3.
Mahāvaggo
1.
Pabbajjāsuttaṃ
Yathā vīmaṃsamāno so, pabbajjaṃ samarocayi.
Abbhokāsova pabbajjā, iti disvāna pabbaji.
Vacīduccaritaṃ hitvā, ājīvaṃ parisodhayi.
Piṇḍāya abhihāresi, ākiṇṇavaralakkhaṇo.
Disvā lakkhaṇasampannaṃ, imamatthaṃ abhāsatha.
Caraṇena ca sampanno, yugamattañca pekkhati.
Rājadūtābhidhāvantu, kuhiṃ bhikkhu gamissati’’.
Kuhiṃ gamissati bhikkhu, kattha vāso bhavissati.
Khippaṃ pattaṃ apūresi, sampajāno paṭissato.
417.
Paṇḍavaṃ abhihāresi, ettha vāso bhavissati.
418.
Tesu ekova āgantvā, rājino paṭivedayi.
Nisinno byagghusabhova, sīhova girigabbhare’’.
Taramānarūpo niyyāsi, yena paṇḍavapabbato.
Pattiko upasaṅkamma, āsajja naṃ upāvisi.
Kathaṃ so vītisāretvā, imamatthaṃ abhāsatha.
Vaṇṇārohena sampanno, jātimā viya khattiyo.
Dadāmi bhoge bhuñjassu, jātiṃ akkhāhi pucchito’’.
Dhanavīriyena sampanno, kosalesu niketino.
Tamhā kulā pabbajitomhi, na kāme abhipatthayaṃ.
Padhānāya gamissāmi, ettha me rañjatī mano’’ti.
Pabbajjāsuttaṃ paṭhamaṃ niṭṭhitaṃ.
2.
Padhānasuttaṃ
Viparakkamma jhāyantaṃ, yogakkhemassa pattiyā.
‘Kiso tvamasi dubbaṇṇo, santike maraṇaṃ tava.
Jīva bho jīvitaṃ seyyo, jīvaṃ puññāni kāhasi.
Pahūtaṃ cīyate puññaṃ, kiṃ padhānena kāhasi.
Imā gāthā bhaṇaṃ māro, aṭṭhā buddhassa santike.
‘‘Pamattabandhu pāpima, yenatthena idhāgato.
Yesañca attho puññena, te māro vattumarahati.
Evaṃ maṃ pahitattampi, kiṃ jīvamanupucchasi.
Kiñca me pahitattassa, lohitaṃ nupasussaye.
Maṃsesu khīyamānesu, bhiyyo cittaṃ pasīdati;
Bhiyyo sati ca paññā ca, samādhi mama tiṭṭhati.
Kāmesu nāpekkhate cittaṃ, passa sattassa suddhataṃ.
Tatiyā khuppipāsā te, catutthī taṇhā pavuccati.
Sattamī vicikicchā te, makkho thambho te aṭṭhamo.
Yo cattānaṃ samukkaṃse, pare ca avajānati.
Na naṃ asūro jināti, jetvā ca labhate sukhaṃ.
Saṅgāme me mataṃ seyyo, yaṃ ce jīve parājito.
Tañca maggaṃ na jānanti, yena gacchanti subbatā.
Yuddhāya paccuggacchāmi, mā maṃ ṭhānā acāvayi.
Taṃ te paññāya bhecchāmi, āmaṃ pattaṃva asmanā.
Raṭṭhā raṭṭhaṃ vicarissaṃ, sāvake vinayaṃ puthū.
Akāmassa te gamissanti, yattha gantvā na socare’’.
Otāraṃ nādhigacchissaṃ, sambuddhassa satīmato.
Apettha muduṃ vindema, api assādanā siyā.
Kākova selamāsajja, nibbijjāpema gotamaṃ’’.
Tato so dummano yakkho, tatthevantaradhāyathāti.
Padhānasuttaṃ dutiyaṃ niṭṭhitaṃ.
3.
Subhāsitasuttaṃ
Evaṃ me sutaṃ - eka samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi - ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca -
‘‘Catūhi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, na dubbhāsitā, anavajjā ca ananuvajjā ca viññūnaṃ. Katamehi catūhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu subhāsitaṃyeva bhāsati no dubbhāsitaṃ, dhammaṃyeva bhāsati no adhammaṃ, piyaṃyeva bhāsati no appiyaṃ, saccaṃyeva bhāsati no alikaṃ. Imehi kho, bhikkhave, catūhi aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, no dubbhāsitā, anavajjā ca ananuvajjā ca viññūna’’nti. Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā -
Piyaṃ bhaṇe nāppiyaṃ taṃ tatiyaṃ, saccaṃ bhaṇe nālikaṃ taṃ catuttha’’nti.
Atha kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca - ‘‘paṭibhāti maṃ bhagavā, paṭibhāti maṃ sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ vaṅgīsā’’ti bhagavā avoca. Atha kho āyasmā vaṅgīso bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi -
Pare ca na vihiṃseyya, sā ve vācā subhāsitā.
Yaṃ anādāya pāpāni, paresaṃ bhāsate piyaṃ.
Sacce atthe ca dhamme ca, āhu santo patiṭṭhitā.
Dukkhassantakiriyāya, sā ve vācānamuttamā’’ti.
Subhāsitasuttaṃ tatiyaṃ niṭṭhitaṃ.
4.
Sundarikabhāradvājasuttaṃ
Evaṃ me sutaṃ - ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati sundarikāya nadiyā tīre. Tena kho pana samayena sundarikabhāradvājo brāhmaṇo sundarikāya nadiyā tīre aggiṃ juhati, aggihuttaṃ paricarati. Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo aggiṃ juhitvā aggihuttaṃ paricaritvā uṭṭhāyāsanā samantā catuddisā anuvilokesi - ‘‘ko nu kho imaṃ habyasesaṃ bhuñjeyyā’’ti? Addasā kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ avidūre aññatarasmiṃ rukkhamūle sasīsaṃ pārutaṃ nisinnaṃ; disvāna vāmena hatthena habyasesaṃ gahetvā dakkhiṇena hatthena kamaṇḍaluṃ gahetvā yena bhagavā tenupasaṅkami.
Atha kho bhagavā sundarikabhāradvājassa brāhmaṇassa padasaddena sīsaṃ vivari. Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo - ‘‘muṇḍo ayaṃ bhavaṃ, muṇḍako ayaṃ bhava’’nti tatova puna nivattitukāmo ahosi. Atha kho sundarikabhāradvājassa brāhmaṇassa etadahosi - ‘‘muṇḍāpi hi idhekacce brāhmaṇā bhavanti, yaṃnūnāhaṃ upasaṅkamitvā jātiṃ puccheyya’’nti. Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca - ‘‘kiṃjacco bhava’’nti?
Atha kho bhagavā sundarikabhāradvājaṃ brāhmaṇaṃ gāthāhi ajjhabhāsi -
Gottaṃ pariññāya puthujjanānaṃ, akiñcano manta carāmi loke.
Alippamāno idha māṇavehi, akallaṃ maṃ brāhmaṇa pucchasi gottapañhaṃ’’.
Taṃ taṃ sāvittiṃ pucchāmi, tipadaṃ catuvīsatakkharaṃ.
Yaññamakappayiṃsu puthū idha loke.
Yaṃ tādisaṃ vedagumaddasāma;
Tumhādisānañhi adassanena, añño jano bhuñjati pūraḷāsaṃ’’.
Santaṃ vidhūmaṃ anīghaṃ nirāsaṃ, appevidha abhivinde sumedhaṃ’’.
Anusāsatu maṃ bhavaṃ, yattha hutaṃ ijjhate brūhi me taṃ’’.
‘‘Tena hi tvaṃ, brāhmaṇa, odahassu sotaṃ; dhammaṃ te desessāmi -
Nīcākulīnopi munī dhitīmā, ājāniyo hoti hirīnisedho.
Kālena tamhi habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.
Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.
Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.
Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.
Parinibbuto udakarahadova sīto, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.
Anūpalitto idha vā huraṃ vā, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.
Panuṇṇakodho abhinibbutatto, yo brāhmaṇo sokamalaṃ ahāsi;
Tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.
Anupādiyāno idha vā huraṃ vā, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.
Khīṇāsavo antimadehadhārī, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.
Sa vedagū sabbadhi vippamutto, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.
Dukkhaṃ pariññāya sakhettavatthuṃ, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.
Ārammaṇā yassa na santi keci, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.
Santo upādānakhaye vimutto, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.
Suddho nidoso vimalo akāco, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.
Sa ve anejo akhilo akaṅkho, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ.
Sarīrañca antimaṃ dhāreti, patto ca sambodhimanuttaraṃ sivaṃ;
Ettāvatā yakkhassa suddhi, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ’’.
Brahmā hi sakkhi paṭigaṇhātu me bhagavā, bhuñjatu me bhagavā pūraḷāsaṃ’’.
485.
Gāthābhigītaṃ panudanti buddhā, dhamme satī brāhmaṇa vuttiresā.
486.
Annena pānena upaṭṭhahassu, khettañhi taṃ puññapekkhassa hoti’’.
Yaṃ yaññakāle pariyesamāno, pappuyya tava sāsanaṃ’’.
Vippamutto ca kāmehi, thinaṃ yassa panūditaṃ.
Muniṃ moneyyasampannaṃ, tādisaṃ yaññamāgataṃ.
Pūjetha annapānena, evaṃ ijjhanti dakkhiṇā.
Āyāgo sabbalokassa, bhoto dinnaṃ mahapphala’’nti.
Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca - ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya - cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāhaṃ bhoto gotamassa santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti. Alattha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo...pe... arahataṃ ahosīti.
Sundarikabhāradvājasuttaṃ catutthaṃ niṭṭhitaṃ.
5.
Māghasuttaṃ
Evaṃ me sutaṃ - eka samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Atha kho māgho māṇavo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho māgho māṇavo bhagavantaṃ etadavoca -
‘‘Ahañhi, bho gotama, dāyako dānapati vadaññū yācayogo; dhammena bhoge pariyesāmi; dhammena bhoge pariyesitvā dhammaladdhehi bhogehi dhammādhigatehi ekassapi dadāmi dvinnampi tiṇṇampi catunnampi pañcannampi channampi sattannampi aṭṭhannampi navannampi dasannampi dadāmi, vīsāyapi tiṃsāyapi cattālīsāyapi paññāsāyapi dadāmi, satassapi dadāmi, bhiyyopi dadāmi. Kaccāhaṃ, bho gotama, evaṃ dadanto evaṃ yajanto bahuṃ puññaṃ pasavāmī’’ti?
‘‘Taggha tvaṃ, māṇava, evaṃ dadanto evaṃ yajanto bahuṃ puññaṃ pasavasi. Yo kho, māṇava, dāyako dānapati vadaññū yācayogo; dhammena bhoge pariyesati; dhammena bhoge pariyesitvā dhammaladdhehi bhogehi dhammādhigatehi ekassapi dadāti...pe... satassapi dadāti, bhiyyopi dadāti, bahuṃ so puññaṃ pasavatī’’ti. Atha kho māgho māṇavo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi -
Kāsāyavāsiṃ agahaṃ carantaṃ;
Yo yācayogo dānapati gahaṭṭho, puññatthiko yajati puññapekkho;
Dadaṃ paresaṃ idha annapānaṃ, kathaṃ hutaṃ yajamānassa sujjhe’’.
Puññatthiko yajati puññapekkho;
Dadaṃ paresaṃ idha annapānaṃ, ārādhaye dakkhiṇeyyebhi tādi’’.
Puññatthiko yajati puññapekkho;
Dadaṃ paresaṃ idha annapānaṃ, akkhāhi me bhagavā dakkhiṇeyye’’.
Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.
Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.
Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.
Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.
Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.
Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.
Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.
Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.
503.
Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.
Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.
505.
Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.
Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.
Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.
Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha.
Kālena tamhi habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha’’.
Tvañhettha jānāsi yathā tathā idaṃ, tathā hi te vidito esa dhammo.
Puññatthiko yajati puññapekkho;
Dadaṃ paresaṃ idha annapānaṃ,
Akkhāhi me bhagavā yaññasampadaṃ’’.
Ārammaṇaṃ yajamānassa yañño, etthappatiṭṭhāya jahāti dosaṃ.
513.
Rattindivaṃ satatamappamatto, sabbā disā pharati appamaññaṃ’’.
Ajānato me muni brūhi puṭṭho, bhagavā hi me sakkhi brahmajjadiṭṭho;
Tuvañhi no brahmasamosi saccaṃ, kathaṃ upapajjati brahmalokaṃ jutima’’.
Ārādhaye dakkhiṇeyyebhi tādi;
Evaṃ yajitvā sammā yācayogo,
Upapajjati brahmalokanti brūmī’’ti.
Evaṃ vutte, māgho māṇavo bhagavantaṃ etadavoca - ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama...pe... ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
Māghasuttaṃ pañcamaṃ niṭṭhitaṃ.
6.
Sabhiyasuttaṃ
Evaṃ me sutaṃ - ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena sabhiyassa paribbājakassa purāṇasālohitāya devatāya pañhā uddiṭṭhā honti - ‘‘yo te, sabhiya, samaṇo vā brāhmaṇo vā ime pañhe puṭṭho byākaroti tassa santike brahmacariyaṃ careyyāsī’’ti.
Atha kho sabhiyo paribbājako tassā devatāya santike te pañhe uggahetvā ye te samaṇabrāhmaṇā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa, seyyathidaṃ - pūraṇo kassapo makkhaligosālo ajito kesakambalo pakudho kaccāno sañcayo belaṭṭhaputto nigaṇṭho nāṭaputto, te upasaṅkamitvā te pañhe pucchati. Te sabhiyena paribbājakena pañhe puṭṭhā na sampāyanti; asampāyantā kopañca dosañca appaccayañca pātukaronti. Api ca sabhiyaṃ yeva paribbājakaṃ paṭipucchanti.
Atha kho sabhiyassa paribbājakassa etadahosi - ‘‘ye kho te bhonto samaṇabrāhmaṇā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa, seyyathidaṃ - pūraṇo kassapo...pe... nigaṇṭho nāṭaputto, te mayā pañhe puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā kopañca dosañca appaccayañca pātukaronti; api ca maññevettha paṭipucchanti. Yannūnnāhaṃ hīnāyāvattitvā kāme paribhuñjeyya’’nti.
Atha kho sabhiyassa paribbājakassa etadahosi - ‘‘ayampi kho samaṇo gotamo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa; yaṃnūnāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitvā ime pañhe puccheyya’’nti.
Atha kho sabhiyassa paribbājakassa etadahosi - ‘‘yepi kho te bhonto samaṇabrāhmaṇā jiṇṇā vuḍḍhā mahallakā addhagatā vayoanuppattā therā rattaññū cirapabbajitā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa, seyyathidaṃ - pūraṇo kassapo...pe... nigaṇṭho nāṭaputto, tepi mayā pañhe puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā kopañca dosañca appaccayañca pātukaronti, api ca maññevettha paṭipucchanti; kiṃ pana me samaṇo gotamo ime pañhe puṭṭho byākarissati! Samaṇo hi gotamo daharo ceva jātiyā, navo ca pabbajjāyā’’ti.
Atha kho sabhiyassa paribbājakassa etadahosi - ‘‘samaṇo kho daharoti na uññātabbo na paribhotabbo. Daharopi cesa samaṇo gotamo mahiddhiko hoti mahānubhāvo, yaṃnūnāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitvā ime pañhe puccheyya’’nti.
Atha kho sabhiyo paribbājako yena rājagahaṃ tena cārikaṃ pakkāmi. Anupubbena cārikaṃ caramāno yena rājagahaṃ veḷuvanaṃ kalandakanivāpo, yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho sabhiyo paribbājako bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi -
Pañhe pucchituṃ abhikaṅkhamāno;
Tesantakaro bhavāhi pañhe me puṭṭho,
Anupubbaṃ anudhammaṃ byākarohi me’’.
Pañhe pucchituṃ abhikaṅkhamāno;
Tesantakaro bhavāmi pañhe te puṭṭho,
Anupubbaṃ anudhammaṃ byākaromi te.
Tassa tasseva pañhassa, ahaṃ antaṃ karomi te’’ti.
Atha kho sabhiyassa paribbājakassa etadahosi - ‘‘acchariyaṃ vata, bho, abbhutaṃ vata, bho! Yaṃ vatāhaṃ aññesu samaṇabrāhmaṇesu okāsakammamattampi nālatthaṃ taṃ me idaṃ samaṇena gotamena okāsakammaṃ kata’’nti. Attamano pamudito udaggo pītisomanassajāto bhagavantaṃ pañhaṃ apucchi -
Sorataṃ kena kathañca dantamāhu;
Buddhoti kathaṃ pavuccati,
Puṭṭho me bhagavā byākarohi’’.
Parinibbānagato vitiṇṇakaṅkho;
Vibhavañca bhavañca vippahāya,
Vusitavā khīṇapunabbhavo sa bhikkhu.
Tiṇṇo samaṇo anāvilo, ussadā yassa na santi sorato so.
Nibbijjha imaṃ parañca lokaṃ, kālaṃ kaṅkhati bhāvito sa danto.
Vigatarajamanaṅgaṇaṃ visuddhaṃ, pattaṃ jātikhayaṃ tamāhu buddha’’nti.
Atha kho sabhiyo paribbājako bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā attamano pamudito udaggo pītisomanassajāto bhagavantaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi -
524.
Samaṇaṃ kena kathañca nhātakoti;
Nāgoti kathaṃ pavuccati,
Puṭṭho me bhagavā byākarohi’’.
Vimalo sādhusamāhito ṭhitatto;
Saṃsāramaticca kevalī so,
Asito tādi pavuccate sa brahmā.
Jātimaraṇaṃ upātivatto, samaṇo tādi pavuccate tathattā.
Devamanussesu kappiyesu, kappaṃ neti tamāhu nhātako’’ti.
Sabbattha na sajjatī vimutto, nāgo tādi pavuccate tathattā’’ti.
Atha kho sabhiyo paribbājako...pe... bhagavantaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi -
529.
Kusalaṃ kena kathañca paṇḍitoti;
Muni nāma kathaṃ pavuccati,
Puṭṭho me bhagavā byākarohi’’.
Dibbaṃ mānusakañca brahmakhettaṃ;
Sabbakhettamūlabandhanā pamutto,
Khettajino tādi pavuccate tathattā.
Sabbakosamūlabandhanā pamutto, kusalo tādi pavuccate tathattā.
Kaṇhaṃ sukkaṃ upātivatto, paṇḍito tādi pavuccate tathattā.
Devamanussehi pūjanīyo, saṅgaṃ jālamaticca so munī’’ti.
Atha kho sabhiyo paribbājako...pe... bhagavantaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi -
534.
Anuviditaṃ kena kathañca vīriyavāti;
Ājāniyo kinti nāma hoti,
Puṭṭho me bhagavā byākarohi’’.
Samaṇānaṃ yānidhatthi brāhmaṇānaṃ;
Sabbavedanāsu vītarāgo,
Sabbaṃ vedamaticca vedagū so.
Sabbarogamūlabandhanā pamutto, anuvidito tādi pavuccate tathattā.
So vīriyavā padhānavā, dhīro tādi pavuccate tathattā.
Sabbasaṅgamūlabandhanā pamutto, ājāniyo tādi pavuccate tathattā’’ti.
Atha kho sabhiyo paribbājako...pe... bhagavantaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi -
539.
Ariyaṃ kena kathañca caraṇavāti;
Paribbājako kinti nāma hoti,
Puṭṭho me bhagavā byākarohi’’.
Sāvajjānavajjaṃ yadatthi kiñci;
Abhibhuṃ akathaṃkathiṃ vimuttaṃ,
Anighaṃ sabbadhimāhu sottiyoti.
Saññaṃ tividhaṃ panujja paṅkaṃ, kappaṃ neti tamāhu ariyoti.
Sabbattha na sajjati vimuttacitto, paṭighā yassa na santi caraṇavā so.
Paribbājayitvā pariññacārī, māyaṃ mānamathopi lobhakodhaṃ;
Pariyantamakāsi nāmarūpaṃ, taṃ paribbājakamāhu pattipatta’’nti.
Atha kho sabhiyo paribbājako bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā attamano pamudito udaggo pītisomanassajāto uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi -
Saññakkharasaññanissitāni, osaraṇāni vineyya oghatamagā.
Jutimā mutimā pahūtapañño, dukkhassantakaraṃ atāresi maṃ.
Muni monapathesu pattipatta, akhila ādiccabandhu soratosi.
Addhā munīsi sambuddho, natthi nīvaraṇā tava.
Sītibhūto damappatto, dhitimā saccanikkamo.
Sabbe devānumodanti, ubho nāradapabbatā.
Sadevakasmiṃ lokasmiṃ, natthi te paṭipuggalo.
Tuvaṃ anusaye chetvā, tiṇṇo tāresi maṃ pajaṃ.
Sīhosi anupādāno, pahīnabhayabheravo.
Evaṃ puññe ca pāpe ca, ubhaye tvaṃ na limpasi;
Pāde vīra pasārehi, sabhiyo vandati satthuno’’ti.
Atha kho sabhiyo paribbājako bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavoca - ‘‘abhikkantaṃ, bhante...pe... esāhaṃ bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca; labheyyāhaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti.
‘‘Yo kho, sabhiya, aññatitthiyapubbo imasmiṃ dhammavinaye ākaṅkhati pabbajjaṃ, ākaṅkhati upasampadaṃ, so cattāro māse parivasati; catunnaṃ māsānaṃ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti, upasampādenti bhikkhubhāvāya. Api ca mettha puggalavemattatā viditā’’ti.
‘‘Sace, bhante, aññatitthiyapubbā imasmiṃ dhammavinaye ākaṅkhantā pabbajjaṃ, ākaṅkhantā upasampadaṃ cattāro māse parivasanti, catunnaṃ māsānaṃ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti, upasampādenti bhikkhubhāvāya, ahaṃ cattāri vassāni parivasissāmi; catunnaṃ vassānaṃ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājentu upasampādentu bhikkhubhāvāyā’’ti. Alattha kho sabhiyo paribbājako bhagavato santike pabbajjaṃ alattha upasampadaṃ...pe... aññataro kho panāyasmā sabhiyo arahataṃ ahosīti.
Sabhiyasuttaṃ chaṭṭhaṃ niṭṭhitaṃ.
7.
Selasuttaṃ
Evaṃ me sutaṃ - ekaṃ samayaṃ bhagavā aṅguttarāpesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ aḍḍhateḷasehi bhikkhusatehi yena āpaṇaṃ nāma aṅguttarāpānaṃ nigamo tadavasari. Assosi kho keṇiyo jaṭilo ‘‘samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito aṅguttarāpesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ aḍḍhateḷasehi bhikkhusatehi āpaṇaṃ anuppatto. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato - ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ desati ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’ti.
Atha kho keṇiyo jaṭilo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho keṇiyaṃ jaṭilaṃ bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi. Atha kho keṇiyo jaṭilo bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṃsito bhagavantaṃ etadavoca - ‘‘adhivāsetu me bhavaṃ gotamo svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Evaṃ vutte, bhagavā keṇiyaṃ jaṭilaṃ etadavoca - ‘‘mahā kho, keṇiya, bhikkhusaṅgho aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni; tvañca brāhmaṇesu abhippasanno’’ti.
Dutiyampi kho keṇiyo jaṭilo bhagavantaṃ etadavoca - ‘‘kiñcāpi, bho gotama, mahā bhikkhusaṅgho aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni, ahañca brāhmaṇesu abhippasanno; adhivāsetu me bhavaṃ gotamo svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Dutiyampi kho bhagavā keṇiyaṃ jaṭilaṃ etadavoca - ‘‘mahā kho, keṇiya, bhikkhusaṅgho aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni; tvañca brāhmaṇesu abhippasanno’’ti.
Tatiyampi kho keṇiyo jaṭilo bhagavantaṃ etadavoca - ‘‘kiñcāpi, bho gotama, mahā bhikkhusaṅgho aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni, ahañca brāhmaṇesu abhippasanno, adhivāsetu me bhavaṃ gotamo svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho keṇiyo jaṭilo bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā yena sako assamo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā mittāmacce ñātisālohite āmantesi - ‘‘suṇantu me bhavanto mittāmaccā ñātisālohitā, samaṇo me gotamo nimantito svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghena, yena me kāyaveyyāvaṭikaṃ kareyyāthā’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho keṇiyassa jaṭilassa mittāmaccā ñātisālohitā keṇiyassa jaṭilassa paṭissutvā appekacce uddhanāni khaṇanti, appekacce kaṭṭhāni phālenti, appekacce bhājanāni dhovanti, appekacce udakamaṇikaṃ patiṭṭhāpenti, appekacce āsanāni paññāpenti. Keṇiyo pana jaṭilo sāmaṃyeva maṇḍalamāḷaṃ paṭiyādeti.
Tena kho pana samayena selo brāhmaṇo āpaṇe paṭivasati, tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo, tīṇi ca māṇavakasatāni mante vāceti.
Tena kho pana samayena keṇiyo jaṭilo sele brāhmaṇe abhippasanno hoti. Atha kho selo brāhmaṇo tīhi māṇavakasatehi parivuto jaṅghāvihāraṃ anucaṅkamamāno anuvicaramāno yena keṇiyassa jaṭilassa assamo tenupasaṅkami. Addasā kho selo brāhmaṇo keṇiyassa jaṭilassa assame appekacce uddhanāni khaṇante...pe... appekacce āsanāni paññapente, keṇiyaṃ pana jaṭilaṃ sāmaṃyeva maṇḍalamāḷaṃ paṭiyādentaṃ. Disvāna keṇiyaṃ jaṭilaṃ etadavoca - ‘‘kiṃ nu kho bhoto keṇiyassa āvāho vā bhavissati, vivāho vā bhavissati, mahāyañño vā paccupaṭṭhito, rājā vā māgadho seniyo bimbisāro nimantito svātanāya saddhiṃ balakāyenā’’ti?
‘‘Na me, bho sela, āvāho vā bhavissati vivāho vā, nāpi rājā māgadho seniyo bimbisāro nimantito svātanāya saddhiṃ balakāyena; api ca kho me mahāyañño paccupaṭṭhito. Atthi samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito aṅguttarāpesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ aḍḍhateḷasehi bhikkhusatehi āpaṇaṃ anuppatto. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ...pe... buddho bhagavāti. So me nimantito svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. ‘‘Buddhoti, bho keṇiya, vadesi’’? ‘‘Buddhoti, bho sela, vadāmi’’. ‘‘Buddhoti, bho keṇiya, vadesi’’? ‘‘Buddhoti, bho sela, vadāmī’’ti.
Atha kho selassa brāhmaṇassa etadahosi - ‘‘ghosopi kho eso dullabho lokasmiṃ yadidaṃ buddhoti. Āgatāni kho panamhākaṃ mantesu dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati rājā hoti cakkavatti dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavanti, seyyathidaṃ - cakkaratanaṃ, hatthiratanaṃ, assaratanaṃ, maṇiratanaṃ, itthiratanaṃ, gahapatiratanaṃ, pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Kahaṃ pana, bho keṇiya, etarahi so bhavaṃ gotamo viharati arahaṃ sammāsambuddho’’ti?
Evaṃ vutte, keṇiyo jaṭilo dakkhiṇaṃ bāhuṃ paggahetvā selaṃ brāhmaṇaṃ etadavoca - ‘‘yenesā, bho sela, nīlavanarājī’’ti. Atha kho selo brāhmaṇo tīhi māṇavakasatehi saddhiṃ yena bhagavā tenupasaṅkami. Atha kho selo brāhmaṇo te māṇavake āmantesi - ‘‘appasaddā bhonto āgacchantu, pade padaṃ nikkhipantā. Durāsadā hi te bhagavanto sīhāva ekacarā. Yadā cāhaṃ, bho, samaṇena gotamena saddhiṃ manteyyuṃ, mā me bhonto antarantarā kathaṃ opātetha; kathāpariyosānaṃ me bhavanto āgamentū’’ti.
Atha kho selo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho selo brāhmaṇo bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi. Addasā kho selo brāhmaṇo bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve. Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati - kosohite ca vatthaguyhe, pahūtajivhatāya cāti.
Atha kho bhagavato etadahosi - ‘‘passati kho me ayaṃ selo brāhmaṇo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve. Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati - kosohite ca vatthaguyhe, pahūtajivhatāya cā’’ti. Atha kho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi, yathā addasa selo brāhmaṇo bhagavato kosohitaṃ vatthaguyhaṃ. Atha kho bhagavā jivhaṃ ninnāmetvā ubhopi kaṇṇasotāni anumasi paṭimasi, ubhopi nāsikasotāni anumasi paṭimasi, kevalampi nalāṭamaṇḍalaṃ jivhāya chādesi.
Atha kho selassa brāhmaṇassa etadahosi - ‘‘samannāgato kho samaṇo gotamo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi paripuṇṇehi, no apuripuṇṇehi. No ca kho naṃ jānāmi buddho vā no vā. Sutaṃ kho pana metaṃ brāhmaṇānaṃ vuḍḍhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ - ‘ye te bhavanti arahanto sammāsambuddhā, te sake vaṇṇe bhaññamāne attānaṃ pātukarontī’ti. Yaṃnūnāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthaveyya’’nti. Atha kho selo brāhmaṇo bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi -
Suvaṇṇavaṇṇosi bhagavā, susukkadāṭhosi vīriyavā.
Sabbe te tava kāyasmiṃ, mahāpurisalakkhaṇā.
Majjhe samaṇasaṅghassa, ādiccova virocasi.
Kiṃ te samaṇabhāvena, evaṃ uttamavaṇṇino.
Cāturanto vijitāvī, jambusaṇḍassa issaro.
Rājābhirājā manujindo, rajjaṃ kārehi gotama’’.
Dhammena cakkaṃ vattemi, cakkaṃ appaṭivattiyaṃ’’.
‘Dhammena cakkaṃ vattemi’, iti bhāsasi gotama.
Ko te tamanuvatteti, dhammacakkaṃ pavattitaṃ’’.
Sāriputto anuvatteti, anujāto tathāgataṃ.
Pahātabbaṃ pahīnaṃ me, tasmā buddhosmi brāhmaṇa.
Dullabhaṃ dassanaṃ hoti, sambuddhānaṃ abhiṇhaso.
Sohaṃ brāhmaṇa sambuddho, sallakatto anuttaro.
Sabbāmitte vasīkatvā, modāmi akutobhayo’’.
Sallakatto mahāvīro, sīhova nadatī vane.
Ko disvā nappasīdeyya, api kaṇhābhijātiko.
Idhāhaṃ pabbajissāmi, varapaññassa santike’’.
Mayampi pabbajissāma, varapaññassa santike’’.
Brahmacariyaṃ carissāma, bhagavā tava santike’’.
Yattha amoghā pabbajjā, appamattassa sikkhato’’ti.
Alattha kho selo brāhmaṇo sapariso bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Atha kho keṇiyo jaṭilo tassā rattiyā accayena sake assame paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi - ‘‘kālo, bho gotama, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena keṇiyassa jaṭilassa assamo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi saddhiṃ bhikkhusaṅghena.
Atha kho keṇiyo jaṭilo buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho keṇiyo jaṭilo bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho keṇiyaṃ jaṭilaṃ bhagavā imāhi gāthāhi anumodi -
Rājā mukhaṃ manussānaṃ, nadīnaṃ sāgaro mukhaṃ.
575.
Puññaṃ ākaṅkhamānānaṃ, saṅgho ve yajataṃ mukha’’nti.
Atha kho bhagavā keṇiyaṃ jaṭilaṃ imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Atha kho āyasmā selo sapariso eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva...pe... aññataro kho panāpasmā selo sapariso arahataṃ ahosi.
Atha kho āyasmā selo sapariso yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi -
Sattarattena bhagavā, dantamha tava sāsane.
Tuvaṃ anusaye chetvā, tiṇṇo tāresimaṃ pajaṃ.
Sīhosi anupādāno, pahīnabhayabheravo.
Pāde vīra pasārehi, nāgā vandantu satthuno’’ti.
Selasuttaṃ sattamaṃ niṭṭhitaṃ.
8.
Sallasuttaṃ
Kasirañca parittañca, tañca dukkhena saṃyutaṃ.
Jarampi patvā maraṇaṃ, evaṃdhammā hi pāṇino.
Evaṃ jātāna maccānaṃ, niccaṃ maraṇato bhayaṃ.
Sabbe bhedanapariyantā, evaṃ maccāna jīvitaṃ.
Sabbe maccuvasaṃ yanti, sabbe maccuparāyaṇā.
Na pitā tāyate puttaṃ, ñātī vā pana ñātake.
Ekamekova maccānaṃ, govajjho viya nīyati.
Tasmā dhīrā na socanti, viditvā lokapariyāyaṃ.
Ubho ante asampassaṃ, niratthaṃ paridevasi.
Sammūḷho hiṃsamattānaṃ, kayirā ce naṃ vicakkhaṇo.
Bhiyyassuppajjate dukkhaṃ, sarīraṃ cupahaññati.
Na tena petā pālenti, niratthā paridevanā.
Anutthunanto kālaṅkataṃ, sokassa vasamanvagū.
Maccuno vasamāgamma, phandantevidha pāṇino.
Etādiso vinābhāvo, passa lokassa pariyāyaṃ.
595.
Ñātisaṅghā vinā hoti, jahāti idha jīvitaṃ.
Petaṃ kālaṅkataṃ disvā, neso labbhā mayā iti.
Evampi dhīro sapañño, paṇḍito kusalo naro;
Khippamuppatitaṃ sokaṃ, vāto tūlaṃva dhaṃsaye.
Attano sukhamesāno, abbahe sallamattano.
Sabbasokaṃ atikkanto, asoko hoti nibbutoti.
Sallasuttaṃ aṭṭhamaṃ niṭṭhitaṃ.
9.
Vāseṭṭhasuttaṃ
Evaṃ me sutaṃ - ekaṃ samayaṃ bhagavā icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe. Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā icchānaṅgale paṭivasanti, seyyathidaṃ - caṅkī brāhmaṇo, tārukkho brāhmaṇo, pokkharasāti brāhmaṇo, jāṇussoṇi brāhmaṇo, todeyyo brāhmaṇo, aññe ca abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā. Atha kho vāseṭṭhabhāradvājānaṃ māṇavānaṃ jaṅghāvihāraṃ anucaṅkamantānaṃ anuvicarantānaṃ ayamantarākathā udapādi - ‘‘kathaṃ, bho, brāhmaṇo hotī’’ti?
Bhāradvājo māṇavo evamāha - ‘‘yato kho, bho, ubhato sujāto hoti mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, ettāvatā kho bho brāhmaṇo hotī’’ti.
Vāseṭṭho māṇavo evamāha - ‘‘yato kho, bho, sīlavā ca hoti vatasampanno ca, ettāvatā kho, bho, brāhmaṇo hotī’’ti. Neva kho asakkhi bhāradvājo māṇavo vāseṭṭhaṃ māṇavaṃ saññāpetuṃ, na pana asakkhi vāseṭṭho māṇavo bhāradvājaṃ māṇavaṃ saññāpetuṃ.
Atha kho vāseṭṭho māṇavo bhāradvājaṃ māṇavaṃ āmantesi - ‘‘ayaṃ kho, bho bhāradvāja, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe; taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato - ‘itipi...pe... buddho bhagavā’ti. Āyāma, bho bhāradvāja, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkamissāma; upasaṅkamitvā samaṇaṃ gotamaṃ etamatthaṃ pucchissāma. Yathā no samaṇo gotamo byākarissati tathā naṃ dhāressāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho bhāradvājo māṇavo vāseṭṭhassa māṇavassa paccassosi.
Atha kho vāseṭṭhabhāradvājā māṇavā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho vāseṭṭho māṇavo bhagavantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi -
Ahaṃ pokkharasātissa, tārukkhassāyaṃ māṇavo.
Padakasma veyyākaraṇā, jappe ācariyasādisā.
Jātiyā brāhmaṇo hoti, bhāradvājo iti bhāsati;
Ahañca kammunā brūmi, evaṃ jānāhi cakkhuma.
Bhavantaṃ puṭṭhumāgamhā, sambuddhaṃ iti vissutaṃ.
Vandamānā namassanti, evaṃ lokasmi gotamaṃ.
Jātiyā brāhmaṇo hoti, udāhu bhavati kammunā;
Ajānataṃ no pabrūhi, yathā jānesu brāhmaṇaṃ’’.
Jātivibhaṅgaṃ pāṇānaṃ, aññamaññā hi jātiyo.
Liṅgaṃ jātimayaṃ tesaṃ, aññamaññā hi jātiyo.
Liṅgaṃ jātimayaṃ tesaṃ, aññamaññā hi jātiyo.
Liṅgaṃ jātimayaṃ tesaṃ, aññamaññā hi jātiyo.
Liṅgaṃ jātimayaṃ tesaṃ, aññamaññā hi jātiyo.
Liṅgaṃ jātimayaṃ tesaṃ, aññamaññā hi jātiyo.
Liṅgaṃ jātimayaṃ tesaṃ, aññamaññā hi jātiyo.
Evaṃ natthi manussesu, liṅgaṃ jātimayaṃ puthu.
Na mukhena na nāsāya, na oṭṭhehi bhamūhi vā.
Na soṇiyā na urasā, na sambādhe na methune.
Na jaṅghāhi na ūrūhi, na vaṇṇena sarena vā;
Liṅgaṃ jātimayaṃ neva, yathā aññāsu jātisu.
Vokārañca manussesu, samaññāya pavuccati.
618.
Evaṃ vāseṭṭha jānāhi, kassako so na brāhmaṇo.
Evaṃ vāseṭṭha jānāhi, sippiko so na brāhmaṇo.
Evaṃ vāseṭṭha jānāhi, vāṇijo so na brāhmaṇo.
Evaṃ vāseṭṭha jānāhi, pessiko so na brāhmaṇo.
Evaṃ vāseṭṭha jānāhi, coro eso na brāhmaṇo.
Evaṃ vāseṭṭha jānāhi, yodhājīvo na brāhmaṇo.
Evaṃ vāseṭṭha jānāhi, yājako eso na brāhmaṇo.
Evaṃ vāseṭṭha jānāhi, rājā eso na brāhmaṇo.
Bhovādi nāma so hoti, sace hoti sakiñcano;
Akiñcanaṃ anādānaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Saṅgātigaṃ visaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Ukkhittapalighaṃ buddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Khantībalaṃ balānīkaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Dantaṃ antimasārīraṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Yo na limpati kāmesu, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Pannabhāraṃ visaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Uttamatthamanuppattaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Anokasārimappicchaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Yo na hanti na ghāteti, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Sādānesu anādānaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Sāsaporiva āraggā, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Yāya nābhisaje kañci, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Loke adinnaṃ nādiyati, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Nirāsāsaṃ visaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Amatogadhamanuppattaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Asokaṃ virajaṃ suddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Nandībhavaparikkhīṇaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Tiṇṇo pāraṅgato jhāyī, anejo akathaṃkathī;
Anupādāya nibbuto, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Kāmabhavaparikkhīṇaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Taṇhābhavaparikkhīṇaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Sabbayogavisaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Sabbalokābhibhuṃ vīraṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Asattaṃ sugataṃ buddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Khīṇāsavaṃ arahantaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Akiñcanaṃ anādānaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Anejaṃ nhātakaṃ buddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Atho jātikkhayaṃ patto, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Sammuccā samudāgataṃ, tattha tattha pakappitaṃ.
Ajānantā no pabruvanti, jātiyā hoti brāhmaṇo.
Kammunā brāhmaṇo hoti, kammunā hoti abrāhmaṇo.
Vāṇijo kammunā hoti, pessiko hoti kammunā.
658.
Yājako kammunā hoti, rājāpi hoti kammunā.
Paṭiccasamuppādadassā, kammavipākakovidā.
Kammanibandhanā sattā, rathassāṇīva yāyato.
Etena brāhmaṇo hoti, etaṃ brāhmaṇamuttamaṃ.
Evaṃ vāseṭṭha jānāhi, brahmā sakko vijānata’’nti.
Evaṃ vutte, vāseṭṭhabhāradvājā māṇavā bhagavantaṃ etadavocuṃ - ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama...pe... upāsake no bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupete saraṇaṃ gate’’ti.
Vāseṭṭhasuttaṃ navamaṃ niṭṭhitaṃ.
10.
Kokālikasuttaṃ
Evaṃ me sutaṃ - ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho kokāliko bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho kokāliko bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca - ‘‘pāpicchā, bhante, sāriputtamoggallānā, pāpikānaṃ icchānaṃ vasaṃ gatā’’ti.
Evaṃ vutte, bhagavā kokālikaṃ bhikkhuṃ etadavoca - ‘‘mā hevaṃ, kokālika, mā hevaṃ, kokālika! Pasādehi, kokālika, sāriputtamoggallānesu cittaṃ. Pesalā sāriputtamoggallānā’’ti.
Dutiyampi kho...pe... tatiyampi kho kokāliko bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca - ‘‘kiñcāpi me, bhante, bhagavā saddhāyiko paccayiko, atha kho pāpicchāva sāriputtamoggallānā, pāpikānaṃ icchānaṃ vasaṃ gatā’’ti. Tatiyampi kho bhagavā kokālikaṃ bhikkhuṃ etadavoca - ‘‘mā hevaṃ, kokālika, mā hevaṃ, kokālika! Pasādehi, kokālika, sāriputtamoggallānesu cittaṃ. Pesalā sāriputtamoggallānā’’ti.
Atha kho kokāliko bhikkhu uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Acirappakkantassa ca kokālikassa bhikkhuno sāsapamattīhi piḷakāhi sabbo kāyo phuṭo ahosi; sāsapamattiyo hutvā muggamattiyo ahesuṃ; muggamattiyo hutvā kaḷāyamattiyo ahesuṃ; kaḷāyamattiyo hutvā kolaṭṭhimattiyo ahesuṃ; kolaṭṭhimattiyo hutvā kolamattiyo ahesuṃ; kolamattiyo hutvā āmalakamattiyo ahesuṃ; āmalakamattiyo hutvā beḷuvasalāṭukamattiyo ahesuṃ; beḷuvasalāṭukamattiyo hutvā billamattiyo ahesuṃ; billamattiyo hutvā pabhijjiṃsu; pubbañca lohitañca pagghariṃsu. Atha kho kokāliko bhikkhu tenevābādhena kālamakāsi. Kālaṅkato ca kokāliko bhikkhu padumaṃ nirayaṃ upapajji sāriputtamoggallānesu cittaṃ āghātetvā.
Atha kho brahmā sahampati abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ, ṭhito kho brahmā sahampati bhagavantaṃ etadavoca - ‘‘kokāliko, bhante, bhikkhu kālaṅkato; kālaṅkato ca, bhante, kokāliko bhikkhu padumaṃ nirayaṃ upapanno sāriputtamoggallānesu cittaṃ āghātetvā’’ti. Idamavoca brahmā sahampati; idaṃ vatvā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyi.
Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi - ‘‘imaṃ, bhikkhave, rattiṃ brahmā sahampati abhikkantāya rattiyā...pe... idamavoca, bhikkhave, brahmā sahampati, idaṃ vatvā maṃ padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyī’’ti.
Evaṃ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca - ‘‘kīvadīghaṃ nu kho, bhante, padume niraye āyuppamāṇa’’nti? ‘‘Dīghaṃ kho, bhikkhu, padume niraye āyuppamāṇaṃ; taṃ na sukaraṃ saṅkhātuṃ ettakāni vassāni iti vā ettakāni vassasatāni iti vā ettakāni vassasahassāni iti vā ettakāni vassasatasahassāni iti vā’’ti. ‘‘Sakkā pana, bhante, upamā kātu’’nti? ‘‘Sakkā, bhikkhū’’ti bhagavā avoca -
‘‘Seyyathāpi, bhikkhu, vīsatikhāriko kosalako tilavāho; tato puriso vassasatassa vassasatassa accayena ekamekaṃ tilaṃ uddhareyya. Khippataraṃ kho so bhikkhu vīsatikhāriko kosalako tilavāho iminā upakkamena parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya, natveva eko abbudo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati abbudā nirayā evameko nirabbudo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati nirabbudā nirayā evameko ababo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati ababā nirayā evameko ahaho nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati ahahā nirayā evameko aṭaṭo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati aṭaṭā nirayā evameko kumudo nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati kumudā nirayā evameko sogandhiko nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati sogandhikā nirayā evameko uppalako nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati uppalakā nirayā evameko puṇḍarīko nirayo. Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati puṇḍarīkā nirayā evameko padumo nirayo. Padumaṃ kho pana bhikkhu nirayaṃ kokāliko bhikkhu upapanno sāriputtamoggallānesu cittaṃ āghātetvā’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā -
Yāya chindati attānaṃ, bālo dubbhāsitaṃ bhaṇaṃ.
Vicināti mukhena so kaliṃ, kalinā tena sukhaṃ na vindati.
Sabbassāpi sahāpi attanā, ayameva mahattaro kali;
Yo sugatesu manaṃ padosaye.
Yamariyagarahī nirayaṃ upeti, vācaṃ manañca paṇidhāya pāpakaṃ.
Ubhopi te pecca samā bhavanti, nihīnakammā manujā parattha.
Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ, sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto.
Asaddho kadariyo avadaññū, macchari pesuṇiyaṃ anuyutto.
Purisanta kalī avajāta, mā bahubhāṇidha nerayikosi.
Bahūni duccaritāni caritvā, gacchasi kho papataṃ cirarattaṃ.
Dukkhaṃ mando paraloke, attani passati kibbisakārī.
Atha tattaayoguḷasannibhaṃ, bhojanamatthi tathā patirūpaṃ.
Aṅgāre santhate sayanti, ginisampajjalitaṃ pavisanti.
Andhaṃva timisamāyanti, taṃ vitatañhi yathā mahikāyo.
Paccanti hi tāsu cirarattaṃ, agginisamāsu samuppilavāte.
Yaṃ yaṃ disakaṃ adhiseti, tattha kilissati samphusamāno.
Gantuṃ na hi tīramapatthi, sabbasamā hi samantakapallā.
Jivhaṃ balisena gahetvā, ārajayārajayā vihananti.
Tattha mandā papatanti, pāpakarā pāpāni karitvā.
Soṇā siṅgālā paṭigiddhā, kulalā vāyasā ca vitudanti.
Tasmā idha jīvitasese, kiccakaro siyā naro na cappamajje.
683.
Nahutāni hi koṭiyo pañca bhavanti, dvādasa koṭisatāni punaññā.
684.
Tasmā sucipesalasādhuguṇesu, vācaṃ manaṃ satataṃ parirakkhe’’ti.
Kokālikasuttaṃ dasamaṃ niṭṭhitaṃ.
11.
Nālakasuttaṃ
Dussaṃ gahetvā atiriva thomayante, asito isi addasa divāvihāre.
‘‘Kiṃ devasaṅgho atiriva kalyarūpo, dussaṃ gahetvā ramayatha kiṃ paṭicca.
Tadāpi netādiso lomahaṃsano, kimabbhutaṃ daṭṭhu marū pamoditā.
Pucchāmi vohaṃ merumuddhavāsine, dhunātha me saṃsayaṃ khippa mārisā’’.
Sakyāna gāme janapade lumbineyye, tenamha tuṭṭhā atiriva kalyarūpā.
Vattessati cakkamisivhaye vane, nadaṃva sīho balavā migābhibhū’’.
Nisajja tattha idamavocāsi sakye, ‘‘kuhiṃ kumāro ahamapi daṭṭhukāmo’’.
Daddallamānaṃ siriyā anomavaṇṇaṃ, dassesu puttaṃ asitavhayassa sakyā.
Sūriyaṃ tapantaṃ saradarivabbhamuttaṃ, ānandajāto vipulamalattha pītiṃ.
Suvaṇṇadaṇḍā vītipatanti cāmarā, na dissare cāmarachattagāhakā.
Setañca chattaṃ dhariyanta muddhani, udaggacitto sumano paṭiggahe.
Pasannacitto giramabbhudīrayi, ‘‘anuttarāyaṃ dvipadānamuttamo’’.
Disvāna sakyā isimavocuṃ rudantaṃ,
‘‘No ce kumāre bhavissati antarāyo’’.
Na cāpimassa bhavissati antarāyo, na orakāyaṃ adhimānasā bhavātha.
Vattessatāyaṃ bahujanahitānukampī, vitthārikassa bhavissati brahmacariyaṃ.
Sohaṃ na sossaṃ asamadhurassa dhammaṃ, tenamhi aṭṭo byasanaṃgato aghāvī’’.
So bhāgineyyaṃ sayaṃ anukampamāno, samādapesi asamadhurassa dhamme.
Gantvāna tattha samayaṃ paripucchamāno, carassu tasmiṃ bhagavati brahmacariyaṃ’’.
So nālako upacitapuññasañcayo, jinaṃ patikkhaṃ parivasi rakkhitindriyo.
Moneyyaseṭṭhaṃ munipavaraṃ apucchi, samāgate asitāvhayassa sāsaneti.
Vatthugāthā niṭṭhitā.
Taṃ taṃ gotama pucchāmi, sabbadhammāna pāraguṃ.
Muni pabrūhi me puṭṭho, moneyyaṃ uttamaṃ padaṃ’’.
Handa te naṃ pavakkhāmi, santhambhassu daḷho bhava.
Manopadosaṃ rakkheyya, santo anuṇṇato care.
Nāriyo muniṃ palobhenti, tāsu taṃ mā palobhayuṃ.
Aviruddho asāratto, pāṇesu tasathāvare.
Attānaṃ upamaṃ katvā, na haneyya na ghātaye.
Cakkhumā paṭipajjeyya, tareyya narakaṃ imaṃ.
Sadā icchāya nicchāto, aniccho hoti nibbuto.
Upaṭṭhito rukkhamūlasmiṃ, āsanūpagato muni.
Jhāyetha rukkhamūlasmiṃ, attānamabhitosayaṃ.
Avhānaṃ nābhinandeyya, abhihārañca gāmato.
Ghāsesanaṃ chinnakatho, na vācaṃ payutaṃ bhaṇe.
Ubhayeneva so tādī, rukkhaṃvupanivattati.
Appaṃ dānaṃ na hīḷeyya, dātāraṃ nāvajāniyā.
Na pāraṃ diguṇaṃ yanti, nayidaṃ ekaguṇaṃ mutaṃ.
Kiccākiccappahīnassa, pariḷāho na vijjati.
Jivhāya tālumāhacca, udare saññato siyā.
Nirāmagandho asito, brahmacariyaparāyaṇo.
Ekattaṃ monamakkhātaṃ, eko ce abhiramissasi;
Atha bhāhisi dasadisā.
Tato hiriñca saddhañca, bhiyyo kubbetha māmako.
Saṇantā yanti kusobbhā, tuṇhīyanti mahodadhī.
Aḍḍhakumbhūpamo bālo, rahado pūrova paṇḍito.
Jānaṃ so dhammaṃ deseti, jānaṃ so bahu bhāsati.
Sa munī monamarahati, sa munī monamajjhagā’’ti.
Nālakasuttaṃ ekādasamaṃ niṭṭhitaṃ.
12.
Dvayatānupassanāsuttaṃ
Evaṃ me sutaṃ - ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti. Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṅghaṃ anuviloketvā bhikkhū āmantesi -
‘‘‘Ye te, bhikkhave, kusalā dhammā ariyā niyyānikā sambodhagāmino, tesaṃ vo, bhikkhave, kusalānaṃ dhammānaṃ ariyānaṃ niyyānikānaṃ sambodhagāmīnaṃ kā upanisā savanāyā’ti iti ce, bhikkhave, pucchitāro assu, te evamassu vacanīyā - ‘yāvadeva dvayatānaṃ dhammānaṃ yathābhūtaṃ ñāṇāyā’ti. Kiñca dvayataṃ vadetha?
(1) ‘‘Idaṃ dukkhaṃ, ayaṃ dukkhasamudayoti ayamekānupassanā. Ayaṃ dukkhanirodho, ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā dvayatānupassino kho, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ - diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti.
Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā -
Yattha ca sabbaso dukkhaṃ, asesaṃ uparujjhati;
Tañca maggaṃ na jānanti, dukkhūpasamagāminaṃ.
Abhabbā te antakiriyāya, te ve jātijarūpagā.
Yattha ca sabbaso dukkhaṃ, asesaṃ uparujjhati;
Tañca maggaṃ pajānanti, dukkhūpasamagāminaṃ.
Bhabbā te antakiriyāya, na te jātijarūpagā’’ti.
(2) ‘‘‘Siyā aññenapi pariyāyena sammā dvayatānupassanā’ti, iti ce, bhikkhave, pucchitāro assu; ‘siyā’tissu vacanīyā. Kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ upadhipaccayāti, ayamekānupassanā. Upadhīnaṃ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā...pe... athāparaṃ etadavoca satthā -
Yo ve avidvā upadhiṃ karoti, punappunaṃ dukkhamupeti mando;
Tasmā pajānaṃ upadhiṃ na kayirā, dukkhassa jātippabhavānupassī’’ti.
(3) ‘‘‘Siyā aññenapi pariyāyena sammā dvayatānupassanā’ti, iti ce, bhikkhave, pucchitāro assu; ‘siyā’tissu vacanīyā. Kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ avijjāpaccayāti, ayamekānupassanā. Avijjāya tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā...pe... athāparaṃ etadavoca satthā -
Itthabhāvaññathābhāvaṃ, avijjāyeva sā gati.
Vijjāgatā ca ye sattā, na te gacchanti punabbhava’’nti.
(4) ‘‘Siyā aññenapi...pe... kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ saṅkhārapaccayāti, ayamekānupassanā. Saṅkhārānaṃ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā...pe... athāparaṃ etadavoca satthā -
737.
Saṅkhārānaṃ nirodhena, natthi dukkhassa sambhavo.
Sabbasaṅkhārasamathā, saññānaṃ uparodhanā;
Evaṃ dukkhakkhayo hoti, etaṃ ñatvā yathātathaṃ.
Abhibhuyya mārasaṃyogaṃ, na gacchanti punabbhava’’nti.
(5) ‘‘Siyā aññenapi...pe... kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ viññāṇapaccayāti, ayamekānupassanā. Viññāṇassa tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā...pe... athāparaṃ etadavoca satthā -
740.
Viññāṇassa nirodhena, natthi dukkhassa sambhavo.
Viññāṇūpasamā bhikkhu, nicchāto parinibbuto’’ti.
(6) ‘‘Siyā aññenapi...pe... kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ phassapaccayāti, ayamekānupassanā. Phassassa tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā...pe... athāparaṃ etadavoca satthā -
Kummaggapaṭipannānaṃ, ārā saṃyojanakkhayo.
Te ve phassābhisamayā, nicchātā parinibbutā’’ti.
(7) ‘‘Siyā aññenapi...pe... kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ vedanāpaccayāti, ayamekānupassanā. Vedanānaṃ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā...pe... athāparaṃ etadavoca satthā -
Ajjhattañca bahiddhā ca, yaṃ kiñci atthi veditaṃ.
Phussa phussa vayaṃ passaṃ, evaṃ tattha vijānati;
Vedanānaṃ khayā bhikkhu, nicchāto parinibbuto’’ti.
(8) ‘‘Siyā aññenapi...pe... kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ taṇhāpaccayāti, ayamekānupassanā. Taṇhāya tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā...pe... athāparaṃ etadavoca satthā -
746.
Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattati.
Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti.
(9) ‘‘Siyā aññenapi...pe... kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ upādānapaccayāti, ayamekānupassanā. Upādānānaṃ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā...pe... athāparaṃ etadavoca satthā -
Jātassa maraṇaṃ hoti, eso dukkhassa sambhavo.
Jātikkhayaṃ abhiññāya, na gacchanti punabbhava’’nti.
(10) ‘‘Siyā aññenapi...pe... kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ ārambhapaccayāti, ayamekānupassanā. Ārambhānaṃ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā...pe... athāparaṃ etadavoca satthā -
750.
Ārambhānaṃ nirodhena, natthi dukkhassa sambhavo.
Sabbārambhaṃ paṭinissajja, anārambhe vimuttino.
752.
Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi tassa punabbhavo’’ti.
(11) ‘‘Siyā aññenapi...pe... kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ āhārapaccayāti, ayamekānupassanā. Āhārānaṃ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā...pe... athāparaṃ etadavoca satthā -
753.
Āhārānaṃ nirodhena, natthi dukkhassa sambhavo.
754.
Sabbāhāraṃ pariññāya, sabbāhāramanissito.
Saṅkhāya sevī dhammaṭṭho, saṅkhyaṃ nopeti vedagū’’ti.
(12) ‘‘Siyā aññenapi...pe... kathañca siyā? Yaṃ kiñci dukkhaṃ sambhoti sabbaṃ iñjitapaccayāti, ayamekānupassanā. Iñjitānaṃ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā...pe... athāparaṃ etadavoca satthā -
756.
Iñjitānaṃ nirodhena, natthi dukkhassa sambhavo.
Tasmā hi ejaṃ vossajja, saṅkhāre uparundhiya;
Anejo anupādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti.
(13) ‘‘Siyā aññenapi...pe... kathañca siyā? Nissitassa calitaṃ hotīti, ayamekānupassanā. Anissito na calatīti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā...pe... athāparaṃ etadavoca satthā -
758.
Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattati.
759.
Anissito anupādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti.
(14) ‘‘Siyā aññenapi...pe... kathañca siyā? Rūpehi, bhikkhave, arūpā santatarāti, ayamekānupassanā. Arūpehi nirodho santataroti, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā...pe... athāparaṃ etadavoca satthā -
760.
Nirodhaṃ appajānantā, āgantāro punabbhavaṃ.
Nirodhe ye vimuccanti, te janā maccuhāyino’’ti.
(15) ‘‘Siyā aññenapi...pe... kathañca siyā? Yaṃ, bhikkhave, sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya idaṃ saccanti upanijjhāyitaṃ tadamariyānaṃ etaṃ musāti yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ, ayamekānupassanā. Yaṃ, bhikkhave, sadevakassa...pe... sadevamanussāya idaṃ musāti upanijjhāyitaṃ, tadamariyānaṃ etaṃ saccanti yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā...pe... athāparaṃ etadavoca satthā -
Niviṭṭhaṃ nāmarūpasmiṃ, idaṃ saccanti maññati.
Tañhi tassa musā hoti, mosadhammañhi ittaraṃ.
764.
Te ve saccābhisamayā, nicchātā parinibbutā’’ti.
(16) ‘‘‘Siyā aññenapi pariyāyena sammā dvayatānupassanā’ti, iti ce, bhikkhave, pucchitāro assu; ‘siyā’tissu vacanīyā. Kathañca siyā? Yaṃ, bhikkhave, sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya idaṃ sukhanti upanijjhāyitaṃ, tadamariyānaṃ etaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ, ayamekānupassanā. Yaṃ, bhikkhave, sadevakassa...pe... sadevamanussāya idaṃ dukkhanti upanijjhāyitaṃ tadamariyānaṃ etaṃ sukhanti yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ, ayaṃ dutiyānupassanā. Evaṃ sammā dvayatānupassino kho, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ - diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitāti. Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā -
Iṭṭhā kantā manāpā ca, yāvatatthīti vuccati.
Yattha cete nirujjhanti, taṃ nesaṃ dukkhasammataṃ.
Paccanīkamidaṃ hoti, sabbalokena passataṃ.
Yaṃ pare dukkhato āhu, tadariyā sukhato vidū.
Nivutānaṃ tamo hoti, andhakāro apassataṃ.
Santike na vijānanti, maggā dhammassa kovidā.
Māradheyyānupannehi, nāyaṃ dhammo susambudho.
Yaṃ padaṃ sammadaññāya, parinibbanti anāsavā’’ti.
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti. Imasmiṃ ca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne saṭṭhimattānaṃ bhikkhūnaṃ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsūti.
Dvayatānupassanāsuttaṃ dvādasamaṃ niṭṭhitaṃ.
Tassuddānaṃ -
Phassavedaniyā taṇhā, upādānārambhaāhārā;
Iñjitaṃ calitaṃ rūpaṃ, saccaṃ dukkhena soḷasāti.
Mahāvaggo tatiyo niṭṭhito.
Tassuddānaṃ -
Māghasuttaṃ sabhiyo ca, selo sallañca vuccati.
Dvādasetāni suttāni, mahāvaggoti vuccatīti.