gaccha, nigame rājadhāniyo.
Santi loke alakkhikā, saṅgharanti bahuṃ dhanaṃ;
Ahaṃ devo ca me bhātā, ubho naṃ vidhamāmase.
Kā vā tvaṃ kassa vā dhītā, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ.
Ahaṃ sirī ca lakkhī ca, bhūripaññāti maṃ vidū;
Okāsaṃ yācito dehi, vasemu tava santike.
Puṭṭhā me lakkhi akkhāhi, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ.
Khudhaṃ pipāsaṃ abhibhuyya sabbaṃ, rattintivaṃ yo satataṃ niyutto;
Kālāgatañca na hāpeti atthaṃ, so me manāpo nivise ca tamhi.
Saṅgāhako sakhilo saṇhavāco, mahattapattopi nivātavutti;
Tasmiṃhaṃ pose vipulā bhavāmi, ūmi samuddassa yathāpi vaṇṇaṃ.
Atthaṃ carantaṃ athavā anatthaṃ, āvī raho saṅgahameva vatte.
Vācaṃ na vajjā pharusaṃ kadāci, matassa jīvassa ca tassa homi.
Taṃ dittarūpaṃ visamaṃ carantaṃ, karīsaṭhānaṃva vivajjayāmi.
Na hi lakkhiṃ alakkhiṃ vā, añño aññassa kārakoti.
Sirikāḷakaṇṇijātakaṃ sattamaṃ.
383.
Kukkuṭajātakaṃ (6-1-8)
Oroha dumasākhāya, mudhā bhariyā bhavāmi te.
Migī pakkhī asaññuttā, aññaṃ pariyesa sāmikaṃ.
Vinda maṃ ariyena vedena, sāvaya maṃ yadicchasi.
Na tvaṃ ariyena vedena, mamaṃ bhattāramicchasi.
Nenti saṇhāhi vācāhi, biḷārī viya kukkuṭaṃ.
Amittavasamanveti, pacchā ca anutappati.
Muccate sattusambādhā, kukkuṭova biḷāriyāti.
Kukkuṭajātakaṃ aṭṭhamaṃ.
384.
Dhammadhajajātakaṃ (6-1-9)
Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi ca.
Ekapādena tiṭṭhanto, dhammamevānusāsati.
Bhutvā aṇḍañca potañca, dhammo dhammoti bhāsati.
Vācāya no ca kāyena, na taṃ dhammaṃ adhiṭṭhito.
Dhammadhajo gāmanigamāsusādhu, dujjāno purisena bālisena.
Chavañhimaṃ vināsetha, nāyaṃ saṃvāsanārahoti.
Dhammadhajajātakaṃ navamaṃ.
385.
Nandiyamigarājajātakaṃ (6-1-10)
Vajjāsi nandiyaṃ nāma, puttaṃ asmākamorasaṃ;
Mātā pitā ca te vuddhā, te taṃ icchanti passituṃ.
Taṃ rājapiṇḍaṃ avabhottuṃ, nāhaṃ brāhmaṇa mussahe.
Tadāhaṃ sukhito mutto, api passeyya mātaraṃ.
Nandiyo nāma nāmena, abhirūpo catuppado.
Dhanuṃ ārajjaṃ katvāna, usuṃ sannayha kosalo.
Tadāhaṃ sukhito mutto, mātaraṃ daṭṭhumāgatoti.
Nandiyamigarājajātakaṃ dasamaṃ.
Avāriyavaggo paṭhamo.
Tassuddānaṃ -
Apananda sirī ca sucittavaro, atha dhammika nandimigena dasāti.
2.
Kharaputtavaggo
386.
Kharaputtajātakaṃ (6-2-1)
Passa bālo rahokammaṃ, āvikubbaṃ na bujjhati.
Rajjuyā hi parikkhitto, vaṅkoṭṭho ohitomukho.
So ca bālataro samma, yaṃ tvaṃ vahasi senakaṃ.
Atha kena senako bālo, taṃ me akkhāhi pucchito.
Tena jahissatattānaṃ, sā cevassa na hessati.
Attāva seyyo paramā ca seyyo, labbhā piyā ocitatthena pacchāti.
Kharaputtajātakaṃ paṭhamaṃ.
387.
Sūcijātakaṃ (6-2-2)
Sukhumaṃ tikhiṇaggañca, ko sūciṃ ketumicchati.
83.
Ghanaghātimaṃ paṭithaddhaṃ, ko sūciṃ ketumicchati.
Koyaṃ kammāragāmasmiṃ, sūciṃ vikketumicchati.
Koyaṃ kammāragāmasmiṃ, sūciṃ vikketumicchati.
Ācariyāva jānanti, kammaṃ sukatadukkaṭaṃ.
Tayā ca maṃ nimanteyya, yañcatthaññaṃ ghare dhananti.
Sūcijātakaṃ dutiyaṃ.
388.
Tuṇḍilajātakaṃ (6-2-3)
Bahuke jane pāsapāṇike, no ca kho me paṭibhāti bhuñjituṃ.
Appossukko bhuñja tuṇḍila, maṃsatthāya hi positāmhase.
Gaṇhāhi navaṃ vilepanaṃ, yassa gandho na kadāci chijjati.
Katamañca navaṃ vilepanaṃ, yassa gandho na kadāci chijjati.
Sīlañca navaṃ vilepanaṃ, tassa gandho na kadāci chijjati.
Puṇṇāya ca puṇṇamāsiyā, ramamānāva jahanti jīvitanti.
Tuṇḍilajātakaṃ tatiyaṃ.
389.
Suvaṇṇakakkaṭajātakaṃ (6-2-4)
Tenābhibhūto kapaṇaṃ rudāmi, hare sakhā kissa nu maṃ jahāsi.
Sakhā sakhāraṃ paritāyamāno, bhujaṅgamaṃ kakkaṭako gahesi.
Pucchāmi taṃ āyatacakkhunetta, atha kissa hetumha ubho gahītā.
Tasmiṃ mate dukkhamanappakaṃ me, ahañca eso ca ubho na homa.
Sāduñca thūlañca muduñca maṃsaṃ, kākāpi maṃ disvāna viheṭhayeyyuṃ.
Mamañca kākañca pamuñca khippaṃ, pure visaṃ gāḷhamupeti maccaṃ.
Purisañca disvāna sukhiṃ arogaṃ, kākaṃ pamokkhāmi yatheva sappaṃ.
Ānandabhaddo kakkaṭako ahosi, ahaṃ tadā brāhmaṇo homi satthāti.
Suvaṇṇakakkaṭajātakaṃ catutthaṃ.
390.
Mayhakajātakaṃ (6-2-5)
Pakkaṃ pipphalimāruyha, mayhaṃ mayhanti kandati.
Bhutvāna pipphaliṃ yanti, vilapatveva so dijo.
Nevattano na ñātīnaṃ, yathodhiṃ paṭipajjati.
Anubhoti sakiṃ kiñci, na saṅgaṇhāti ñātake.
Rājāno atha vā corā, dāyadā ye va appiyā;
Dhanamādāya gacchanti, vilapatveva so naro.
Tena so kittiṃ pappoti, pecca sagge pamodatīti.
Mayhakajātakaṃ pañcamaṃ.
391.
Vijjādharajātakaṃ (6-2-6)
Seyyo nu te so udavā sarikkho, nāmaṃ parassattano cāpi brūhi.
Ahañca te nāmadheyyaṃ vadāmi, sakkohamasmī tidasānamindo.
Pucchāmi taṃ devarājetamatthaṃ, ito cuto kiṃ labhate sukhaṃ so.
Diṭṭheva dhamme labhate pasaṃsaṃ, saggañca so yāti sarīrabhedā.
Bhikkhuñca disvāna tuvañca sakka, kāhāmi puññāni anappakāni.
Bhikkhuñca disvāna mamañca rāja, karohi puññāni anappakāni.
Nihacca mānaṃ abhivādayissaṃ, sutvāna devinda subhāsitānīti.
Vijjādhara jātakaṃ chaṭṭhaṃ.
392.
Siṅghapupphajātakaṃ (6-2-7)
Ekaṅgametaṃ theyyānaṃ, gandhathenosi mārisa.
Atha kena nu vaṇṇena, gandhathenoti vuccati.
Evaṃ ākiṇṇakammanto, kasmā eso na vuccati.
Tasmiṃ me vacanaṃ natthi, tañcārahāmi vattave.
Vālaggamattaṃ pāpassa, abbhāmattaṃva khāyati.
Punapi yakkha vajjāsi, yadā passasi edisaṃ.
Tvameva bhikkhu jāneyya, yena gaccheyya suggatinti.
Siṅghapuppha jātakaṃ sattamaṃ.
393.
Vighāsādajātakaṃ (6-2-8)
Diṭṭheva dhamme pāsaṃsā, samparāye ca suggatī.
Idaṃ suṇātha sodariyā, amhevāyaṃ pasaṃsati.
Ucchiṭṭhabhojino tumhe, na tumhe vighāsādino.
Vighāseneva yāpentā, mayaṃ ce bhoto gārayhā;
Ke nu bhoto pasaṃsiyā.
Ucchiṭṭheneva yāpentā, maññivho vighāsādino.
Datvāva sesaṃ bhuñjanti, te janā vighāsādinoti.
Vighāsādajātakaṃ aṭṭhamaṃ.
394.
Vaṭṭakajātakaṃ (6-2-9)
Atha kena nu vaṇṇena, kiso tvamasi vāyasa.
Niccaṃ ubbiggahadayassa, kuto kākassa daḷhiyaṃ.
Laddho piṇḍo na pīṇeti, kiso tenasmi vaṭṭaka.
Atha kena nu vaṇṇena, thūlo tvamasi vaṭṭaka.
Laddhāladdhena yāpento, thūlo tenasmi vāyasa.
Susaṅgahitamānassa, vuttī susamudānayāti.
Vaṭṭakajātakaṃ navamaṃ.
395.
Pārāvatajātakaṃ (6-2-10)
Sukatā massukuttiyā, sobhate vata me sakhā.
Cirassaṃ nhāpitaṃ laddhā, lomaṃ taṃ ajjaṃ hārayiṃ.
Atha kiñcarahi te samma, kaṇṭhe kiṇikiṇāyati.
Tesāhaṃ anusikkhāmi, mā tvaṃ maññi davā kataṃ.
Kārayissāmi te samma, maṇiñcāpi dadāmi te.
Āmanta kho taṃ gacchāmi, piyaṃ me tava dassananti.
Pārāvatajātakaṃ dasamaṃ.
Kharaputtavaggo dutiyo.
Tassuddānaṃ -
Atha pañjali vārija mejjha puna, atha vaṭṭa kapotavarena dasāti.
Atha vagguddānaṃ -
Avāriyā ca kharo ca, dve ca vuttā subyañjanāti.
Chakkanipātaṃ niṭṭhitaṃ.